«Serpin» serpilis ákele almady

Baǵdarlamanyń basty maqsaty – qazaq jastaryn mamandyqqa oqytyp, jumysqa ornalastyrý arqyly soltústik aımaqtarǵa turaqtandyrý edi. Budan da jarytyp nátıje shyǵyp jatqan joq. Resmı málimet boıynsha, tórt jyl ishinde bilim alǵan 312 kolledj stýdentiniń 32-si ǵana oblysta turaqtap qalǵan.

JOO-ǵa kelsek, A.Baıtursynuly atyn­daǵy Qostanaı óńirlik ýnıver­sıteti 2015 jyly «Serpin» baǵdar­lamasy bo­ıynsha 450 stýdent qabyldaǵan. Al bıyl 18 bala ǵana qabyldap otyr. Túbegeıli maqsaty el ir­gesin qymtap, aımaqtyń demogra­fııalyq ahýalynyń jaqsarýyna, ishki kóshi-qon má­selesiniń rettelýine jol ashatyn baǵdarlama nelikten aqsap tur? «Serpinge» serpin beretin jol qaısy?

Osy máseleler tóńireginde baǵ­darlamanyń basy-qasynda júrgen ýnıversıtet prorektorlary men «Serpin» boıynsha bilim alyp, qazir oblysta eńbek etip jatqan birdi-ekili jastarmen sóılesip kórdik.

Kollajdy jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»

Arman ISMAILOV,

A.Baıtursynuly atyndaǵy QО́Ý birinshi prorektor provostynyń mindetin atqarýshy:

– 2014 jyly bizge 450 stýdent keldi. Alǵashqy jyl bolǵan soń ja­taqhana jaǵynan qıyndaý boldy. Qazir bul másele tolyq sheshildi. «Serpin» jas­ta­ryna arnaıy bir ja­taq­hana bóldik. Ýnıversıtette qa­zir jalpy sany 1 700 oryndyq 3 jataqhana bar. Búginde ýnıversıtette «Serpin» boıynsha 257 stýdent bilim alyp jatyr. Bıyl, ókinishke qaraı, 18 ǵana stýdent qabyldadyq. Oǵan eń aldymen pandemııa sebep bolyp otyr. Tipti jazda stýdentterimizdi óndiristik praktıkaǵa ornalastyra almadyq. Jergilikti kásiporyndar karantınge jabylyp, stýdentterdi almaı qoıdy. Al qasymyzdaǵy Kók­shetaý men Petropavl bıyl 800 stý­dentti tájirıbege aldy. Bizge ne­gi­zinen Túrkistan oblysy men Qy­zylorda oblysynyń balalary kele­di. Arnaıy anketa júrgizip, bul máseleni zerdelep kórdik. Birinshi sebep, ol jaqtan Qostanaıǵa tikeleı júretin poıyz joq. Al Qyzylordadan Petropavlǵa tikeleı júretin poıyz bar. Bul po­ıyz Túrkistan, Jambyl oblystary arqyly ótedi jáne kúndiz júredi. Bizde Almatynyń poıyzy ǵana bar, balalar Qostanaıǵa kelý úshin Shýdan nemese Nur-Sultannan otyrýy kerek. Iаǵnı jol qolaısyz, ár stýdenttiń úıine baryp kelýine bir jeti ketedi. Kanıkýl kezinde kóp ýaqyty jolǵa ketedi. Anketaǵa jaýap bergen stýdentterdiń kóbi osy máseleni alǵa tartady.

