Keshe Qazaqstan Prezıdenti janyndaǵy Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde ótken brıfıngte Ulttyq ǵarysh agenttigi tóraǵasynyń orynbasary Meıirbek Moldabekov ǵarysh salasynyń damýy barysynda jasalyp jatqan biraz isterdi ortaǵa saldy.
Keshe Qazaqstan Prezıdenti janyndaǵy Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde ótken brıfıngte Ulttyq ǵarysh agenttigi tóraǵasynyń orynbasary Meıirbek Moldabekov ǵarysh salasynyń damýy barysynda jasalyp jatqan biraz isterdi ortaǵa saldy.
Qazirgi tańda otandyq ǵarysh salasyn damytý eki strategııalyq baǵytta iske asyp jatyr. Onyń birinshisi – ǵaryshtyq ınfraqurylymdy qurý, jasaý, damytý bolsa, ekinshisi – ǵylymı-tehnologııalyq baza men mamandardyń áleýetin damytý. Agenttik tóraǵasy orynbasarynyń aıtýynsha, birinshi baǵytta bes úlken joba iske asyrylýda. Olar: «KazSat» ǵaryshtyq baılanys júıesi; Jerdi qashyqtyqtan zondtaýdyń ǵaryshtyq júıesi; ǵarysh apparattaryn qurastyrý-synaý kesheniniń qurylysy; joǵary dáldikti spýtnıktik navıgasııa júıesiniń jerústi ınfraqurylymyn qurý jáne «Báıterek» zymyran keshenin qurý.
QazǴarysh ókili joǵaryda atalǵan 5 iri jobanyń bireýin 100 paıyz qazaqstandyq mamandar ázirlegenin atap ótti. «Joǵary dáldikti spýtnıktik navıgasııa júıesiniń jerústi ınfraqurylymyn qalyptastyrý jobasyn 100 paıyz qazaqstandyq mamandar daıyndady. Bul bizdiń mamandardyń bilimdiligi men biliktiligi sheteldik mamandardan kem emes ekenin dáleldeıdi. Al qalǵan jobalarda sheteldik mamandardyń úlesi bar. О́ıtkeni, bizdiń teorııalyq baǵyttaǵy biliktiligimiz joǵary da, praktıkalyq baǵytta kemshindeý. Onyń ústine, batystaǵy zamanaýı tehnologııalardy paıdalaný maqsatynda da sheteldik mamandarmen iskerlik qarym-qatynas ornattyq», – dedi ol.
M.Moldabekov «KazSat-2» apparatynyń múmkinshiligi týraly áńgimeledi. «KazSat-2» osydan eki jyl buryn iske qosyldy. Jerdegi baılanys qyzmetin Qazaqstannyń 11 operatory atqarýda. Jalpy aıtqanda, búgingi tańda apparattyń 63 paıyz múmkinshiligin paıdalanýdamyz» – dedi ókil. M.Moldabekovtiń sózine baqsaq, atalǵan ǵarysh apparatynyń iske qosylýy arqasynda eldiń qazynasynan 2,5 mıllıard teńge únemdelgen. Iаǵnı, buǵan deıin basqa eldiń ǵarysh apparatynyń qyzmetin paıdalanǵanymyz úshin aqsha tólep kelgen bolsaq, endi ol qarjylar elde qalyp jatyr. «KazSattyń» taǵy bir artyqshylyǵy – aqparattyq jaǵynan táýelsizdik alýǵa múmkindik beretindigi. Aıta keter jaıt, «KazSat-3» baılanys jáne habar taratý ulttyq geostasıonarlyq spýtnıgin qurastyrý jumystary da aıaqtalypty. Jyl sońyna deıin synaqtan ótip, keler jyldyń birinshi toqsanynda taǵy bir áýe kemesi ǵaryshqa ushyrylmaq.
Ǵarysh kemeleriniń qyzmeti ornyqty bolý úshin jerdegi ınfraqurylym myqty bolýy tıis. Oǵan ǵarysh apparatyn basqarý júıesi, apparattyń qyzmetin paıdalaný júıesi kiredi. Bul turǵyda 2005 jyly Aqmola oblysynyń Aqkól qalasynda qurylǵan Ǵarysh apparattaryn jerden basqarý kesheni jáne baılanys monıtorıngi júıesiniń qyzmeti aıtarlyqtaı. QazǴarysh ókiliniń aıtýynsha, atalǵan keshenniń barlyq ınjenerlik quramy ǴA basqarý jáne baılanys monıtorıngi salasynda arnaıy bilim alyp, shtatty jáne avarııalyq rejimde basqarýdyń negizderin ıgergen.
