Zergerlik buıymdardy eksporttaý jeńildeıdi

Osylaısha, qazaqstandyq zergerlik buıymdardy EAEO aýmaǵyna eksporttaý jeńildeı túspek. «Eýrazııalyq eko­nomıkalyq odaq sheńberinde baǵa­ly metaldarmen jáne asyl tastar­men operasııalardy júzege asyrý erek­shelikteri týraly kelisimdi ratı­fı­ka­sııalaý týraly» zań jobasyna sáıkes, qymbat metaldar men tas­tardan jasal­ǵan buıymǵa qosym­­sha synama salynbaıdy. Iаǵnı endi qazaq­­standyq synamasy bar zerger­lik bu­ıymdy Odaqtyń barlyq elderi­niń aýma­ǵynda qaıta synamadan ótkiz­beı saýdaǵa shyǵarýǵa múmkindik týǵyzylady.

Atalǵan qujat jóninde baıan­dama jasaǵan Indýstrııa jáne ınfra­­qury­lym­dyq damý vıse-mınıstri Amanııaz Erjanov­tyń aıtýynsha, kelisimniń maqsa­ty – múshe memleketterdiń báseke­les­tik artyqshylyǵyn jasaý jáne tıimdi sharalar ázirleýge baǵyttalǵan saýda-ekonomıkalyq tetikter qalyptastyrý, sondaı-aq Odaqtyń kedendik aýmaǵynda baǵaly metaldar men asyl tastardyń erkin aınalymyn qamtamasyz etý úshin jaǵdaı jasaý.

«Kelisim erejeleri myna baǵyttardy qamtıdy:

Baǵaly metaldarmen, óńdelmegen asyl tastarmen mámileler jasaý. Kım­berlı prosesi talaptaryna sáıkes múshe mem­leketter arasynda óńdelmegen tabı­ǵı almastardy tasymaldaý. Mámileler jasaý jáne asyl tastardyń jikteý jáne qundyq sıpattamalaryn anyqtaý.

Zańdy tulǵalar men jeke kásipker­lerde túziletin synyqtar men qaldyq­tar­dy jınaý jáne mindetti esepke alý. Zergerlik jáne basqa da buıymdardy sy­namalaý, taldaý jáne tańbalaý. Zań­namalyq jáne ózge de normatıvtik qu­qyq­tyq aktiler jáne ýákiletti organdar arasyndaǵy synamalyq tańbalar be­der­leriniń úlgileri týraly aqparat al­masý. Baǵaly metaldar men asyl tas­tardyń zańsyz aınalymy úshin sharalar qoldaný», dedi A.Erjanov.

Kelisim odaqta zergerlik buıym­dar­dyń synamasyna qatysty týyndaı­tyn shekteýlerdi joıady. Iаǵnı eger zergerlik buıym Qazaqstanda jasalsa jáne synalsa, onda ony Odaqqa múshe memleketterde qaıta synamalaý qajet emes. Kelisim erejeleri qanshalyqty oryndalyp jatqanyn anyqtaý úshin Odaqqa múshe elderge bes jylda bir ret arnaıy sapar jasalady.

«Kelisim óńdelmegen tabıǵı almas­tardy Odaqqa múshe bir memleket aýmaǵynan ekinshisine tasymaldaýdy qarastyrady. О́ńdelmegen tabıǵı almas­tardy sertıfıkattaýdyń halyqaralyq kestesi – Kımberlı prosesi talaptaryna sáıkes iske asyrylady.                

Kımberlı prosesine qatysýshy árbir el almastyń birde-bir partııasy oǵan qatyspaıtyn tarapqa ımporttalmaıtynyna nemese eksporttalmaıtynyna kepildik beredi. Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa qatysýshy barlyq el Kımberlıı prosesine múshe», dedi vıse-mınıstr.

Budan bólek, Kelisim, bir jaǵynan, qazaqstandyq naryqqa sapasyz zergerlik shıkizat ákelýden qorǵanýǵa múmkindik beredi. Ekinshi jaǵynan, affınaj altynyn óndirýdi ulǵaıtýǵa jáne EAEO ke­den­dik aýmaǵynda baǵaly metaldar men tastardyń erkin aınalymy úshin qajetti jaǵdaılar jasaýǵa múmkindik beredi.

Jalpy otyrys barysynda senatorlar «Memleketaralyq standarttaý jónindegi qujattardy taratý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasyn qabyldady. Bul qu­jat memleketaralyq standarttaý­dy jetil­dirýge, sondaı-aq TMD Standart­taý, metrologııa jáne sertıfıkattaý jónindegi Memleketaralyq keńes qabyl­daıtyn qujattardy taratý jáne paıdalaný qaǵıdattarynyń birligin qamtamasyz etýge múmkindik beredi.

