Qazaqstan óz Táýelsizdigin alǵan alǵashqy jyldar. Eldiń ekonomıkasy daǵdarysty jaǵdaıda. Sosıalızm josparly ekonomıkasymen bir-birin úzilmeıtin shynjyrmen shańdyp, biri qurylysyn salyp, biri jabdyqtarmen jaraqtap, biri óndirip, biri satyp, biri alystaǵy tutynýshylarǵa jetkizip turǵan kásiporyndardyń bári bir sátte turalap qalǵan. Keıbiri álsiz demmen tirshilik belgisin tanytsa, ekinshisi múldem jansyzdanyp, úshinshisi shashylyp qalǵan zaman týǵan.
Mine, osyndaı jaǵdaıda bizdiń túrik aǵaıyndar alǵashqy bolyp senim bildirip, Qazaqstannyń soltústigine daıyn ónim óndirýge qadam basty. 1993 jyly alǵash ret «Petropavlda túrikter makaron fabrıkasyn salady eken» degen aqjoltaı habar dúńk ete qaldy. Bul is olardyń ekonomıkalyq paıda tabý maqsatyn ǵana emes, bizdi týysqandyqpen qoldaý maqsatyn da kórsetkendeı boldy.
Teriskeıge alǵashqy bolyp qadam basqan ınvestor ataqty túrik kásipkeri Bekır Okan edi. Onyń dúnıe júzine belgili «Okan holdıng» atty asa iri megakásiporyny bar. Ol san salaly. Bertin tipti ýnıversıtet ashyp, bilim berý salasynda da joǵary tabystarǵa qol jetkizýde. Qyzyljarda onyń holdınginiń «Isot» atty qurylys kompanııasy makaron fabrıkasynyń qurylysyn júrgizdi. Fabrıkanyń irgetasynyń alǵashqy kirpishin qalaýǵa Tuńǵysh Prezıdentimiz Nursultan Nazarbaevpen birge Bekır Okannyń ózi de qatysqan edi.
Makaron ónimderin shyǵaratyn jabdyqtar shveısarııalyq «Bıýler» kompanııasynan ákelingen. Jarqyrap turǵan joǵary tehnologııaly bul jabdyqtar ornatylǵanda fabrıkanyń ishi jaınap ketken edi. Kásiporyn bıdaıdyń qatty surybymen jumys istep, óziniń alǵashqy ónimderin 1996 jyldyń aqpan aıynan bastap bere bastady. О́nimniń atyn Bekır Okan myrzanyń ózi Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń qurmetine «Sultan» dep atalatynyn jarııalaǵan.
1998 jyldan bastap kásiporyn óziniń gazben janatyn 3 qazandyǵy arqyly jylýmen qamtamasyz etildi. Jalpy alyp jatqan jer aýmaǵy 10,3 ga. Temirjol lınııasy bar. Elektr qýatymen qosalqy stansa arqyly qamtamasyz etilgen.
О́nim shyǵara bastaǵan 25 jylda «Sultan» saýda markasy bar makaron ónimderi Qazaqstannyń ǵana emes, alys-jaqyn shetelderdiń rynoktaryna shyǵyp, qandaı qıyn básekelestikterge tótep berip, halyq japa-tarmaǵaı alatyn brend ónimge aınaldy. Onyń qaptamasyndaǵy «Qazaqstanda óndirilgen» degen belgimen qatar, naqty Petropavl qalasyndaǵy meken-jaıyn kórgende alysta júrgen kez kelgen soltústikqazaqstandyqtyń kózine ottaı basylady.
Osy jyldarda makaron fabrıkasy barynsha keńeıip, quramyna 93 myń tonna astyq saqtaı alatyn elevator, qatty jáne jumsaq bıdaıdy úgetin eki dıirmendi qosyp alyp, qazir «Sultan» Elevator-dıirmendi makaron kesheni» (EDMK) AQ degen atqa ıe bolǵan. Budan basqa kondıter fabrıkasyn da ashyp, ondaǵan túrli tátti ónimder óndirýde. Keshen 38 túrli makaron ónimin, joǵary jáne birinshi surypty nan unyn shyǵarady. Qazir birinshi surypty unǵa temirdiń mıkroelementterin qosyp shyǵaratyn jańa túrin de jasaıdy. Nan quramynda osy elementtiń bolǵany halyqtyń densaýlyǵyna paıdasy zor eken.