Odan keıingi másele, bizde oqyp, bilim alǵan stýdentterdiń kóbi aýyl­daryna qaıtyp jatyr. Oqý bitir­gen­der­diń shamamen 30 paıyzy ǵana osy jerde qaldy. Ýnıversıtet qoldan kelgen kómegin jasaıdy. Túlekterdi jumysqa ornalastyrý bólimin ashtyq. Ýnıversıtetke qaraıtyn árbir ıns­tıtýtta oqý bitirgenderdi jumysqa orna­lastyrý jónindegi orynbasarlar jumys isteıdi. Negizinen, oblysta pedagogıkalyq mamandyq alǵan balalar qalyp jatyr. Munyń syrtynda «serpindikterdi» aýyl sharýashylyǵy men tehnıkalyq mamandyqtardyń 25 túri boıynsha oqytyp jatyrmyz. Túlekterdiń jumysqa ornalasa almaýynyń basty sebepteriniń biri til máselesine kelip tireledi. Bul jaqtaǵy kásiporyndardyń kóbi orystildi. Al «Serpin» baǵdarlamasynyń túlek­teri – negizinen qazaqtildi jastar. Son­dyqtan kásiporyn basshylary jumysqa alýǵa qulyqsyz. Bizdi bi­tir­­gen balalar qaladaǵy kásip­oryn­­­­darǵa qatardaǵy jumysshy bolyp emes, maman bolyp barýy kerek. Maman bolǵan soń adamdarmen ju­mys isteý kerek. Ujymǵa óndiristik máse­lelerdi túsindirý kerek, til tabysý kerek. Ká­sip­oryn basshysy «Ju­mysqa alsam, alaıyn, biraq ujym orys­tildi ǵoı, erteń bul bala qalaı jumys isteıdi?» degendi kóldeneń tar­tady. Al aýylda jumys bar, biraq jas­tar­dyń aýylǵa barǵysy kelmeıdi. Osyn­daı qıyndyqtar bar.

Almasbek ÁBSADYQ,

A.Baıtursynuly atyndaǵy QMÝ-dyń burynǵy prorektory:

– 2015 jyly «Serpin» baǵdar­­la­ma­­sy boıynsha ońtústikten kelgen jastardy alǵash qabyldap, osy istiń basy-qasynda júrdim. Baǵdarlama óte jaqsy bastaldy. Ýnıversıtet al­ǵash­qy jyly 450 grantqa ótinish berdi. Onyń 432-sin ıgerdik. О́kinishke qa­raı, kelesi jyly granttyq ótinish sanyn azaıta bastadyq. Sebebi bas­shy­lyq aýysyp, jańa rektor keldi. Osylaısha, «Serpinge» qatysty saıasat ózgere bastady. Onyń basty sebebi – jataqhananyń jetispeýi. Jergilikti stýdentter bizdiń jataqhanaǵa qo­ly­myz jetpeıdi dep narazylyq bil­di­re bastady. Ońtústikten kelgen bala­lar­ǵa eń birinshi kezekte jeńildik beri­ledi. «Nege bulaı?» degen sekildi saýaldar týyndady. Bul máseleni she­shý­diń eń ońaı joly retinde bizdiń sol kezdegi rektorymyz «Serpinniń» sanyn qysqartýmen aınalysty. Birinshi basshynyń kózqarasy ózgergen soń qurylymdaǵy basshylardyń da kózqarastary ózgere bastady. Mu­nyń aqyry bizdiń ýnıversıtetke keletin «serpindikterdiń» azaıýyna ákelip soqty. Estýimshe, bıyl 350 grantqa ótinish berilgen, biraq oqýǵa kelgeni – 18 ǵana stýdent. Odan keıin ýnıversıtette 4-5 jyl bilim alǵan túlekterdiń kóbi bul jerde qalǵan joq. Basym kópshiligi ózderiniń týǵan jerlerine ketip qaldy. О́ıtkeni olardy jumysqa ornalastyrý máselesi sheshilmedi. Bul jerde taǵy bir máseleni aıta ketý kerek, Qostanaı oblysyna «Serpin» baǵdarlamasynyń stýdentteri kelisimen, quqyq qorǵaý organdary da mazasyzdana bastady. Sebebi ońtústiktiń balalary dinge ja­qyn keledi. Qyzdardyń kóbi sol kezde basyna oramal tartyp, bes ýaqyt namaz oqyp, meshitke baryp júrdi. О́zimniń topshylaýymsha, ońtústikten mundaı jastardyń lek-legimen aǵy­lyp kelýine ishki ister organdary ishteı qarsy bolǵan sııaqty. О́z basym prorektor qyzmetin atqaryp júrgende birneshe márte sóılesip, osy máselelerdi talqylaǵan edik.

