«Byltyr tóselgen asfalt kóktem shyǵa qarmen birge erip ketedi» dep mysqyldaıdy el. Mysqyl emes, shyǵystaǵy shyndyq sol. Qala ishindegi joldy qoıyp, oblystyq, respýblıkalyq joldardyń ózi oıdym-oıdym. Eldegi joldardyń sapasy syn kótermeıtindeı deńgeıde bolmasa, Prezıdenttiń nazaryna ilikpes te edi. Kúni keshe Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Úkimetke respýblıkalyq jáne jergilikti joldardyń jaǵdaıyn jaqsartý jóninde keshendi shara qabyldaýdy tapsyrdy.
Jol memlekettiń kúre tamyry ispettes. Sondyqtan jol salý, jóndeý jumystaryna asa jaýapkershilikpen qaraý kerek edi. О́kinishke qaraı, bul salada salǵyrttyq basym. Áıtpese, birqatar basshy qyzmetimen qosh aıtyspas edi. Jumysyn durys atqarmaǵan «QazAvtoJol» UK» AQ basqarma tóraǵasy Ulan Álipovtiń, Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligi Avtomobıl joldary komıtetiniń tóraǵasy Saıranbek Barmaqovtyń qyzmetinen bosatylǵany jol salasynda júrgen basqa basshylarǵa sabaq bolsa eken.
Kim bolsa da dittegen jerine taqtaıdaı túzý jolmen zyr etip bara qalǵysy keledi. Áı, biraq, gazdy ǵana basyp otyratyn joldar Shyǵys Qazaqstan óńirinde az. Oblysaralyq, aýdanaralyq joldardyń jaǵdaıyn aıtpaǵanda, respýblıkalyq mańyzy bar trassalardaǵy qazandaı shuńqyrlardan aıaq alyp júrý múmkin emes. Qalbataý-Maıqapshaǵaı baǵytyndaǵy avtomobıl joly da sol. Jóndeý jumystary 2017 jyly bastalǵanymen, tas joldyń talqany shyǵyp jatyr áli.
Eki ortada qatynaıtyn taksıshilerdiń shydamy ábden taýsylǵan. Otyz jylda jetken jetistigimiz osy ma desedi. «Joldyń jaıyn júrgen biledi» dep kólik tizgininen túspeıtin taksıshilerdiń pikirin tyńdap kórgenbiz.
– «Alys jol atandy synaıdy» demekshi, kólikterimiz saldyr-gúldir. Dóńgelegine, júrý bóligine obal. Lekerlep otyramyz. Onyń bári shyǵyn. Al jol jóndeý jumystary 2017 jyly bastaldy. Jolshylardyń jospary boıynsha, 2022 jyly Maıqapshaǵaıǵa deıin aıaqtaýy kerek. Endi oılańyz! Tórt jylda jartysy bitpegen jol bir jylda qalaı aıaqtalady? Bir-aq jyl ýaqyt qaldy. Zaısannan Daıyrdyń burylysyna deıingi joldy bilesizder, byt-shyt. Kókpektige deıingisin aıtpaı-aq qoıaıyq. Ýaqytsha aınalma joldyń ózi tegistelmeıdi. Altaı aýdanyn aınalyp, 620 shaqyrymdy artqa tastap júr edik, endi parom túsip, Samarmen júretin boldyq, – deıdi taksıshi Ýálhan Masabaev.
Samar, Altaı aınalǵandaǵy jol jaqsy bolǵanymen, alys. Týra tartsa, 480 shaqyrym ǵana edi. Oǵan joldyń jyry jýyqta bite qoımaıtyn sııaqty. Byltyr jazdaı pandemııa dep tehnıkalary turalap qalǵan. Jumys jospardaǵydaı júrgizilgen joq. Dese de, «QazAvtoJol» ulttyq kompanııasy» AQ Shyǵys Qazaqstan oblystyq fılıalynyń dırektory Erlan Qalymovtyń aıtýynsha, Omby – Maıqapshaǵaı tas jolynyń qaıta jańartý jumystary 2022 jyly aıaqtalady.
– Omby – Maıqapshaǵaı avtomobıl jolynda memlekettik emes qaryz esebinen qaıta jańartý jumystaryn «Sınsın» kompanııasy júrgizip jatyr. Byltyr qıyndyqtar boldy. Álemdegi epıdemııalyq jaǵdaıǵa baılanysty basqa memleketterden jumysshy kúshi kire almady, tehnıkalardy qurylys oryndaryna jetkizý úshin kóp ýaqyt joǵalttyq, – deıdi fılıal dırektory E.Qalymov.
Qazirgi ýaqytta Qalbataý – Maıqapshaǵaı baǵytyndaǵy 415 shaqyrymnyń 76 shaqyrymyna qatty qabat tóselgen. Qalǵan 339 shaqyrymynda jumystar júrip jatqan kórinedi. Joba boıynsha, qaıta jańartý jumystaryna 157 mlrd teńge bólinipti. Az qarjy emes. Maqsatty jumsalyp, jol sapasyna halyq qanaǵattanyp jatsa bolǵany. Áıtpese, Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev sóz etkendeı, sapasyz jol salyp, memleket qarjysyn tıimsiz jumsap jatqandar joq emes.