Kásiporynnyń táýliktik qýaty 192 tonna makaron óndirýge jetedi. О́nimder Italııanyń «Rıchcharellı» fırmasy shyǵarǵan jaraqtarda qaptalady. Onyń joǵary sapaly, eshqandaı qospasyz, tasymalǵa yńǵaıly, ekologııalyq turǵydan taza ónimderi Qytaıdyń, Reseıdiń, Belarýstiń, barlyq Ortalyq Azııa elderiniń, Mońǵolııanyń jáne basqa on shaqty eldiń rynoktarynda úlken suranysqa ıe bolyp keledi. «Naǵyz jaqsy makaron qatty bolýy kerek, túsi ashyq sarǵysh jáne qaınatqan kezde sýdy kóp jutqany abzal. Bizdiń ónimder dál sol sapaǵa saı keledi», deıdi «Sultannyń» mamandary.
Kásiporynnyń qazirgi bas dırektory – О́zen Mehmet. Oǵan deıin Idrıs Kartal degen jaqsy azamat uzaq jyldar boıy abyroımen qyzmet istedi. Onyń kóptegen demeýshilik isterin soltústikqazaqstandyqtar umytpaıdy.
Kásiporyn mamandary bir orynda turyp qalmaı, únemi izdenis ústinde júredi. Marketıngtik zertteýlerdiń nátıjesinde 2019 jyldan beri kásiporyn «Pastamia» saýda markasymen jańa makaron ónimderin shyǵara bastady.
Qazir «Sultan» EDMK» AQ-da 300-ge jýyq adam jumys isteıdi. Munda jumys oryndaryn jıi aýystyratyndar joq, ujym kópten beri berik qalyptasqan. Ortasha jalaqy – 154 myń teńge. Qyzmetkerlerge qarastyrylǵan áleýmettik paket te munda jaqsy jolǵa qoıylǵan. Eńbekkerlerin jumysqa ózderiniń arnaıy kólikterimen jetkizedi, aýyryp qalǵandarǵa áleýmettik járdemaqy tólenedi, tústik as baǵasy – 50 teńge ǵana, arnaýly jumys kıimderimen qamtamasyz etiledi. Sondaı-aq bir rettik áleýmettik kómek te beriledi jáne aı saıyn jalaqysynyń 25 paıyzy kóleminde syıaqy tólenedi.
Kásiporyn 2020 jyly 6 mlrd teńgeniń makaron ónimderin, 707 mln teńgeniń unyn shyǵarǵan, bul 24 myń tonna makaron ónimderi men 6 myń tonna un rynokqa shyǵaryldy degen sóz. Osy jyly «Sultan» AQ 472,9 mln teńgeniń túrli salyqtaryn tólep, elimizdiń bıýdjetine súbeli kiris engizdi.
Bir qyzyǵy, bul kásiporyn jaman indettiń karantıni kezinde de jumysyn toqtatqan joq. Tolyq qýatynda jumys istemegenimen, barlyq tehnologııalyq jabdyqtary iske qosylyp, ónim shyǵarýdy jalǵastyrǵan.
Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynda shetel kapıtalynyń aralasýymen birinshi bolyp ashylǵan aqshańqan kásiporyn qazir ábden qulashyn jaıǵan. Ol – bizdiń egemen elimizdiń erteńine degen senimimizdi nyǵaıtqan aqjoltaı kásiporyn. Ekonomıkalyq daǵdarystan qaljyrap, eshqandaı ónimdi ózdigimizden shyǵara almaımyz, erteńimiz ne bolar eken degen saryýaıymǵa salynǵan sátte keýdemizde úmit otyn jaqqan osy «Sultan» edi. Sondyqtan onyń aty shyǵyp, dańqy asyp, tabysy tasyp jatsa, barsha qazaqstandyqtar qýana túseri haq.
Soltústik Qazaqstan oblysy