Qazaq topyraǵynda tamyr jaıyp, ábden baýyr basyp ketken ózge ult ókilderi osy bir qasıetti ólkeni óz Otany sanaıdy. Janyna jaqyn, kóńili súıgen óz Otany. Shýaqty shapaǵatyn kórgen soń, janashyrlyǵyn jan-dúnıesimen sezingen soń etene aralasyp, qushaqtary aırylmastaı dos bolyp ketkendikten, ár qazaqty baýyr, týys sanaýy da zańdy.
Qazaq pen ázerbaıjan ulttarynyń arasynda pálendeı aıyrmashylyq ta joq deıdi ózi. Qaıta kóńilimen saraptaýyna qaraǵanda, túrki tildes eki halyqtyń tilinde de, ǵasyrlar boıy ustanyp kele jatqan salt-dástúri men ádet-ǵurpynda da uqsastyq mol. Aldymen baýyrmaldylyǵy, qonaqjaılylyǵy, keńpeıildiligi.
Samır Jarqaıyń aýdanynyń Gastello aýylyndaǵy mektepte bilim alǵan. Bilim oshaǵynda oqyp júrgen kezinde kileń qazaq balalarymen dos bolypty. Sol dostyǵy arqyly til úırengen. Keıin er jete kele, jergilikti jurttyń salt-dástúrin, ádet-ǵurpyn meńgergen. Sóıtse, óz otbasylaryndaǵy ustanymdarymen úndes eken. Áke-sheshesiniń aıtýyna qaraǵanda, túpki tamyry bir eki halyqtyń salt-dástúri bir arnadan bastaý alatyndaı. Qazirgi kúni Samır Ismaılovty sóılegen sózine, bilim-biligine qarap, qazaqtyń jigiti eken dep qalatyndar da az emes. Kez kelgen beıtanyspen tildese kelgende, áp-sátte jaqyndasyp ketedi. О́ıtkeni óńinde bolmasa tilinde aıyrmashylyq joq. Osylaısha, Samır Shabanoǵly jergilikti jurttyń kózaıymyna aınalyp ketti. Tipti keıbir balalary orys tilinde sóıleıtin ata-analar qazaqtyń baı tilin meılinshe meńgergen bizdiń keıipkerimizdi jaqsy qyrynan mysal ete bastapty. Al Samır Shabanoǵlynyń ózi bolsa aldaǵy ýaqytta tilderdi oqytý ortalyǵynyń arnaıy kýrstaryna jazylyp, aǵylshyn tilin jetik meńgersem deıdi. О́ıtkeni úsh tildi meńgerý ýaqyt talaby dep sanaıdy.
– Keńpeıil qazaq halqynyń izeti men izgiligine qaıran qalamyn, – deıdi Samır Shabanoǵly, – kóshede kele jatsań buryn kórip-bilmegen, tanymaıtyn adamdar qos qolyn usynyp amandasyp, qurmet kórsetip jatady. Al kórshi-qolań, jora-joldastardyń úıine bara qalsań, «dám aýyz tı» dep qushaq jaıa qarsy alady. Mundaı qonaqjaılylyq bizdiń ázerbaıjan halqynda da bar. Dám adamdardy jaqyndastyrady. Aýyl qarııalary «bir kún dámdes bolǵan adamdarǵa qyryq kún sálem berý kerek» degen erteden kele jatqan támsildi jıi aıtady. О́z basym qazaqtyń asyn unatamyn. As sońynda sorpa iship, el tirligi jaıly esti áńgimeler aıtyp, keıingi balalarǵa jón-josyq kórsetip otyrǵan qandaı tamasha?! Bizdiń otbasymyz Armenııada turǵan. Eń alǵash Qarabaqty ot shalyp, dúnıe dúrlikken kezde beıbitshilik nury shalqyǵan Qazaqstanǵa kósh basyn túzedik. Jalǵyz biz ǵana emes, Armenııada týyp-ósken, talaı ázerbaıjannyń otbasy tórtkúl dúnıege tarydaı shashylyp, toz-toz bolyp ketti. Alystan aryp-ashyp kelgende, qazaq jurty ystyq qushaǵyn jaıyp, meıir-shapaǵatyn tógip qarsy aldy. Qazir bul jerde júzdegen ulttyń ókili tatý-tátti turyp jatyr. Meniń aıtar bir tilegim bar, osy Qazaqstanda kindik qany tamǵan, osy eldi Otanym dep sanaıtyn kez kelgen ózge ult ókili qazaqtyń tilin, saltyn, dástúrin meılinshe meńgerip, qurmetteýleri qajet.
О́ziniń aıtýyna qaraǵanda, tonnyń ishki baýyndaı aralasatyn dostary – qazaq jigitteri óte kóp eken. Olar árdaıym dostyq qoldaryn usynyp turady. Máselen, qazir jalpaq dúnıeni jaman tumaý jaılaǵan kezde Samır Shabanoǵly jumyssyz otyr. «Bóri aryǵyn bildirmes» degendeı, qıyndyqqa qaısarlyqpen tótep berip kele jatsa, qos qoltyǵynan demeıtinder qazaq dostary. Ony ózi ishteı ımandaı uıyǵan rızashylyǵymen táptishtep turyp aıtady.
– О́mirde ne bolmaıdy? El tynysh bolsyn. Arazdyqtyń aýyrtpalyǵyn biz kórdik qoı. Toıǵa jetelik. Toı demekshi, maǵan Naýryz toıy óte unaıdy. Buryn biz de toılaıtynbyz. Jalpy kórinis, ishki mazmun bári birdeı. Tek biz Naýryz baıram deımiz, ózgesinde aıyrmashylyq joq. Sol tárizdi adamgershilikti ulyqtaý, kisilikti pir tutý jaǵynan kelgende eki halyqtyń jan-dúnıesi, tanym-túısigi egiz tárizdi,– deıdi Samır Shabanoǵly.
Tútinin túzý ushyryp, sýyn iship otyrǵan jerdi qurmetteý eń aldymen parasattyń belgisi. Keńpeıil qazaq dalasyn jaılaǵan ózge ult ókilderi osyndaı azamattardan ónege alsa, qanekeı!..
Aqmola oblysy,
Jarqaıyń aýdany