Al endi ne isteý kerek? Qazir Bilim jáne ǵylym mınıstrligi bóletin grant sany kóbeıdi. Osy bilim granttaryn bólý saıasatyn ózgertý kerek. Aıtalyq, peda­go­gıkalyq mamandyqtar men teh­nıkalyq, aýylsharýashylyq ma­man­dyqtarynyń úlesin ońtústikte azaıtyp, osy soltústik óńirdegi ýnıversıtetterge berý kerek. Máselen, agro­nomııa mamandyǵyna respýblıka boıynsha 500 grant bólinetin bolsa, sonyń 70-80 paıyzy soltústiktegi JOO-na berilgeni durys. Ekinshiden, jataqhana máselesin sheshý kerek. Ja­taq­hanamen qamtamasyz etý múmkin bol­masa, granttyń esebinen páter jal­dap turýǵa jaǵdaı týǵyzý kerek. Bul úshin stýdenttiń stıpendııasyna páter aqysyn qosyp jibergen jón dep oılaımyn. Ońtústikten kelgen bala­lardyń kóbiniń áleýmettik jaǵ­daıy tómen. Buǵan deıin «Serpin» baǵdarlamasyna aýyl balalary ǵana qatystyryldy, endi qalanyń balalaryna da múmkindik berilý kerek. Sondyqtan ońtústikti aýyl, qala dep bólmeı, bárine birdeı jaǵdaı jasaý kerek. Bul bilim sapasyna da áser etedi. Eń ózekti másele oqý bitirgen túlekti jumysqa ornalastyrý máselesi bolyp tur. Sondyqtan jumysqa ornalasqan árbir jas áleýmettik qoldaýǵa ıe bol­­ýy tıis. Jumysqa turǵan jastardy kóbine baspana máselesi qınaıdy. Olarǵa ońtústikti tastap soltústikke kel­geni úshin sýbsıdııa berý, tómengi paıyzdyq nesıemen ıpotekalyq baǵ­dar­lamalarǵa qatystyrý máselesi ret­tel­geni abzal. Negizi, áý basta «Ser­pin» baǵdarlamasynyń nasıhaty da durys bolmady. Ońtústikte jumys orny az, soltústikte bos jumys oryn­dary kóp degen saıasat júrdi. Mundaı búrkemeleý saıasatynyń qajeti joq. Baǵ­darlama ońtústikten soltús­tik­ke qonys aýdarý saıasatyn eshbir búr­ke­me­siz, ashyq nasıhattaýy kerek.

Dáýlet JADYRASYN,

«Serpin» baǵdarlamasynyń túlegi:

