Aqjaıyq aımaǵynda sozylmaly aýrýy bar syrqattardan góri, jol-kólik oqıǵasy saldarynan kóz jumǵan jáne aýyr jaraqat alǵan adamdar sany kóbirek. Mundaı kóńil qulazytatyn statıstıkanyń aıtarlyqtaı ózgere qoımaǵany ókinishti-aq.
Aıtalyq, óńir aýmaǵynda oryn alǵan jol-kólik oqıǵalarynyń basym bóligi respýblıkalyq mańyzy bar Atyraý-Oral avtojolynyń boıynda bolǵanyn kórsetedi. Atalǵan tas joldyń qurylysy ótken ǵasyrdyń aıaǵynda bastalǵan. 2001 jyly daýylpaz aqyn Mahambettiń týǵanyna 200 jyl tolýyna oraı Atyraý qalasynan Mahambet aýdanynyń ortalyǵyna deıingi trassanyń alǵashqy alpys shaqyrymdyq bóligi paıdalanýǵa berilgeni de umytylǵan joq. Budan ári uzyndyǵy 500 shaqyrymdy quraıtyn respýblıkalyq deńgeıdegi jol qurylysy Oral qalasy tusynan bastalyp, úsh-tórt jyldyń ishinde túıisken edi. Trassanyń aty – trassa. Belgili bir ýaqyt aralyǵynda kúrdeli jóndeý júrgizilmese, kúıi qashatyny aıtpasa da túsinikti.
Áıtse de, uzaq jyldar boıy mundaı istiń qolǵa alynbaı kelgenine ne deýge bolady? «QazAvtoJol» UK» AQ BQO fılıaly dırektorynyń orynbasary Eldar Sadyqtyń aıtýynsha, Oral-Atyraý avtojolyna 15 jyldan beri jańǵyrtý jumystary júrgizilmepti. Osy ýaqyttyń ishinde mundaǵy kólik aǵyny 4-5 ese ósken. Sonda bul is qaı kezde atqarylmaq?
Qazirgi kezde jobalaý-smetalyq qujattardy ázirleý qamy qolǵa alynyp, konkýrs jarııalanǵan. Kóńilge bir medeý tutarlyǵy, aldaǵy 2022 jyly Oral-Atyraý avtojolynyń 189-492 shaqyrym ýchaskesinde qurylys-montaj jumystaryn bastaý josparǵa engizilipti.
Avtotrassaǵa kúrdeli jóndeý júrgizý isi bar da, ony jyl boıyna kútip ustaý men paıdalaný merzimin uzartý degen másele bar. Bul mindet respýblıkada «QazaqAvtoJol» JShS-na júktelgen.
Búginde Batys Qazaqstan oblysy aýmaǵyndaǵy respýblıkalyq avtojoldar jelisiniń uzyndyǵy 1 414 shaqyrymdy quraıdy. Qazirgi kezde onyń 248 shaqyrymdyq bóligi kúrdeli jóndeýden ótkizilýde. Qalǵan 1 176 shaqyrym avtojoldy kútip ustaý «QazaqAvtoJol» JShS Batys Qazaqstan oblystyq fılıalynyń quzyretine berilgen.
Olar osy mindet údesinen shyǵa aldy ma? Bul saýalǵa birjaqty jaýap berý qıyn. Eń aldymen alǵa qoıylǵan talaptardyń minsiz oryndalýyna birqatar tabıǵı jáne tehnogendik faktor teris áserin tıgizgen. Sonyń ishinde bıylǵy qysta atalǵan JShS fılıalynyń ınjener-tehnık qyzmetkerleri buryn-sońdy bolmaǵan qatal synmen betpe-bet kelgen edi. Atap aıtqanda, qys kezindegi aýa raıynyń qubylmalylyǵy, kózdi ashtyrmaı, uıytqı soqqan boran men aıazdy kúnderdiń almasyp kelýi, al kelesi kúni aýa raıynyń kúrt jylynyp, kóp keshikpeı qaıtadan temperatýranyń tómendeýi edáýir qıyndyq týǵyzǵan. Atalǵan faktor «QazaqAvtoJol» JShS-nyń qarqyndy is-qımyl tanytýyna tejeý salyp, paıda bolǵan muzdaqtardy tegisteýge, qum-tuz qosylǵan qospalardy sebýge kedergi keltirgen.
