О́zge elder qyzyǵatyn jetistikter

Atalǵan ortalyqtyń basshylarynan Táýelsizdik qurdastarymen kezdesip, áńgimelesýge jumys arasynda ýaqyt tabýyn suradym. «Jaraıdy, kelińiz. Ekeýi de jas bolǵanymen bilimdi, tabandy, izdenisteri mol jandar. Pasıentter júregine jol taba biletin, áriptesterin syılaýymen birge ózderin de syılata alatyn jastar», degen.

Ekeýi bólmege qatar kirdi. Sypaıy qalyppen amandasqan olarǵa táýelsizdik qurdastary retinde ózderimen áńgi­me­lesk­im keletinin aıtqanmyn. Sodan Ergen «Qyzdyń joly jińishke ǵoı, aldymen Dınara aıtsyn», dedi.

Dınara Berdibaeva burynǵy Ońtústik Qazaqstan oblysynyń týmasy eken. Ol memleket medısınalyq mamandar daıarlaýǵa granttar bólip, bolashaq jas­tar­ǵa úlken qoldaý kórsetkenin atap ótti. О́z osy múmkindikke qol jetkizip, joǵary oqý ornynda grantpen bilim alǵan.

«Ata-anam joǵary bilim alýda oqý­y­m­­nyń aqysyn tóleıtindeı jaǵdaıda emes edi. Biz oqyp júrgende jyl sa­ıyn medısınalyq mamandar daıarlaýǵa bólingen grant sany ósip otyrdy. Sonyń nátıjesinde qanshama jastyń dáriger bolýǵa joly ashyldy. Men qazaq mektebin bitirgendikten, qazaq tilindegi topty qaladym. Buryndary qazaq tilinde medısınaǵa qatysty ádebıetter de bolmaǵan ǵoı. Al oqý bitirerge taman otandyq, onyń ishinde óz ustazdarymyz, professor, doktorlardyń qazaq tilindegi oqýlyqtary, monografııalary jaryq kórdi. Bul oqýdy tipti jeńildetti. Qazaq tilinde oqyǵan jannyń artyqshylyǵy – úsh tildi bolyp qalyptasady, aǵylshyn, orys tilderi men ana tili qosylǵanda kókjıek tipten keńeıe túsedi. Jumys istep júrgende de kóp kómegi tıedi. Meniń naǵashy atam – dáriger. Ol kezderi Kókshetaýda qazaqsha sóıleıtin maman dáriger óte sırek eken. Baǵymyzǵa oraı elordada zamannyń ozyq tehnologııalaryn batyl engizetin, zamanaýı jabdyqtalǵan, eń bastysy bilimdi mamandary bar kóptegen ortalyq, klı­nıka ashyldy. Solarda stýdent retinde tájirıbelik sabaqtar óttik, rezıdentýraǵa osy klınıkaǵa keldim. Al ony bitirgen soń Ulttyq ortalyqqa jumysqa qaldyrdy» deıdi keıipkerimiz.

Al Ergen Kenjeǵulov Aqtóbe oblysy Áıteke bı aýdanyndaǵy Jabasaq degen shaǵyn aýylda týyp ósipti. Áke-sheshesi – muǵalim. Mektep bitirgen soń dáriger bolamyn dep sheshim qa­byl­daǵan.

«Aqtóbede oqyp júrgenimde You tube arnasynan Ulttyq ortalyq jaıynda túsirilgen beıne rolıkti kórdim de keremet qyzyqtym. Onda Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń qoldaýymen «Bolashaq gospıtali» dep ashylǵan elordadaǵy ortalyqtardyń jumysy qamtylypty. Adam negizi armandaı bilýi kerek dep oılaımyn. Sol sátten men osyndaı ortalyqta jumys atqarsam dep armandadym. Negizi bizdiń áýlette dáriger óte az, atamnyń qaryndasy dáriger bolǵan. Ol kezde qazaq mektebin bitirgen aýyl balalaryna medısına JOO-larynda oqý óte qıyn bolatyn. Al qazir 95-97 paıyz shamasynda qazaq jastary oqyp, osy mamandyqty tańdap jatyr. Sosyn ózim eńbek etip júrgen neırohırýrgııany alaıyq. Qazirgi Qazaqstannyń osy saladaǵy jetistikterimen burynǵysyn tipti de salystyrýǵa kelmeıdi. Arasy – jer men kókteı», deıdi Ergen.

