Agroónerkásipte ósim joǵary

Bıyl jyl basynda oblystyń aýyl sharýashylyǵyn damytýǵa sýbsıdııa jáne bıýdjettik nesıe túrinde 38,4 mlrd teńge bólingen. Egin sharýashylyǵyna 13,8 mlrd teńge, mal sharýa­shy­lyǵyna 6,9 mlrd teńge bóli­nip, ózge baǵyttardy damy­tý­ǵa 17,7 mlrd teńge tıgen. Maman­dardyń aıtýynsha, bıyl aýyl sharýa­shy­ly­ǵyna memleket ótken jylmen salystyrǵanda 5,4 mlrd teńge kóp qarjy bólip otyr.

Máselen, sharýashylyq qury­lym­dary kóktemgi egis jumys­taryn ótkizýge jalpy somasy 29,4 mlrd teńge nesıe qarajatyn alǵan. Onyń 22,6 mlrd teńgesi «Agrarlyq nesıe korporasııa­sy» arqyly berildi. Munyń syrtynda, aýyl sharýashylyǵy ónimderin forvardtyq satyp alýǵa «Azyq-túlik korporasııa­sy» arqyly 6,8 mlrd teńge bólindi. Aksıonerlik qoǵammen kelisim-shartqa otyrǵan sharýa­shylyqtar búginge deıin ózde­ri­ne júktelgen astyq tapsyrý mindettemeleriniń 46%-yn oryndady. Bul baǵyttaǵy ju­mys odan ári jalǵasyp jatyr.

Bıyl oblysta 4 mln 51 myń gektar alqapqa dándi jáne dándi-burshaqty daqyldar sebildi. Onyń ishinde 3 mln 438 myń gektarǵa bıdaı, 640,5 myń gektarǵa maıly daqyldar egildi. Jyl ótken saıyn astyq­ty óńirde maıly daqyldar alqa­bynyń kólemi ulǵaıyp kele­di. Salystyrmaly túrde aıtsaq, jerdi ártaraptandyrý saıa­satynyń tıimdi júrgizilýi nátıjesinde bir jyl ishinde maıly daqyldar alqabynyń úlesi 130,4 myń gektarǵa artyp otyr.

– Bıyl oblys sharýa­shy­lyq­tary aramshópke qarsy 3,5 mln gektar, basqa da zııankes ósim­­dikterge qarsy 976 myń gek­­tar alqapty óńdedi. Sondaı-aq 3,2 mlrd teńgege 30,8 myń ton­na joǵary elıtalyq re­pro­­dýksııaly tuqym satyp alyn­dy. Kóktemgi dán sińirý jumystaryna 23,6 myń tonna elıtaly tuqym paıdalanyldy. Iаǵnı sort jańartý kórset­kishi 4,5%-ǵa deıin ul­ǵaı­­dy. Ústimiz­de­gi jyly 6,1 myń tonna «Tobolsk», «Ýra­lo­sıbırskaıa», «Sodyr­jan­ka» tárizdi reseılik jáne «Lı­ka­me­ro», «Trızo» sııaqty batys eýropalyq seleksııanyń elı­ta­lyq tuqymdary satyp alyndy. Bıyl reseılik tuqym­dar­dyń ónimdiligi ár gektaryna 19-dan 38 sentnerge deıin, eýropalyq sorttardiki 20-dan 27 sentnerge deıin artty. Otandyq sorttardyń ishinde «Aına» sor­ty joǵary ónim berdi. Muny Altynsarın aýdanynda ár gektar alqaptan 39,5 sentner ónim alǵan «Aıdala» JShS dáleldep otyr. Al Qarasý aýdanynyń «Talah» sharýa qojalyǵynda «Lıýbava 5» sortynyń ónimdiligi gektaryna 38 sentnerge deıin jetti, – dedi oblys ákiminiń birin­shi orynbasary Ǵaýez Nurmuhametov.

