Koronavırýstyq pandemııa kezinde basqa da kóptegen qaýipti keselderdiń aldyn alyp, dıagnozyn der kezinde qoıyp, em taǵaıyndaý asa kókeıkesti. Osy máselege oraı, Almatyda QR DSM bas onkology, QR UǴA akademıgi, QR DSM onkologııa jáne radıologııa QazǴZI basqarmasynyń tóraıymy Dılıara Qaıdarova COVID-19 pandemııasy kezinde toqishek obyryna (KKR) jaǵdaıyna arnalǵan onlaın baspasóz konferensııasyn ótkizdi, dep habarlaıdy Egemen.kz.
Onlaın jıynǵa qaladaǵy Hımıoterapııa ortalyǵynyń meńgerýshisi Ramıl Ábdirahmanov, «Asıno Kaz» JShS bas dırektory Lıýdmıla Jangeldına, TMD elderi boıynsha Merck Biopharma dırektory Elıa Rodjermen birge birqatar pasıentter qatysyp, BAQ ókilderiniń saýaldaryna jaýap berdi.
Kolorektaldy qaterli isik (KRR) – toq jáne tik ishektiń ártúrli bólikterinen tabylatyn qaterli isik. Jyl saıyn Eýropada KRR-niń shamamen 500 000 jańa jaǵdaıyna dıagnoz qoıylady, olardyń 250 000-y qaıǵyly jaǵdaımen aıaqtalady.
Aldyn ala aıta ketý kerek, Qazaqstan TMD aýmaǵynda qan úlgisi negizinde KRR bar pasıentter úshin molekýlıarlyq dıagnostıkalaýdyń jańa ádisin engizgen alǵashqy memleket. Suıyq bıopsııa dıagnostıkanyń dástúrli ádisterine qosymsha toqishek obyry tabylǵan árbir syrqattyń jeke erekshelikterin eskere kele, terapııany ońtaılandyrýǵa múmkindik beredi.
«Búkil álemde naýryz aıy – kolorektaldy qaterli isik týraly habardar etý aıyna sanalady. DDU derekteri boıynsha kolorektaldy obyrmen syrqattanǵan 2 mln jýyq naýqas anyqtaldy, onyń ishinde 55,2% erler, 44,8% áıelder. 2020 jyly Qazaqstanda kolorektaldy obyrmen aýyratyn 3117 jańa naýqas anyqtaldy, onyń – 49,3%-y er-azamattar, 50,7%-y áıelder. Kún saıyn kolorektaldy qaterli isikten 4 adam kóz jumady. Biz genetıka men kolorektaldy qaterli isik arasyndaǵy baılanysty kórip otyrmyz. Búgingi tańda genetıkalyq skrınıngti qaýiptiligi joǵary toptarǵa qosý qajettiligi týyndap otyr», – deıdi Dılıara Qaıdarova.
2030 jylǵa qaraı DDU KRR jańa jaǵdaılarynyń 77% artýyn jáne KRR-dan qaza bolatyndar sanynyń 80% artýyn boljaıdy, sondyqtan skrınıngtik baǵdarlamalarǵa, dárigerlerge arnalǵan oqytý baǵdarlamalaryna jáne testileýdiń jańa ádisterin qoldanýǵa mańyzdy ról bólinedi. Biraq qabyldanyp otyrǵan barlyq sharalarǵa qaramastan, halyqtyń qaterli isik jáne onyń damý qaýpi faktorlary týraly habardar bolý deńgeıi jetkilikisiz, bul óz kezeginde dıagnozdyń tym kesh qoıylýyna ákep soǵady.
Qazaqstanda kolorektaldy obyr onkologııalyq aýrýlar qurylymynda úshinshi oryn alady jáne 9,6% quraıdy (birinshi orynda sút bezi obyry 13,2%; ekinshi orynda ókpe obyry 10,4%). Jyl saıyn kolorektaldy qaterli isiktiń 3000-nan astam jaǵdaıy tirkelip, 1500-ge jýyq naýqas qaıtys bolady. Táýekeldilik tobyn negizinen 50 jastan asqan adamdar quraıdy.
Talqylaýdyń ózekti taqyryby- KRR bar pasıentterdi aýrýdyń aldyn alýǵa, emdelýge jáne qalypty ómirge baǵyttaý máselesi boldy. Pasıenttiń marshrýtynyń árbir kezeńi boıynsha qoljetimdi derekter qarastyryldy jáne osy joldy jaqsartý úshin sheshimder usynyldy.
Baspasóz konferensııasy jahandyq áleýmettik mańyzdy bastamaǵa, ıaǵnı kolorektaldy qaterli isik týraly habardar etý Aıyna oraılastyrylǵan bolatyn, onyń maqsaty- halyqtyń osy aýrý týraly bilim deńgeıin arttyrý. Salaýatty ómir saltyn tańdaý esebinen KRR jańa jaǵdaılarynyń 55% astamyn aldyn alýǵa bolar edi.
Jyl saıyn naýryz aıynda Qazaqstannyń onkologııalyq uıymdarynda da toqishek obyrynyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan Ashyq esik kúni ótkiziledi. Bıylǵy epıdemııalyq ahýaldyń qıyndyǵyna qaramastan, Qazaqstannyń 13 onkologııalyq ortalyǵy 2021 jyly KRR erte anyqtaý boıynsha is-shara ótkizdi. Obyr aldy keselder 32 adamnan tabyldy, 27 adamda qaterli isik bar, degen kúdik keltirildi. 158 adamnan basqa aýrýlar anyqtaldy.
«Qazirgi ýaqytta onkologııa degen úkim emes. Ýaqytyly dıagnozdyń qoıylýy jáne jekelegen terapııanyń tańdalýy emdeý nátıjeleriniń jaqsarýyna jáne ómir súrý deńgeıiniń joǵarylaýyna áser etetin negizgi faktorlar bolyp tabylady. Biz úshin sátti jáne óte jemisti yntymaqtastyqtyń mysaly retinde molekýlıarlyq-genetıkalyq dıagnostıka jónindegi jobaǵa kórsetilgen qoldaý sanalady, ıaǵnı munda Ras genderindegi mýtasııalar (genetıkalyq ózgerister) arqyly kolorektaldyq obyrdy anyqtaý múmkin bolyp otyr», deıdi Merck Biopharma-nyń TMD elderi boıynsha dırektory Rodjer Elıa.
О́z kezeginde «Asıno Kaz» JShS bas dırektory Lıýdmıla Jangeldına:
«Bizdiń kompanııasy Qazaqstan onkologtary úshin bilim berý bastamalaryn qoldaıdy. Biz Qazaqstanda onkologııalyq naýqastarǵa medısınalyq kómek kórsetýdi odan ári jetildirý maqsatynda onkologııa salasyndaǵy otandyq jáne halyqaralyq sarapshylardy qatystyra otyryp, oqytý is-sharalaryn turaqty túrde ótkizip otyramyz. Kompanııa densaýlyq saqtaý mamandary úshin «Medacino.kz» aqparattyq portalyn qurdy», dedi .