Irkilý men ilgerileý (Otandyq medısına synaqqa túsken jyl)

Jyl á degennen indet jaıyndaǵy áń­gi­­meden bastalǵan. Ýhandy ýdaı zá­rimen torlap, odan tutas planetada pande­mııa patshalyǵyn qurǵyzǵan COVID-19 qaı eldiń de bar áleýetin men medısınasynyń qaýqaryn synǵa alǵandaı, kárine minip, qaharyn tóge 2020 jyldy qursaýynan bo­satpastan tarıh kóshine enip barady. Ke­ter jyl Qazaqstan medısınasyna da sa­baq boldy, aýrýmen arpalysta jeńilis pen jeńistiń, indetpen kúreste irkilý men il­ge­rileýdiń de dámin tatyrdy.

Bloomberg halyqaralyq agenttiginiń reıtıngtik baǵalaýyna sáıkes, densaýlyq saq­taýǵa jumsalatyn shyǵystardyń tıim­di­lik kórsetkishi jóninen Qazaqstan 2012 jyly 111-orynǵa ıe bolsa, 2018 jyly 44-orynǵa deıin kóterilipti. Bál­kim, indet et­ekten tartpaǵanda áli de ilge­rileı túser me edik. Degenmen ótken jyl qansha qıyn bol­­ǵanymen izde­nis­ter­ge de iz salǵan.

Dárigerler 2020 jyldyń eń basty nazar­daǵy mamandary boldy. Qaınaǵan maı­dannyń alǵy shebinde jan aıamaı, ár qazaq­standyqtyń ómiri úshin kúrestiń na­ǵyz janqııar jaýyngerine aınaldy. Kúrese júrip, ózderi de juqpaly indet­tiń tyrnaǵyna ilindi, qatary sıredi. Biraq je­ńilgen joq, kúresýmen keledi. Pre­zı­de­nt Qasym-Jomart Toqaevtyń arnaıy Jarlyǵymen Aqmola oblysy densaýlyq saqtaý basqarmasy janyndaǵy Kókshetaý qa­lalyq kóp salaly aýrýhanasynyń bó­lim meńgerýshisi, dáriger Oleg Isaev pen Aqtóbe oblystyq klınıkalyq juqpaly aýrýlar aýrýhanasynyń bas dárigeri Qalıhan Qozbaǵarov qaıtys bolǵannan ke­ıin elimizdiń joǵary nagradasyna ıe boldy. Marqumdarǵa joǵary dáreje – «Qazaq­stannyń Eńbek Eri» ataǵy men erek­she belgi – «Altyn juldyz» jáne «Otan» ordeni berildi. Qanshama jan «Halyq alǵysy» marapatyn ıelendi.

Qarasha aıynyń qorytyndysy boıyn­sha Covid-19 jáne vırýstyq ınfek­sııa­men kúreske tartylǵan 42 myńǵa jýyq me­dı­sına qyzmetkeri jalaqylaryna ús­teme­aqy aldy. Áleý­met­tik medısı­na­lyq saqtandyrý qory osy maqsattarǵa 98 mlrd teń­geden astam qarjy bóldi. Eli­miz­degi epıdemııalyq ahýalǵa sáıkes bul tólem­der 2021 jyly da qarastyrylady. Koro­na­vı­rýstan qaıtys bolǵan 182 medısına qyz­metkeriniń otbasyna 10 mln teńgeden áleý­mettik ótemaqy taǵaıyndaldy. Adam ómi­ri eshqandaı qarjymen ólshenbeıdi, dese de paryzyn atqara júrip kóz jumǵan jan­dardyń bala-shaǵasyna bul kómek qajet ekeni anyq. Buǵan qosa aı saıyn juqtyrý qaýpine qaraı jasaqtalǵan úsh top boıynsha tólemder tólendi. Máselen, naý­ryz aıynda 23 myń, al shildede pandemııa sharyqtaý shegine jetkende 83 myń qyzmetker qosymsha qarjy aldy. Qyrkúıek aıynda bul kórsetkish 37 myń bol­dy.