Jergilikti sharýashylyqtar tehnıkalyq parkti jańartý barysynda da memleket qol­da­ýyna arqa súıep keledi. Ási­­rese, lızıng boıynsha beri­le­tin tehnıkanyń paıyzdyq mólsherlemesiniń 10%-ǵa sýbsıdııalanýy dıqandardyń jańa tehnıkaǵa qol jetkizý múm­kin­di­gin arttyryp otyr. Máse­len, materıaldyq-tehnı­ka­lyq bazany qaıta jaraq­tan­dyrý maqsatynda bıyl alǵash­qy on aı ishinde 22,1 mlrd teńgege 1,1 myń tehnıka satyp alyndy. Dálirek aıtqanda, oblys sharýashylyqtarynyń tehnıkalyq parki 227 traktor, 238 astyq jınaıtyn kom­baın, 47 egis keshenimen to­lyqty. Qostanaıda shyǵa­tyn aýylsharýashylyq tehnı­ka­la­rynyń da úlken suranysqa ıe eke­nin aıta ketken jón. Soń­­ǵy eki jylda jergilikti za­ýyt­­ta 687 «Esil» kombaıny, 201 «Kıroves» traktory, 431 «Lovol» traktory, 841 «MTZ» qurastyryldy. Nátıjesinde, oblystyń mashına-traktor parkin jańartý qarqyny 2,7 paıyzǵa ósti.

– Biz 6600 ga alańda egin sharýa­shylyǵy ónimderin ósi­re­miz. Ujymda turaqty ne­giz­de 15-17 jyl boıy 32 adam jumys isteıdi. Tehnıkany úne­mi jańartyp otyramyz. Bıyl «Partner» egis kesheni, «Esil» astyq jınaý kombaındary, basqa da tehnıka túrleri satyp alyndy. Endi tirkemesi bar KaMAZ, K-742 traktory, kom­baındar, sebý agregattary, tirkeme quraldaryn satyp alýdy kózdep otyrmyz. Mashına-traktor parkiniń 70%-yn jańarttyq. Sharýashylyqtyń óziniń jóndeý sheberhanasy, qyrman sharýashylyǵy, asfalttalǵan alańdary bar 5 myń tonna astyqqa arnalǵan qoıma bar. Ashana, jataqhana, monsha jumys isteıdi. Biz ınves­tısııalyq sýbsıdııa túrin­degi memlekettik qoldaý baǵdar­la­malaryn qoldanamyz, onda bizge tehnıka qunynyń 25%-y óteledi. Gerbısıdterdi, elıtalyq tuqymdardy satyp alý sýbsıdııalanýy qýantady. Bul memleket tarapynan aıtar­lyqtaı kómek. Sońǵy eki jylda bıdaı baǵasy ósip kele­di. Bul tehnıkalyq parkti jańar­tý­ǵa jáne mehanızatorlar jala­qy­synyń ósýin qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Bıyl sharýa­lardyń ortasha jalaqysy 120-140 myń teńgeni qurady. Qyzmetkerlerge aqy tóleý boıynsha tarıfterdi jyl saıyn arttyrý jaǵyna jiti kóńil bólemiz, – deıdi Arqalyqtaǵy «Asar-1» JShS dırektory Nıkolaı Pospelov.

Dándi daqyldardan jınal­ǵan ónimge, kóp jaǵdaıda, agro­­teh­no­logııalardyń jo­­ǵa­ry deńgeıiniń, egis alań­dary qurylymyn árta­rap­tandyrýdyń, salany sıfrlandyrýdyń arqasynda qol jetip otyr. О́ńirde 250 myń tonna maıly daqyldar, 64 myń tonna kartop, 8,4 myń tonna kókónis jınaldy. Sonyń nátıjesinde oblys halqy azyq-túliktiń negizgi túrlerimen jet­kilikti mólsherde qamtyldy.

