Elimizde maral sharýashylyǵynyń irgesi keńeıip keledi. Al buǵy baqqan sharýalardyń deni Shyǵys Qazaqstan oblysynda bolsa, endi bul tizimge Jetisý da qosyldy. Jaqynda Aqsý aýdanynyń Sýyqsaı aýylynda maral fermasy ashyldy.
Teginde, maral ósirý medısınalyq týrızmdi damytýǵa jol ashady. Qazir bul kásipti turaqty tabys kózine aınaldyrǵan shyǵysqazaqstandyq maral ósirýshilerdiń aýylyna shetelden arnaıy keletin adamdar qatary kóbeıipti. Ásirese, maral múıizin kesetin maýsymda dertine daýa izdegen týrıst legi úzilmeıdi. О́ıtkeni, maral múıizinen aqqan qannyń quramynda 25 túrli mıkroelement bar kórinedi, onyń adam aǵzasyna tıgizetin oń áseri óte joǵary ekeni medısınada dáleldengen. Múıizdiń býyna túsip, sorpalaný kisi boıyndaǵy súıek, býyn aýrýlarynyń myń da bir shıpasy eken. Demek, maral sharýashylyǵyn damytýǵa degen suranystyń artatyn jóni bar. Munyń kórinisin shyǵys aımaqtaǵy aýdandardyń tirshiliginen baıqaýǵa bolar. Qazir Shyǵys Qazaqstanda 16 maral sharýashylyǵy jumys isteıdi. Al baǵymdaǵy buǵy men maraldyń sany 9 myńnan asady. Mundaı sharýashylyqtar negizinen Katonqaraǵaı aýdanynda ornalasqan. Sonymen birge Altaı, Zaısan, Kókpekti, Kúrshim, Ulan aýdandary maral sharýashylyǵyn damytýǵa bel býypty. Iаǵnı biz muny buǵy men maral baǵýdyń bolashaǵy zor kásip ekenin áıgileý úshin aıtyp otyrmyz. Ári shyǵystaǵy sharýalardyń isi ózge óńirlerge úlgi bolyp otyrǵanyn da atap ótýimiz kerek.
Mine, osy maqsat jetisýlyq kásipkerlerdiń de maral sharýashylyǵyn ashýǵa túrtki boldy. Mysaly, endi «Arshaly týr» seriktestiginiń aýmaǵynda maral tabyny órip júretin bolady. Jaqynda Aqsý aýdanyna qarasty Sýyqsaı aýylyna Shyǵys Qazaqstan oblysynan 23 bas maral jetkizildi. Buryn-sońdy Jetisý topyraǵyna aıaq baspaǵan janýarlar qazir beıimdelýden ótip, jaıylymǵa shyǵarylǵan.
– Buǵy baǵý qazaqqa tańsyq kásip bolmasa da, buryn istep kórmegen adamǵa qıyn tıeri anyq. Osy kásippen aınalysýǵa bel býǵan soń bıyl jazda Katonqaraǵaıǵa arnaıy baryp, maral sharýashylyǵynyń qyr-syryna qanyqtyq. Ol jaqtaǵy jigitterden 10 kún boıy sabaq alyp, tájirıbe jınap qaıttyq. Panty ázirleýdi de úırendik. Endi Jetisýda da maral sanyn kóbeıtip, pantymen emdeıtin ortalyq ashýǵa nıettimiz, – deıdi «Arshaly týr» seriktestiginiń basshysy Berik Aldabergenov.
Aıtpaqshy, aqsýlyq sharýanyń tyńnan jol taýyp, buryn bastamaǵan iske táýekel etýi Almaty oblysynyń týrıstik áleýetiniń jyl saıyn artyp otyrǵanyna dálel bolatyn sııaqty. О́ıtkeni, Jetisýdyń ásem tabıǵaty men qolaıly demalys aımaqtary óńirdegi týrızmniń damýyna múmkindik berip otyr.
Basqany qoıǵanda, Alakól jaǵalaýyna kelýshiler legi sońǵy jyldary eki esege ósti. Tipti bıylǵy pandemııa jaǵdaıyndaǵy qıyndyqtarǵa qaramastan, oblysqa kelýshi týrıster qatary úzilmepti. Máselen, jaǵajaıdaǵy demalys maýsymynyń alǵashqy bir jarym aıynda ǵana Alakólde 629 myńnan astam adam tynyqqan eken. Osy kezeńde kól jaǵalaýynda 3 mlrd 739 mln teńgege servıstik qyzmet kórsetilipti. Al jalpy demalys maýsymy barysynda kelgen týrıst sany 1 mln adamnan asyp otyr.
Sondaı-aq qarqyndy damý jolyna túsken týrıstik baǵyttyń biri ulttyq parkter aýmaǵynda. Bıylǵy alty aıda aýmaqqa kelgen adam sany 125 myńnan asty. Qýanarlyǵy, týrızmnen tabys tabýǵa aýdandar da kirisip jatyr. Máselen, bıyl Sarqan aýdany aýmaǵyna alys-jaqyn shetelderden 23 myńnan astam demalýshy keldi. Onyń ishinde «Jońǵar Alataýy» memlekettik ulttyq tabıǵı parki» memlekettik mekemesiniń aýmaǵyna kelýshiler sany artqan. Munda 13 ekologııalyq jáne mádenı-tarıhı týrıstik baǵyt jasalǵan eken. О́tken jaz maýsymynda ulttyq parktegi tabıǵat baılyǵyn kózben kórip qaıtýǵa 1500 týrıst arnaıy at basyn burǵan kórinedi.
Al osy aýdanmen irgeles jatqan Aqsý aýdanynda endi maral sharýashylyǵy óristese, panty terapııasymen emdeý ortalyqtary kóptep ashylatyny anyq. Sebebi qazir bul bıznes túri Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Katonqaraǵaı aýdanynda jemisti bolyp otyr. Al Almaty sııaqty iri megapolıske bir taban jaqyn Aqsý óńirinde osy is ilgerilese, shıpa izdegender men qyzyq qýǵandar sany da artatyny sózsiz. Demek, buǵy baqqan sharýanyń baı bolaryna senim bar.
Almaty oblysy