Úkimet vırýspen kúrestiń uzaq mer­zim­­diligin eskerip, vaksına jasaý isine mán berdi. Otandyq ǵalymdar naqty qol­daý­dyń nátıjesinde búginde DDU úmit­ker retinde qarastyryp jatqan eki vaksınany shyǵardy. Qazir klınıkalyq saraptaý­dan ótip jatqan QazCovid-in ekpesine hal­qy­myz úmit artyp otyr. Jambyl oblysynda Bıologııalyq qaýip­sizdik problemalary ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń bazasynda shamamen quny 7 mlrd teńge turatyn, jylyna 60 mln doza vaksına óndiretin jańa zaýyttyń qurylysy júr­gizildi. Keler jyly naý­ryz aıynda daıyn ónimniń alǵashqy partııasy shy­ǵarylmaq. Sonymen qatar óńirde eks­pre­ss-test óndirisi de iske qosylmaq. Je­ke ınvestordyń demeýshiligimen qol­ǵa alyn­ǵan bul jobanyń quny 2 mlrd teńge­den asady.

Ras, pandemııa biraz problemany da kórsetti. Sonyń biri, otandastardy dári-dármekpen qamtamasyz etý máse­le­si. Keıbir málimetterge súıensek, qazaq­stan­dyq farmónerkásip halyqtyń dári-dármekke degen suranysynyń 13 paıyzyn ǵana qamtamasyz etip, qal­ǵa­ny shetel­den tasylyp kelgen eken. Sondyqtan Prezıdent óz Joldaýynda: «Barlyq negiz­gi dári-dármek pen medı­sınalyq buıymdar Qazaqstanda óndi­ri­lýge tıis. Bul – ulttyq qaýipsizdik máse­le­si. Kele­si jyldan bastap osy baǵytta naq­ty nátıje kútemin» degen bolatyn. Iá, qazaq­standyq farmındýstrııada medı­­sına­lyq buıymdar óndiretin 96 kásip­oryn bar. Onyń ishinde dárilik zattar shyǵaratyn 33, medısınalyq maq­sat­ta­ǵy buıymdar jasaıtyn 41 jáne me­dı­­sı­nalyq tehnıkalar óndiretin 22 kom­pa­nııa jumys isteıdi. Alaıda barly­ǵy­­nyń qýaty oıdaǵydaı emes. Indet sa­­ba­ǵynyń biri farmındýstrııaǵa nazar aýdarýǵa saıǵandaı. Osyǵan baılanys­ty el boıynsha ınfeksııalyq jáne pro­vı­zorlyq ortalyqtarda qor quryldy. Bi­ryńǵaı dıstrıbıýtor 16 mlrd teńgege dá­rilik zattardyń 91 ataýyn­­ jetkizdi. Atalǵan shara ınfeksııalyq jáne pro­vı­zorlyq ortalyqtardyń ju­my­syn je­ńil­detýge, COVID-19 jeńil túrin ambý­latorııalyq deńgeıde emdeýge, ha­lyq­­tyń dárilik zattarǵa jumsaıtyn shy­­ǵy­nyn tómendetýge, memlekettiń sta­­sıo­narlyq emge bóletin shyǵynyn únem­­­deýge múmkindik berdi. Sonymen qa­tar ambýlatorııalyq deńgeıdegi dári-dármekterdiń tizimi de keńeıtildi. Máse­len, dárilik zattardyń 5 ataýyn qam­tı­tyn COVID-19 jańa nozologııasy engi­zil­di. Úıde koronavırýsty emdeý úshin 1 mln naý­­qasqa tegin dári-dármekter qaras­ty­ry­­l­­yp otyr.

Pandemııa birqatar mamandarǵa degen su­ranysty kúrt ósirdi. Máselen, qazirgi tań­da el kóleminde 150-ge jýyq epıdemıolog pen ınfeksıonıst, 321 reanımatolog, 41 pýlmonolog, 144 kardıolog mamany qajet, sondaı-aq 128 rentgenolog, 244 pedıatr, 44 jedel járdem dárigerine su­ranys bar. Kadr tapshylyǵyn sheshý úshin oblystardaǵy qajettilikke qaraı grant bólinedi.

Aýyldyq eldi mekenderdiń tur­ǵyn­da­ryna profılaktıkalyq medısınalyq tek­serýlerdi uıymdastyrý maqsatynda rentgen-apparattarmen, ÝDZ, EKG jáne gınekologııalyq qaraý jabdyqtarymen jabdyqtalǵan 100 otandyq jyljymaly medısınalyq keshen, otandyq óndiristiń 53 rent­gen-apparaty satyp alyndy. Bul aýyl­dyq aýrýhanalar men emhanalardy 100 paıyz qamtamasyz etýge múmkindik beredi.