Qan tapsyrý aǵzaǵa paıdaly ma? О́ıtkeni qan tapsyrýdyń paıdasy men zııany qoǵamda kóp talqylanady. Al medısına mamandary mundaı saýapty qadamnyń donordyń zine de birqatar paıdaly tustary bar ekenin alǵa tartady.
Jylyna birneshe ret Almatydaǵy Pedıatrııa jáne balalar hırýrgııasy ǵylymı ortalyǵynda «Qan tapsyryp, ómir syıla!» atty naýqan aıasynda qan tapsyrý aksııasy ótedi. Jýyrda ótken kezekti aksııaǵa 230-dan asa dáriger qatysyp, naýqas jandar úshin 160 lıtr qan tapsyrdy.
Pedıatrııa ortalyǵynyń dárigerleri men qyzmetkerleri donor retinde qan tapsyrýdy ádetke aınaldyrǵan. Sońǵy qaıyrymdylyq sharaǵa 80-nen asa erikti qatysty. Solardyń biri, Medısınalyq statıstıka bóliminiń qyzmetkeri, ortalyqtyń turaqty donory – Quralaı Smaǵulova. Erikti osymen 22 jyl qatarynan donasııaǵa qatysyp jatyr. Aksııaǵa qatysýshylardyń árqaısysy 450 mıllılıtr qan tapsyrdy. Bul isti ıgi dástúrge aınaldyrǵan aq halattylar kezekti ret bir kisideı aksııaǵa atsalysyp, talaı bala men adamdardyń ómirine arasha túsip otyr.
Sharanyń turaqty túrde uıymdastyrýshysy, klınıkalyq transfýzıologııa bóliminiń meńgerýshisi Qýanysh Úmbetovtiń aıýynsha, «Qan tapsyryp, ómir syıla!» uranymen ótetin shara jylyna eki ret uıymdastyrylsa, bıyl úshinshi ret ótkizilgen.
«Qan tapsyrmas buryn, donorlar aldymen medısınalyq saýaldama toltyrdy. Sonyń qorytyndysy boıynsha ǵana qan tapsyrýǵa ruqsat aldy. Aq halattylar tapsyrylǵan qan kólemi men onyń minsiz sapasyna basa nazar aýdarady. Pedıatrııa jáne balalar hırýrgııasy ǵylymı ortalyǵynda qan tapsyrý 2013 jyldan bastap ótkizilip keledi. Jylyna 2-3 ret qan ótkizip turatyn turaqty donorlar bar. Sońǵy eki jyl ishinde ortalyq qyzmetkerleri shamamen 180 lıtrdeı qan tapsyrdy. Bul ıgi iske ortalyq qyzmetkerlerimen qosa ortalyqta em alyp jatqan balalardyń ata-analary da qatysyp keledi.
Ortalyqtan jylyna shamamen 130-160 adam qan tapsyrady. Medısınalyq tekseristen ótken adamnan standart boıynsha 450 mıllılıtr qan alynady. Jyl saıyn donasııaǵa qatysýshy qyzmetkerler sany artyp keledi. Bizdiń ortalyqta qan jáne onyń komponentteri osy ortalyqta em alyp jatqan naýqas balalarǵa qoldanylady. Klınıkada qaterli dertke shaldyqqan, júrek aqaýlarymen týǵan balalar, aýyr hırýrgııalyq ota qajet bolǵan naýqas balalar men jańa týǵan náresteler em alady. Ota kezinde, súıek kemiginiń qaterli isikterinde, oǵan qosa súıektiń kemik maıyn transplantasııalaý kezinde jáne basqa da jaǵdaılarda dárigerlerdiń taǵaıyndaýymen qan jáne onyń quramdas bólikteri quıylady. Naýqastarǵa qoldanylatyn barlyq medısınalyq qurylǵylar bir rettik. Bul buıymdardyń barlyǵy balalardyń ata-analarynyń qatysýymen ashylady. Qan quıý barlyq medısınalyq talapqa saı júrgiziledi», deıdi Q.Úmbetov.