Bıyl aqpan aıynyń 22-si jáne 26-sy kúnderi Oral-Atyraý avtotrassasy boıynda jan túrshiktirer úlken jol-kólik oqıǵasy bolǵan edi. Munyń alǵashqysynda alty adam qaza tapsa, ekinshi jaǵdaıda eki adam kóz jumǵan. Osy qaıǵyly oqıǵalarǵa baılanysty vedomstvoaralyq komıssııa qurylyp, tıisti tekserý jumystary júrgizilgen kezde apatty jaǵdaı «QazAvtoJol» UK» men «QazaqAvtoJol» JShS fılıaldary júrýge ruqsat etpegen jabyq ýchaskede oryn alǵany belgili boldy. Degenmen de sonaý toqsanynshy jyldardyń aıaq kezinde bastalǵan Atyraý-Oral avtojolynyń eni óte tar, eki baǵyttan qarama-qarsy júretin júk kólikteri qatarlasa qalǵan jaǵdaıda syǵylysyp, bir-birine janasyp áreń ótedi. Mine, bul jol-kólik oqıǵasynyń jıi oryn alýyna sebepshi. Ári Jaıyq boıyn jaǵalaı tartylǵan trassada ırek-ırek kúrt burylystardyń kóp bolýy da júrgizýshilerge qaýipti. Bul faktorlar joldardy jańǵyrtý jumystaryn jobalaǵan kezde muqııat eskerilýi qajet.
Qys kezinde avtojoldy kútip-baptap ustaý úshin merdiger uıymdar qajetti tehnıkamen tolyq qamtamasyz etilýi kerek. Mysaly, «QazaqAvtoJol» JShS-nyń Batys Qazaqstan oblysy fılıalynda qolda bar tehnıka sany qajetti mólsherden áldeqaıda az. Atalǵan merdiger kásiporynnyń dırektory Ádil Isataevtyń aıtýynsha, munda qysqy jumystardy atqarýǵa laıyqtalǵan tehnıkanyń sany 49 birlikti quraıdy. Al aldyn ala jasalǵan esepter bıylǵy qys kezinde JShS-ǵa 84 tehnıka kerektigin kórsetken. Sonyń ishinde qar men muzdy tazartý jáne kóktaıǵaq saldaryn azaıtý maqsatynda qoldanylatyn, jolǵa tuz aralas qum sebetin arnaıy tehnıkanyń jetkiliksizigi de ujymnyń qysqy maýsymda sapaly jumys atqarýyna kedergi keltirgen. Kásiporyn jetekshileri ózderinde joq tehnıkany ózge óndiristik uıymdardan jalǵa alýǵa májbúr bolǵan.Budan shyǵatyn túıin bireý-aq. Qazirden bastap merdiger mekemeni qajetti tehnıkamen qamtý isi qolǵa alynýy tıis. «QazAvtoJol» UK men «QazaqAvtoJol» JShS-nyń ortalyq apparaty bul máseleniń sheshimin birlesip oılastyrsa, budan tek utary anyq. Al ázirshe fılıalǵa tek 3 MTZ traktory ǵana alynypty. Mundaı jaǵdaıda merdiger mekemeniń materıaldyq-tehnıkalyq áleýetin kóterý isi kesheýildeı bermesine kim kepil?! Qysy-jazy bir tynym tappaı, dalada jumys isteıtin «QazaqAvtoJol» JShS fılıalynyń mehanızatorlary men júrgizýshileriniń jáne ózge de qarapaıym sala jumysshylarynyń ortasha aılyq jalaqysy 120 myń teńgeden aspaıtyndyǵy da oılandyrýy tıis. Búgingi ólshemmen qarastyrǵanda, bul óte tómen jalaqy.
Jol-kólik oqıǵasyn azaıtý men ony boldyrmaý isine keshendi kózqaras qalyptastyrý qajet-aq. Ortaq máseleni sheshýge jol qurylysy men merdiger uıymdar mamandary, polısııa organdary jáne Jol aktıvteriniń ulttyq sapa ortalyǵy jumyla kirisse, nátıjesi de kóp kúttirmesi anyq.