Esterińizge sala ketsek, Memleket basshysy «Elimizdegi respýblıkalyq jáne jergilikti joldardyń jaǵdaıyna qatysty azamattardyń aıtyp júrgen syny oryndy. Sapasyz jasalǵan jol jyl saıyn jóndeýdi qajet etedi jáne buǵan memlekettiń qarjysy tıimsiz jumsalyp jatyr» degen edi. О́te oryndy syn. Kóptegen jol jyl ótpeı jatyp, oıylyp, opyrylyp qalady. Ony mamandar kóbine kún raıynyń kúrt qubylýyna silteıdi. Salystyrar bolsaq, Kanada men Shyǵys Qazaqstannyń aýa raıy uqsas eken. Al jol sapasyndaǵy aıyrmashylyq jer men kókteı. Másele, asfalt jasaý tehnologııasy men tómengi qabatynyń nyǵyzdyǵynda bolsa kerek.
Jol jóndeý jumystary О́skemen – Qalbataý – Taldyqorǵan baǵytynda da baıaý júrip jatyr. «Nurly jol» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda salynyp jatqan joldaǵy qurylys jumystarymen 2019 jyldyń jazynda tanysyp qaıtqan Premer-Mınıstr Asqar Mamın avtojoldy 2020 jyly iske qosý kerektigin aıtqan. Bul týraly BAQ ókilderi san ret jazdy.
– О́skemen – Taldyqorǵan jáne Qaraǵandy – Almaty jobalary boıynsha basty mindet – 2020 jyly joldaǵy qozǵalysty iske qosý. Bul – ákimderge qoıylǵan talap. Ásirese, sapa máselesi negizgi basymdyqta bolýy tıis, – degen edi A.Mamın.
Biraq Shyǵys Qazaqstan oblysyna tıesili 454 shaqyrymnyń 262 shaqyrymyna ǵana qatty qabat tóselipti. Qalǵan bóliginde jumys júrip jatyr. «QazAvtoJol» ulttyq kompanııasy» AQ Shyǵys Qazaqstan oblystyq fılıalynyń dırektory E.Qalymovtyń aıtýynsha, О́skemen – Qalbataý – Taldyqorǵan avtojoly 2022 jyly aıaqtalady eken. Premer-Mınıstr ákimderge talap qoıǵanymen, oryndalmaǵany ma?
Atalǵan tas joldyń boıynda «Sıtık Konstrakshn», «K-Dorstroı» AQ, jáne «Todını Sentral Azııa» JShS qaıta jańartý jumystaryn júrgizip júr. Halyqtyń aıtýynsha, jol burynǵydan jaqsaryp qalǵan. Qurylys qarqyndy sekildi. Sonymen qosh delik, О́skemen – Taldyqorǵan joly «QazAvtoJol» ulttyq kompanııasy» AQ Shyǵys Qazaqstan oblystyq fılıalynyń dırektory aıtqandaı, 2022 jyly tolyqtaı qoldanysqa beriledi. Odan basqa aýdandardyń arasyn jalǵap jatqan kóldeneń joldar bar. Máselen, Omby – Maıqapshaǵaı – Qaljyr – Marqakól baǵyttaryndaǵy joldar aldyńǵy jyldary ortasha jóndeýden ótkenimen, bul kúnde qaıta qoparylyp jatyr.
– Zaısan men Qaljyrdyń arasyn jaqsylap jóndegen edi. Taqtaıdaı jol uzaqqa barǵan joq, 30-40 tonnalyq júk kólikteri ári-beri aǵylyp joldy qurtty. Jalpy, Shyǵysta jaqsy jol joq ǵoı. Qaısy birin aıtamyz? Tapqan-taıanǵanymyzdyń jartysy saımanǵa ketedi. Al salyqty ýaqytymen tóleımiz. Basshylar Qazaqstannyń ekonomıkasy tikeleı jolǵa baılanysty ekenin uǵynatyn ýaqyt kelgen shyǵar, – dep oıyn bildirdi jeke kásipker Jansaıa Tasqynbaıqyzy.
Qazirgi ýaqytta zaısandyqtar osy jolmen qatynap júr. Shuryq-tesigi kóp bolǵanymen, Omby – Maıqapshaǵaı tasjolynan táýir. Halyqtyń kótergen bul máselesin de «QazAvtoJol» ulttyq kompanııasy» AQ Shyǵys Qazaqstan oblystyq fılıalyna joldaǵanbyz. Olardyń bergen málimetine súıensek, Omby – Maıqapshaǵaı – Qaljyr – Marqakól avtomobıl jolynyń uzyndyǵy 124 shaqyrym, 1967-1972 jyldary aralyǵynda salynǵan. Paıdalanýǵa berilgennen beri kúrdeli jóndeýden ótpegen. Tek kútip ustaý men ortasha jóndeý jumystary ǵana júrgizilgen. Sońǵy bes jyl ishinde atalǵan joldyń 34 shaqyrymy ortasha jóndelgen. Al 2019 jyly joldyń 0-13 shaqyrymy jóndeýden ótken. Kepildigi áli bar. Bıyl atalǵan joldyń 18 shaqyrymynda ortasha jóndeýden ótedi. Ol jumystyń jalpy quny 461 mln teńgeni qurap otyr.
