Qysy uzaq bizdiń óńirde tórt túlik basynyń kóbeıýi eń aldymen mal azyǵyna baılanysty. Bıyl oblysta mal sharýashylyqtaryna sýbsıdııaǵa 4,6 mlrd teńge qarastyrylyp otyr. Negizinde sharýalar qamqorlyqtan birjola qaǵys qalyp otyr deýge bolmaıdy. Byltyr ártúrli qajettilikterge 9,4 mlrd teńge kómek kórsetilipti. Tek bir túıtkildi jaıt – qarastyrylmaǵan da baǵyt bar.
Malsaq qaýymnyń ýaıymy – memleket tarapynan kórsetiletin qoldaýǵa qolynyń jetpeı qalýy. Azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etýge mol úles qosatyn óńirdiń sharýashylyq basshylary keı-keıde ókpe-naz da aıtyp qoıady.
– Bylaı qaraǵanda, qoldaýdan qur qaldyq dep ókpeleýge de bolmaıdy. Shyn mánisinde memleket tarapynan óte jaqsy kómek kórsetilip jatyr. Biraq barlyǵyn tarazylap, bir júıege keltirý de qajet tárizdi. Máselen, byltyr oblys sharýalaryna 9,4 mlrd teńge berildi. Osy mol qarjy mal baǵyp otyrǵan qaýymdastyqtardyń bárine birdeı jetpedi. Onyń sebebi, sýbsıdııa alý úshin beriletin ótinish oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynda aqsha bolǵanda ǵana qabyldanady. Negizinen, sýbsıdııanyń negizgi túrleri maýsymǵa baılanysty ǵoı, – deıdi «Qulan» sharýa qojalyǵynyń basshysy Qulan Batyrov, – ýaqyty ótip ketkennen keıin keıbireýdiń qoly jetpeıtini de shyndyq.
Sharýashylyq basshysynyń aıtýyna qaraǵanda, mal basyn kóbeıtýdiń azaby az emes. Eń birinshi, shabyndyq jerdiń azdyǵy. Qurǵaqshylyq jyldary beınelep aıtqanda, toqymdaı ǵana shabyndyqtan jınalǵan mal azyǵy baǵymdaǵy maldyń kólemine shaqqanda áldeqaıda jetimsiz bolady. Ondaı jyly egistik basynan jınaıtyn saban da mardymsyz, egin nashar shyqqan soń jem de qara kúzde qymbattap ketedi. Demek, mal azyǵyna bólinetin sýbsıdııa kólemin ár jyldyń ereksheligine oraı eseptegen durys shyǵar. Áıtpese, tórt túliktiń basyn kóbeıtýge yntalylar az emes.
– Qazir mal azyǵy qymbattap ketti, – deıdi jeke kásipker Manat Kóshkenov, – qar túskeli bir qap jemniń quny 2,5-3,5 myń teńgege jetip qaldy. Maǵan kúnine 8 qap jem azyǵy kerek. Endi esepteı berińiz, alty aı qysta tek jemge qansha qarajat jumsaıtyndyǵymyzdy.
Bıyl bizdiń óńirde et qymbat deıtin ókpe jıi aıtylady. Onyń qymbat bolatyn sebebi, sharýalardyń mal azyǵyn qymbatqa alýynan. Eger memleket mal azyǵyn daıyndaýǵa qarjylaı kómektesse, et-sút ónimderiniń quny da arzandaýy ábden múmkin. Bir túsiniksizi, ózge óńirlerde mal azyǵyna sýbsıdııa bólinedi eken. Negizgi tabysy mal súmesi bolyp otyrǵan bizdiń óńirde bul másele nege sheshilmegen? Sharýalar bul máseleni jıi kóterip júr. Aıtýdaı-aq aıtyp keledi. Osy taqyrypty qaýzaǵan 33 sharýashylyqtyń ujymdyq aryzy óńirlik Kásipkerler palatasynda jatyr.
– Negizinde, maldyń jem-shóbine kómek jergilikti bıýdjetten bólinýge tıisti,– deıdi oblystyq Kásipkerler palatasynyń basshysy Juldyzaı Áýbákirova, – oblysta mal azyǵyna qarjy bólinbeıdi. Osy jaıdyń mal basyn kóbeıtip, ónim baǵasyn tómendetýge áserin tıgizip otyrýy da ábden múmkin.
Qarjy tapshylyǵy, árıne, bıýdjetke baılanysty. Mamandardyń taratyp, túsindirip aıtýyna qaraǵanda, birneshe jyl buryn bekitilgen qarjy kólemi ózgerissiz qalǵan.
– 2014 jyldan beri sýbsıdııa kólemi ózgergen joq, – deıdi oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy basshysynyń orynbasary Qasym Itqusov, – al mal basy jyl saıyn ósip kele jatyr ǵoı. Sondyqtan bul – nazar aýdaratyn úlken másele. Byltyrǵy qajettilik Úkimetten qarjy bólý arqyly sheshildi. Bıyl da suraý qajet. Ár jyl saıyn alaqan jaıyp suraǵansha, birjola sheship tastaǵanymyz durys bolar edi. Bul másele Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligine de belgili.
Tórt túliktiń taǵdyry mal azyǵyn molaıtýǵa, qat-qabat shyǵynnan basyn kótere almaı jatqan malsaq qaýymdy demeýge baılanysty. Osy bir jaıdy qulaqqaǵys etý arqyly qıyn túıinniń sheshimin tabýǵa septigimizdi tıgizsek, abyroı bolar edi.
Aqmola oblysy