«Birinshiden, standarttardy tara­týǵa bir uıym ǵana quqyly. Bul standarttaý jónindegi ulttyq organ nemese ýákilettik berilgen uıym bolýy múmkin. TMD-nyń keı elinde standarttardy taratýǵa quqyly ártúrli uıym bar. Bizde bul másele sheshildi. Eki jyl buryn kúshine engen «Standarttaý týraly» Zań bo­ıynsha bul quqyq Qazaqstan metrologııa jáne standarttaý ınstıtýtyna bekitildi.

Ekinshiden, TMD-ǵa múshe memleket­terdiń memleketaralyq standarttardy ruqsatsyz taratýdan qorǵaýdy zań­namalyq deńgeıde qamtamasyz etý. Bizdiń ulttyq zańnamamyz mundaı fakti­lerdi anyqtaýdy qarastyrmaıdy. Osyǵan baılanysty, standarttardy ruqsatsyz taratqany úshin ákimshi­lik aıyppul engizý boıynsha óz usynys­tarymyzdy daıyndadyq.

Basqa elderde mundaı tájirıbe bar. Mysaly, Belarýste buzýshylyqtar úshin aıyppul qarastyrylǵan, al mem­leketaralyq standarttardy ruqsatsyz taratý qyzmeti zańsyz sanalady.

Úshinshi, ózara is-qımyldy úılestirý Standarttar jónindegi bıýro arqyly ortalyqtandyrylyp júzege asyrylady. Mundaı tásil iske asyrylatyn memleketaralyq standarttardy orta­lyq­tandyrylǵan esepke alýdy, olar­dy paıdalanýdyń zańdylyǵy men qa­jettiligin qamtamasyz etýge baǵyttal­ǵan», dedi Saýda jáne ıntegrasııa mınıstri Baqyt Sultanov.

Sondaı-aq jalpy otyrysta «Táýelsiz memleketter dostastyǵyna qatysýshy mem­leketterdiń bas bostandyǵynan aıyrý­men baılanysty emes jazalardy oryn­daýdy berý týraly konvensııa­syn ratıfıkasııalaý týraly» zań joba­sy qaraldy. Atalǵan qujat bas bostan­dyǵynan aıyrýǵa baılanysty emes jazany sottalǵandardyń óz memleketinde óteýge jaǵdaı jasaıdy.

«Konvensııaǵa sáıkes, sottalýshy nemese onyń zańdy ókili óz jazasyn turǵylyqty jerinde óteý týraly óti­nish beredi. О́tinish boıynsha sol eldiń Bas prokýratýrasy suraý salady. Suraý salý­ǵa sottalýshynyń aza­mat­tyǵy, onyń jazbasha kelisimi, sot sheshi­mi­niń kóshirmesi, minezdeme, keltirilgen shy­ǵyn týraly málimetter qosa beriledi.

Jazasyn óteýshini qabyldaıtyn memleket belgilengen jazadan qatań emes jaza taǵaıyndaıdy. Jazasyn óteý­­shi sheshim qabyldanǵan soń 45 kún ishin­de óz betinshe elden shyǵýǵa tıis. Eger bul talap oryndalmasa, zań bo­ıyn­­sha májbúrli túrde elden shyǵary­la­dy», dedi Ishki ister mınıstri Erlan Turǵymbaev.

Senat Tóraǵasy Máýlen Áshimbaev zań jobalaryn qaraýdy qorytyndylaı kelip: «Búgin qabyldanǵan zań jobalary Táýelsiz memleketter dostastyǵy jáne Eýra­zııalyq ekonomıkalaq odaq sheń­berin­­de memleketaralyq yntamaqtas­tyq­­ty odan ári nyǵaıtýǵa arnalǵan. Olar azamattarymyzdyń quqyqtaryn qor­ǵaýdy kúsheıtýge, TMD deńgeıinde mem­leket­aralyq standarttaý júıesin tıim­di paıdalanýǵa, sonymen qatar, Eý­ra­zııal­yq ekonomıkalyq odaqqa múshe el­der­de ba­ǵaly metaldar men qymbat tas­tar na­ry­ǵyn damytýǵa múmkindikter beredi», dedi.

Jıyn sońynda senatorlar depý­tat­tyq saýaldaryn jarııa etti. Súıin­dik Aldashev Kaspıı teńizinde maman­dan­dyrylǵan qutqarý qyzmetin qurý máse­lesin kóterdi. Qanatbek Safınov mem­­le­kettik fýnksııalardy básekeli or­taǵa jáne jergilikti ózin-ózi basqarý organ­daryna berýdi jandandyrý ma­ńyzdy dep sanaıdy. Sultan Dúısem­bınov jemis baqtaryn saqtaý úshin qa­jetti otandyq bıopreparattardy óndirý jáne synaqtan ótkizý qajeti týraly aıtty.