– Men 2016 jyly Rýdnyı ındýs­t­rııa­lyq ınstıtýty energetıka jáne aqparattyq júıeler fakýltetine elek­tro­ener­getıka mamandyǵy bo­ıynsha «Serpinniń» grantyna tústim. Týǵan jerim – Qyzylorda oblysyn­da­ǵy Qazaly óńiri. Alǵashqyda til jaǵynan qınaldym, biraq keıin úırenip aldym. Áleýmettik jaǵynan jaqsy kómek kórsetildi. Jataqhana berdi. «Sokolov-Sarybaı» ken baıy­tý birlestigine jumysqa kiresiń­der dep sendirdi. Biraq ózim basqa mamandyqqa aýysyp kettim. Qazir oblys­tyq kitaphanada jumys isteı­min. Oqý bitirgen soń birden jumys taýyp beremiz dedi. О́z basym soǵan qyzyq­tym. Biraq «Serpin» baǵdar­la­masy boıynsha oqyǵan jastardyń kóbi dıplom alǵan soń týǵan jerine qaıtqysy kelip turady. О́ıtkeni baǵdarlamany nasıhattaýshylar áý bas­ta tómen balmen oqýǵa túsýge bolady degen soń biraz bala oqý bitirgen soń osy jaqta qalyp, turaqty jumys isteý maqsatymen emes, tómen balmen JOO-na oqýǵa túsý múmkindigin paıdalaný úshin keldi. Odan keıin oqý bitirgen soń 3 jyl osy óńirde qalyp ju­mys isteý kerek degen mindetteme shyq­ty, sodan keıin «Serpinge» qy­zy­ǵýshylar da azaıyp qaldy. Biz­diń aldymyzda oqý bitirgen 150 stýdent bar. Olarǵa 3 jyl qalyp, taǵy­lymdamadan ótedi degen zań qabyldanbaǵan. Olardyń bári ketip qaldy, qazir Rýdnyıda eki-úsheýi ǵana júr. Alaıda Qostanaıda qalyp, osynda otbasyn quryp, jumys istep turaqtap qalǵysy keletinder de bar. Biraq baspana máselesi qıyn. Úı bere salmasa da, jeńildetilgen ıpotekalyq baǵdarlama bolsa, jaqsy bolar edi. Jalpy, ońtústikten kelgen jastarǵa Qostanaı unaıdy. Munda kelgen jas­tardyń birazy jumysty ózderi taýyp aldy, men ózim kýámin. Biraz sabylyp 2-3 aı páter jaldap, aqshasyn árkimnen qaryzǵa surap, qınalyp jumys tapqandardy bilemin. Sodan keıin tanystarymnyń aıtýynsha, oqý oryndary qyrkúıekke deıin nemese jańa jylǵa jumys tappasańdar, aıyppul tóleısińder degen talap qoıa­dy.

Baǵdáýlet SOPYBEKOV,

«Serpinniń» túlegi, kenshi:

– Bıyl «Serpin» baǵdarlamasy boıynsha Rýdnyı ındýstrııalyq ıns­tıtýtyn támamdap, qazir Sokolov-Sarybaı taý-ken baıytý óndiristik birlestiginde jumys istep jatyrmyn. Jumysty ózim izdep taptym. Instıtýt myna jumysqa bar dep eshbir joldama ustatqan joq. Dıplomymyzdyń ózin rektorǵa shaǵym jazyp júrip, keshigip ázer aldyq. Negizi, Qostanaı oblysynda túbegeıli qalǵym keledi. Rýdnyıda tórtinshi jyl turyp jatyrmyn, jumysym, aýa raıy, bári unaıdy. Biraq eńbekaqy sál azdaý, bir jaǵyna tartsań, ekinshi jaǵyna jetpeıdi. Sarapshylar «Serpindi» bitirip, sol jerde qalyp jumys istep jatqan jastarǵa kóterme aqy berilý kerek dedi. Men osy máselemen qalalyq jumyspen qamtý ortalyǵyna bardym. Meni qabyldaǵan maman: «Saǵan kóterme aqy berilmeıdi. Jylyna 30 adamǵa beriledi. Bıyl 30 adam tolyq tirkeldi. Sen artyqsyń» dedi. «Kelesi jyly alsam bola ma?» dep edim, «Ol kezde «Serpindi» bitirgenińe 6 aı ótip ketedi, sondyqtan ala almaısyń. Biraq Rýdnyıdaǵy mekenjaıyńnan tirkeýden shyǵyp, Shymkent qalasyna bir jyl tirkeýge turýyńa bolady. Odan keıin kelseń, biz saǵan oralman retinde kómek bere alamyz» dedi. Maǵan ondaı kómek kerek emes. Men «Serpinmen» kelip, osynda jumys istep jatyrmyn, sondyqtan baǵdarlamaǵa jaýapty kisiler áý basta bergen ýádelerin oryndaǵany durys. Qazir baspanadan qınalyp júrmin, aılyq tómen, páter jaldaý qymbat. Sondyqtan «Serpin» jastaryna arnaıy ıpotekalyq baǵ­­dar­lama kerek. Áıtpese, bul jaqta eshbir janashyr týys-týǵanymyz joq, elden saıaq ketken jastarmyz. Úı máselesi sheshiletin bolsa, osynda otba­syn qu­ryp, eńbek etýge daıynmyn.

Qostanaı oblysy