Sońǵy jyldary óńirdegi mal sharýashylyǵy salasy oń ózgeristerge toly. Tórt túliktiń sany ósti. О́ndiristik sektor nyǵaıdy. Búginde oblys boıynsha 1359 aýyl sharýashylyǵy kásiporyny mal ósiredi. Otyz úsh sharýashylyq sút óndirýmen aınalysady. Sonyń ony – iri sút-taýar fermasy. Máselen, bıyl Fedorov aýdanynda ashylǵan «Búrkit» JShS-de kúnine júz sıyr saýylady. Jyl sońyna deıin Jitiqara aýdanynyń «Shadenov» sharýa qojalyǵynda 80 basqa arnalǵan taǵy bir sút-taýar fermasy ashylatyn boldy. Qostanaı aýdanynyń «Aqqudyq» JShS-de sút-taýar fermasyn 140 basqa keńeıtý josparlanǵan. Etti baǵyttaǵy mal sharýashylyǵyn damytý úshin oblysta bir mezgilde 26 myń malǵa arnalǵan birinshi deńgeıdegi mamandandyrylǵan bordaqylaý alańdarynyń jelisi quryldy.

Arqalyq qalasynda bes myń iri qaraǵa arnalǵan birinshi deń­geı­­de­gi tórtinshi bordaqylaý alańy­­nyń jáne 2,5 myń basqa ar­nalǵan asyl tuqymdy repro­dýk­­tordyń qurylysy bastaldy. Ny­san kelesi jyly paıdalanýǵa beriledi.

Et óńdeý kólemin arttyrý, eksporttyq áleýetti arttyrý maqsatynda Qostanaı qalasynda «Bıf Eksport Grýpp» JShS jylyna 20 myń tonna et óńdeý zaýytyn salady. Jobanyń quny 5,7 mlrd teńge. О́ndiris orny ashylǵanda 184 adam jumyspen qamtylmaq. Jańa kásiporyn jyldyń sońyna deıin paıdalanýǵa berilmek. Bul et ónimderin qaıta óńdeýdi 30% - ǵa arttyrýǵa múmkindik beredi.

Jıyndy qorytyndylaǵan oblys ákimi bıyl aýylshar­ýa­shylyq salasynyń jalpy kórsetkishteri ótken jyldyń deńgeıinen áldeqaıda joǵary ekenin, alaıda munymen toqtap qalýǵa bolmaıtynyn, alda qandaı kúrdeli jaǵdaıda da júzege asyrylýy tıis jańa mindet­ter kútip turǵanyn aıtty.

– О́sirilgen ónimniń kóle­mi oblystyń azyq-túlik qaýip­siz­di­gin qamtamasyz etý, sondaı-aq syrtqy naryqtarǵa ótkizý úshin jetkilikti. Oblystyń mal sharýashylyǵy men qaıta óńdeý salasynda jańa ınvestısııalyq jobalardy iske asyrý jáne iske qosý jalǵasýda, qosylǵan quny bar taýarlar shyǵarýdy odan ári ulǵaıtý, onyń ishinde astyqty tereń óńdeý boıynsha óndirister ashý boıynsha jumys júrgizilýde. Jaqyn arada óndiristi odan ári jań­ǵyr­tý, kásiporyndardyń báse­ke­ge qabilettiligin arttyrý, oblys­tyń eksporttyq áleýetin art­tyrý mindetteri tur, – dedi Arhımed Muhambetov.

Oblys elimizde un óndirý jóninen birinshi, sút boıynsha ekinshi, sary maı, ıogýrt, jarma, makaron ónimderin óndirý boıynsha úshinshi oryn alady. Sony kórsetkish agroónerkásiptik keshenniń eksporttyq áleýetin artta túskenin kórsetse kerek. Bıyl 247 mln AQSh dollarynan astam aýylsharýashylyq ónimderi eksportqa shyǵaryldy. Oblys turǵyndaryn áleýmet­tik mańyzy bar azyq-túlik taýar­larymen úzdiksiz qamta­ma­syz etý úshin baǵany turaq­tan­dyrýdyń mańyzy zor. О́ńirde turaqtandyrý qory jumys isteıdi, saýda jelilerin jeńildikpen kredıtteý boıynsha jumystar júrgizildi. Tutastaı alǵanda, oblystyń áleýeti ishki azyq-túlik nary­ǵy­nyń turaqtylyǵyn jáne ony qoljetimdi azyq-túlikpen kepildi molyqtyrýdy tolyq qamtamasyz etýge qaýqarly ekenin dáleldep otyr.