QazǴarysh ókili 2015 jyly Qazaqstanda ǵarysh apparattaryn qurastyrý-synaý kesheni qurylatynyn málimdedi. Bul jobany iske asyrý úshin strategııalyq áriptes retinde ǵarysh salasyndaǵy álemdik kóshbasshylardyń biri EADS Astrium atty fransýz kompanııasy tańdalǵan. Kásiporyn túrli taǵaıyndamadaǵy spýtnıkterdi jasaıtyn bolady. Baılanys spýtnıgi, jerdi qashyqtyqtan zondtaý spýtnıkteri, ǵylymı-tehnologııalyq spýtnıkter qurastyrý-synaý kesheninde qurastyrylyp, synaqtan ótkizilmek. Al, keler jyly jerdi qashyqtyqtan zondtaý ǵaryshtyq júıesi tolyq iske qosylmaq. M.Moldabekov jerdi qashyqtyqtan zondtaý ǵaryshtyq júıesin júzege asyrý nátıjesinde jerdi qashyqtyqtan zondtaýdyń eki ǵaryshtyq apparaty, ǵarysh derekterin qabyldaý jáne óńdeý úshin jerústi maqsatty kesheni jasalatynyn atap ótti. «Alǵashqy dáldigi ortasha jerdi qashyqtyqtan zondtaý ǵarysh apparatyn ushyrý 2014 jyldyń birinshi toqsanynda, al dáldigi joǵary jerdi qashyqtyqtan zondtaý ǵarysh apparatyn ushyrý 2014 jyldyń ekinshi jartyjyldyǵyna josparlanyp otyr. Kelesi jyly júıe tolyq iske kirisýi tıis», – dedi ol.
M.Moldabekov «Báıterek» zymyran keshenin qurýǵa baılanysty qazirgi jaǵdaıǵa da toqtalyp ótti. 2004 jyly Qazaqstan men Reseı prezıdentteri «Baıqońyr» keshenin tıimdi paıdalaný týraly kelisimge qol qoıyp, keshendi jalǵa berý merzimin 2050 jylǵa deıin uzartqany málim. Osy kezde ǵarysh aılaǵyndaǵy ekologııalyq problemalardy kezeń-kezeńmen sheshý maqsatynda ekologııalyq jaǵynan qaýipsiz jańa ǵarysh keshenin, atap aıtqanda «Báıterek» keshenin qurý týraly kelisimge kelgeni este. «Jospar boıynsha «Báıterek» ǵarysh kesheni 2008 jyly aıaqtalyp, ǵaryshqa ushyrylýy tıis bolatyn. Biraq, alǵashynda 223 mıllıon dollarǵa baǵalanǵan keshendi reseılik merdigerler jeti esege deıin kóterip, 1,6 mıllıard dollarǵa jetkizdi. Bul turǵyda reseılik qadamdar bizdi qatty oılandyrdy. Ekinshiden, Reseı dál osyndaı «Angara» zymyrandy-ǵaryshtyq keshenin «Vostochnyı» ǵarysh aılaǵynda salý sheshimin jasady. Árıne, bul baǵytta biz kórshiles elmen básekelese almaımyz. Sondyqtan da jobany jabý nemese osy máseleniń basqa jolyn tabý jaıynda oılandyq», – dedi M. Moldabekov. Ol búgingi kúni «Báıterek» jobasyn «Angara» zymyran tasyǵyshynan «Zenıt» zymyran tasyǵyshyna birtindep kóshirý úshin úkimetaralyq komıssııanyń birlesken áreketter jospary ázirlengenin, endi ol 2014 jyly júzege asýy múmkin ekenin atap ótti.
Brıfıng sońynda M.Moldabekov jýrnalısterdiń saýaldaryna jaýap berdi.
Aıgúl SEIILOVA,
«Egemen Qazaqstan».