Dárigerdiń pikirinshe, qan tapsyrý aǵzaǵa paıdaly. «Qan tapsyrýdyń paıdasy men zııany qoǵamda kóp talqylanady. Medısına mamany retinde qan tapsyrýdyń negizgi paıdalaryn atap ótkim keledi. Birinshiden, eń bastysy – qan tapsyrǵan ár adam 3 adamnyń ómirin saqtap qalýǵa tikeleı kómegin tıgizedi. Ekinshiden, aǵzańyzdyń qan quramy jańarady, qan quramynyń jańarýy terige óte paıdaly. Úshinshiden, qan tapsyrý arqyly adam boıyndaǵy qan qysymy retteledi. Tórtinshiden, qan tapsyrýdyń semizdiktiń aldyn alýǵa septigi bar. Besinshiden, adam ómirin uzartady. Sonymen qatar Siz qan tapsyra otyra, aǵzańyz týraly aqparatty ala alasyz. Qan tapsyrýdyń aǵzaǵa esh zııany joq. Úlken adam aǵzasynda shamamen 4,5-5lıtrdeı qan bolady, qan tapsyrý barysynda ár adam 450 mıllılıtrden aspaıtyn qan tapsyrady. Bul aǵzaǵa zııanyn tıgizbeıdi», deıdi Q.Úmbetov.
Balalar dárigerleriniń ishinde júıeli túrde qan tapsyryp otyrýdy ádetke aınaldyrǵan belsendi donorlar da bar. Solardyń biri – anestezıolog dáriger Gúljahan Abdýllaeva.
«Qan tapsyrýdy azamattyq mindetim dep bilemin. Bir donor – bir ómir. Bizdiń ıgi isimiz kóptegen adamdardyń ómirin qutqarýǵa septigin tıgizedi. Osy kómek arqyly biz bireýdiń anasynyń, ákesiniń, balasy men baýyrynyń ómirin saqtap qalamyz. Pedıatrııa ortalyǵyndaǵy balalarǵa da kómegi tııýi múmkin. Osy áreketimizben azamattardy qan tapsyryp, kómek kórsetýge shaqyramyz. Qan tapsyryp – ómir syılaıyq!», deıdi G.Abdýllaeva.
«Donor» sóziniń latyn tilinen aýdarmasy «О́mir syılaýshy» degen maǵynany bildiredi. Kóptegen naýqas úshin bul ekinshi ómir sekildi. Qazirgi kezde ortalyqta osyndaı jandarǵa qol ushyn sozyp júrgenderdiń sany 200-den asady. Qaıyrymdylyq sharasyna udaıy qatysatyn aq halattylar ishinde alǵash ret qan tapsyryp, donor atanǵan qyzmetkerler de bar. «Donor qany – ómir nári. Shynymen elimizde san myńdaǵan adam qanǵa muqtaj. Kez kelgen oqys jaǵdaıda, nemese ota kezinde ómir nári aýadaı qajet. Qan quıýǵa muqtaj jandarǵa kómegim tıse bolǵany. Osynda ózimniń bir adamǵa bolsyn septigimdi tıgizýge kelip otyrmyn», deıdi alǵash ret qan tapsyrǵan ortalyq qyzmetkeri, telemedısına koordınatory Uljan Álmen.
Búginde ortalyqtyń aferez bóliminde 68 lıtr qan saqtaýly, bul degenimiz – 227 doza. Qor únemi tolyqtyrylyp otyrady, materıaldyń sırek túrleriniń bolýy baqylanady. Osyndaı sharalardyń nátıjesinde ortalyqta kez kelgen ýaqytta aýyr naýqasqa qajetti qan tabylady.
Elimizde jasy 18-den asqan, medısınalyq kórsetkishi nátıjeli kez kelgen azamat donor bola alady. Erler jylyna 6 ret, áıelder 4 ret qan tapsyrýǵa múmkindigi bar. Aıta keterlik jaıt, ortalyqta jyldan-jylǵa erikti qan tapsyrýshylar sany artyp keledi. Aksııaǵa qatysqan árbir donor qan tapsyryp, bireýdiń ómirine arasha bolyp qana qoımaı, óziniń densaýlyǵy týraly da kóp aqparat ala aldy. Atap aıtqanda, ol óziniń gemoglobıniniń deńgeıin, túrli ınfeksııalyq aýrýlarmen aýyrǵan, aýyrmaǵanyn, sondaı-aq qan tobyn bile aldy.