Sonymen qatar Semeı – Qaınar baǵytyndaǵy tas joldyń bir jaǵy jóndelip jatsa, ekinshi jaǵy búlinip jatyr. Bul jol da 1982 jyldardan beri bálendeı jóndeý kórmegen eken. Sońǵy bes jylda ǵana 58 shaqyrymy ortasha jóndelgen. Muqyr men Ashysý ózenderindegi kópirler qaıta jańartylǵan. О́tken jyly 46 shaqyrymyna kúrek tıgen. Al osy jylǵy jospar boıynsha, joldyń 62 shaqyrymy jóndelip, 50 shaqyrymy paıdalanýǵa berilýi tıis. Onyń jalpy smetalyq quny – 2 mlrd 258 mln teńge. Qoldanylatyn qurylys materıaldary men jumys sapasyn «Ulttyq jol aktıvteri jáne sapa» RMK tekseredi. Materıaldar iriktelip, synamadan ótken soń ǵana paıdalanylady. Basa aıta keterligi, kepildikte turǵan jol ýchaskelerinde aqaý paıda bolsa, jóndeý jumystaryn júrgizgen merdiger kompanııa óz qarajaty esebinen qalpyna keltiredi.
Túıin
Bul maqalany jazbas buryn áleýmettik jelide «Shyǵysta jóndelip jatqan, jóndeýden ótkenimen qaıta qoparylyp jatqan joldardy atap jibereıikshi» degen jazba qaldyrǵan edik. 1 myń 800 oqyrman kóz júgirtip ótse, onyń 34-i pikir bildirgen. Biraq birde bireýiniń Shyǵystaǵy jol sapasyna kóńilderi tolmaıdy. Bárin bolmasa da, keıbir pikirlerdi oqyrman nazaryna usynýdy jón kórdik.
Jelidegi pikirler
Aına Bákimbaeva:
Keshe Aıyrtaýdyń arǵy jaǵyndaǵy beıitke baryp, əke-sheshemizge quran baǵyshtap keldik. Sonda bıyl ǵana salynǵan joldy jol jóndeýshiler jamap júr.
Laýra Tóre:
О́skemenniń Ahmer jaǵyndaǵy jol tolyq jóndelip bitken joq. Byltyr kúzde tapsyrǵan joldary tesik-tesik.
Záýre Qasenova:
Shyǵysta shuryq tesik joldan kóz ashpaısyń...
Aıdyn Júnishanov:
Semeı – Qaınar tas joly. Jóndelip jatyr, ekinshi jaǵynan tolqyndar paıda boldy.
Aınur Saǵıeva:
О́skemendegi Ponton kópiri men Ahmerdiń arasyndaǵy alaqandaı jer jóndelip bitpedi ǵoı, úsh jyldan asty.
Talǵatjan Muhamadıev:
Kerisinshe, jóndeýdi kerek etpeıtinin tizip bergen ońaı.
Ermek Qurmanǵalıtegi:
Tarbaǵataı aýdany Aqjar aýylyndaǵy 5 km 200 m jol 2020 jyldyń qazan-qarasha aıynda jańadan tóselgen. Joldyń bólikteri bıyl kóktemde qarmen birge erip ketti.
Nurjan Masǵuttegi:
Semeıde ishki joldary kóligińdi «jylatady».
Gúlden Saıranova:
Zaısan jaqtyń shańy shyǵyp jatqan ýaqytsha aınalma jolyn ataýǵa bola ma? Jalpy, aınalma jolǵa sý shashyp otyrý kerek emes pe? Biz jaqtyń jolyn jóndep jatqan kompanııa muny umytqan sııaqty.
Úkimet, ákimder, quqyq qorǵaý organdary bıýdjet qarjysynyń tıimsiz jumsalýynyń aldyn alý, jol qurylysy salasyndaǵy keleńsizdikterdi joıý úshin sharalar qabyldap jatyr. Barlyq óńirde bıýdjet qarjysynyń jumsalýyna, kólik magıstraldarynyń salynýyna jáne jóndelýine baqylaý kúsheıtiledi. Prezıdent aldaǵy ýaqytta atalǵan máseleni óziniń jeke baqylaýynda ustaıtynyn da málimdedi.
Osy bettiń ospaǵy
Shyndap kelgende, Qazaqstannyń joldaryn júk kólikteri emes, qymbat-qymbat «djıpter» buzady.
* * *
Tis dárigerine ótinish: Jolshylardyń tisin jol salǵandaı etip jóndep berińizdershi!
* * *
Qubyr tósep júrgender óte mádenıetti, kishipeıil. Birinshi asfalt salýshylarǵa jol beredi...
Shyǵys Qazaqstan oblysy