Dám-tuzy qalyń qazaq arasynan buıyrǵan, jergilikti ulttyń tili men mazmundy salt-dástúrin, ádemi ádet-ǵurpyn jetik biletin Tatıana Ýzdenovanyń sózdiń náshin keltirip, maqaldap-máteldep sóılegenine tańǵalǵanbyz. Sóıtsek, tili ǵana emes, rýhy, jan-dúnıesi de qazaqy qalyptaǵy jan eken.
Tildesken sátte-aq lebizi men peıili, «men qazaqtyń qyzymyn» degendeı yntyzar nıeti baýrap alǵan. «Súıegim orys bolǵanymen, etim qazaq» dep ýájin túıindegende tańǵalmasqa sharamyz bolmaǵan. Sonshalyqty jatyq tilmen jan-dúnıesindegi alaburtqan sezimdi órbitip, kóńiliniń bir túkpirinde jan sezimin móldiretip, óz paıymyn qapysyz dáleldeýge tyrysyp aıtqanynan uqqanymyz, qazaqy qalyptyń kósh ilgeri ekeni. Tálimi men tárbıesi de, adamgershilik ajary da, kisilik kelbeti de.
Ereımendegi orys mektebin bitirgen, Ekibastuz qalasyndaǵy zań kolledjinde bilim alǵan. Qazir О́leńti aýylyndaǵy aýyldyq klýbta mádenı sharalardy uıymdastyrýshy jáne sport ádiskeri bolyp jumys isteıdi.
– Jaman tumaý jan alqymnan alǵannan beri jumystyń onlaın túrine kóshtik, – deıdi Tatıana Anatolevna, – áıtse de oıǵa alǵandy oryndamaı, aqsatyp jatqan joqpyz. Taıaýda «Kónekóz danalar» atty darhan dalanyń danalaryn, aıryqsha bitimdi, el dińgegi, yrysy bolǵan tulǵalardy, qazaq halqynyń salt-dástúrin, jas tolqynǵa keremet yqpal etetin danalyq sózderdi nasıhattaýǵa baǵyttalǵan mazmundy shara ótkizdik. Meniń oıymsha, osynshalyqty rýhanı baılyǵy bar halyqqa jańadan eshteńe izdeýdiń qajeti de joq tárizdi. Týǵan topyraǵyn aq naızanyń ushymen, aq bilektiń kúshimen qorǵaǵan, azýyn aıǵa bilegen ata-babalarymyz erlik pen batyrlyqty ǵana pir tutpaǵan, jurtynyń da rýhanı baılyǵyn ýaqyt eleýishimen ekshep, nárlisin, dámdisin keıingi urpaǵynyń qajettiligine mura qylyp tabys etken. Máselen, aýdanda ájeler festıvalin ótkizdik. Baǵzy zamanda nebir jaqsy men jaısań áje tárbıesimen óskendigi anyq qoı. Bálkim er azamattyń el isinen qoly bosamaǵan shyǵar. Tárbıeniń tunyǵy kımeshek kıgen ájelerdiń kókireginde saqtalǵan. Biz sol dúnıeni qaıta jańǵyrtyp, halqymen qaıta tabystyryp jatyrmyz.
О́zi de til baıqaýlarynda báıgesin shappaı alǵan. Aýdan ǵana emes, oblys kóleminde. Qazaqylyǵy mol shańyraqta er jetken perzentteri de ata-ananyń úmitin aqtap keledi. Uly Rasýl Ekibastuz qalasyndaǵy polıtehnıka kolledjinde oqıdy. О́zge ult ókilderi arasynda ótkiziletin til baıqaýlarynda top jaryp júr. Oblysta Abaı oqýlary boıynsha ótkizilgen saıysqa qatysyp, ekinshi oryn ıelengen. Qazaqtyń «uıada ne kórseń, ushqanda sony ilersiń» deıtin ataly sózi jergilikti ulttyń tilin, salty men dástúrin baǵalap, úırenip, úırenip qana qoımaı, ózgege úıretip júrgen Ýzdenovterdiń otbasyna qarata aıtylǵan tárizdi.
– Osy jerde týyp-ósken soń tildi syılaý paryz. Eger qalyń qazaqtyń ishinde otyryp, salt-dástúrin bilmeseń, ádet-ǵurpyn meńgermeseń, qalaı syıly bolasyń, – deıdi Tatıana Anatolevna, – eń aldymen óziń qurmetteýiń kerek. Joldasym Rýslan Hazreıalıevıch qarashaı ultynan. Ol da Qazaqstanda týǵanyn, dalasy da keń, peıili de keń osy jerdi meken etkenin maqtanysh tutady. О́zin osy eldiń perzenti sanaıdy. Shynynda da solaı emes pe? Biz osy eldiń adamdarymyz. О́z basym qaı jerde júrsem de qazaq tilinde sóılegendi jaqsy kóremin. Orys tilinde tili kelse de, kelmese de shúldirlep sóıleıtin ata men ájeni kórgende kóńilime kirbiń keletini bar. Qazaqtyń baı da qunarly tili urpaq tárbıeleýge, bolashaqqa baǵdar berýge qaptal jetip jatyr ǵoı.
Til týraly taǵylymdy oıy aıta qalarlyqtaı eken. Ejelgi Ereımenniń baýraıyndaǵy qaımaǵy buzylmaǵan el ishinde kóp-kórim kórkem sóıleıtin keıipkerimizdiń el jaıly eljireı sóılegen sózine ǵana emes aq peıiline, ystyq yqylasyna razy boldyq.
– Tatıana Anatolevna – qazaqy rýhy myqty, tilimizdi ǵana emes, bar ulttyq bolmysymyzdy tereń meńgergen jáne sony ustanyp júrgen adam. Qashan kórseń de ústinde kóz jaýyn alatyn qazaqy kıim. Kıim ǵana emes, jan-dúnıesinde de óz ultymyzdyń móldir bulaǵy, rýhanı qazynasy shúpildep turatyndyǵyn kúnde kózimizben kórip júrmiz, – deıdi aýdandyq mádenıet jáne tilderdi damytý bóliminiń basshysy Saılaý Jylqybaev, – ózgege ábden úlgi bolatyn adam.
Týǵan jeriniń qadir-qasıetin jete bilip, dástúri men tilin tereń meńgergen keıipkerimizdiń keıpin az sózben kestelep, kópke mysal etkimiz kelgeni.
Aqmola oblysy,
Ereımentaý aýdany