Ol ortalyqta Julyn neırohırýrgııa­sy shetki júıke júıesiniń patologııasy bólimshesinde isteıdi eken. Munda kez kelgen aýyl turǵyny shetelderde óte qymbat turatyn operasııalardy, joǵary mamandandyrylǵan em túrlerin memleket esebinen alyp jatyr. Onyń aıtýynsha, damyǵan shetelderde kórsetiletin em túrlerinen bizdegi qyzmettiń esh aıyrmasy joq. Tipti keıbir tusta jetis­tiktermiz sheteldiń eminen de asyp tú­se­di. Mysaly, ár pasıent úshin tek ózine laıyqtalǵan 3D omyr­tqa jasap, isik jaılaǵan aýrý omyrt­qany alyp tastap, jasandy bolǵa­nymen, ózinikinen aıyrmasy joǵyn ornatý – otandyq ǵalymdar men dárigerler izdenisiniń taza jemisi. Qazir bul jaıynda álemdik ǵylymı basylymdarda maqala jaryq kórgen soń dúnıe júziniń neırohırýrgtary kóz tigip otyr.

«Byltyr 4 adamǵa osyndaı operasııa jasaldy. Qazir olar attaı bolyp shaýyp ketti. Nátıjesi óte keremet. Endi ýaqyty kelgende, bolashaqta 3D omyrtqa jappaı qoldanysqa enedi dep oılaımyz. Tamasha emes pe? Bul táýelsizdik tabysy dep bilemin», deıdi jas dáriger.

Rasynda, búgingi Qazaqstan neıro­hı­rýrgııasynyń deńgeıi Ortalyq Azııa­da aldyńǵy orynda. Endi osy jetis­tik­terdi ustap turý ǵana emes, ári qaraı damytý úlken jaýapkershilik júk­teı­di. Ortalyqta mamandar izde­ni­sine jol ashylǵan. Mundaǵy kitap­ha­na­nyń jumysy – kópke úlgi bolarlyqtaı dárejede. Mysaly, jyl basynda mamandar ózderiniń ǵylymı izdenisine qatysty ádebıetter tizimin jasap ótkizgen. Kitaphana sol eńbekterdi satyp alyp, zamanaýı medısınaǵa qatysty aqyly portaldarǵa ruqsat alyp bergen.

Eki jastan da ustazdary jaıly su­ra­ǵanmyn. «Julyn-mı degen óte názik dúnıe ǵoı, qaltarysy, qatparlary mol. Sondyqtan ustazdardan óte kóp úırenesiń. Tájirıbe jınaqtaǵan, pasıentterdiń kereýetiniń aldynda, operasııa ústeli janynda saǵattap ýaqyt jibergen olardyń qolynyń ár qımyly, qozǵalysy, odan keıingi pasıentti qatarǵa qosýdaǵy eńbegin kórý – úlken mektep. Mysaly, mı isigi deıik. Sonyń ózi ár adamda árqalaı ótedi. Kitapta jazylǵandaı barlyǵy tup-týra shyǵa bermeıdi. Al tájirıbe jınaqtaǵan maman sonyń barlyq qal­tarysyn jaqsy biledi. Bizdiń baqy­ty­myz – osyndaı mamandardyń aldymyzda júrýi jáne olardan kez kelgen ýaqytta keńes surap, biligimizdi tájirıbemen tolyqtyra alatynymyzda. Mamandyǵymyz óte qıyn bol­ǵanymen, pasıenttiń jazylǵanyn kór­gende barlyǵyn umytasyń. Bireýge qýanysh syılaý, alǵysyn alý sondaı kóńilińdi ósiredi. Keıde pasıentińdi oılap tún ortasynda oıanyp ketip, uıqyń buzylyp, ornyńnan turyp ınternet aqtaryp, ózge elderdegi em túrleri qalaı júrýde dep ǵylymı maqalalardy aqtaryp ketesiń. Al keıde úıge qanattanyp qaıtasyń», deıdi olar.

Ulttyq ortalyqtyń ashylýyna 10 jyl tolýymen halyqaralyq ǵylymı konferensııa ótkende jer-jerden ǵalymdar, aıtýly mamandar jınaldy. «Sonda olar bizdiń ortalyqtyń jetistikterine qyzyqty, tańdandy. Al bizdiń keýdemizdi maqtanysh kernep turdy. Kórdińiz be, bizge ózgeler qalaı qyzyǵatynyn?! Osynyń bar­ly­ǵy táýelsizdiktiń arqasy, al biz táýelsizdik qurdastarmyz. Biz erkin tynysty elde týǵan, erkin tynystap ósip, elge qyzmetti, adamdar densaýlyǵyn saqtaýdyń abyroıly da qurmetti is ekenin bilip ósip kelemiz», deıdi Ergen men Dınara.