Q.Qýanyshbaev atyndaǵy memlekettik akademııalyq qazaq mýzykalyq drama teatry ishinen erkin shyǵarmashylyqqa arnalǵan «QALLEKI» teatr zerthanasy ashyldy. Zerthananyń maqsaty – shyǵarmashyl jandar úshin baılanys ortasyn qurý jáne ónerge ózgeshe kózqaras jasap, tyń dúnıelerdi sahnalaý. Zerthana alańynda eksperımenttik spektaklderdi sahnalaý, sheteldik mamandarmen sheberlik saǵattaryn uıymdastyrý, jazýshy-dramatýrgtermen kezdesý, pesa talqylaý, jańa rejısserlermen baılanys ornatý jáne taǵy da basqa kóptegen tyń dúnıelerdi júzege asyrý josparlanýda.
Shyǵarmashylyq zerthananyń tusaýyn kesip, kórermenin súıinshilegen alǵashqy qoıylym – Oralhan Bókeıdiń «Uıqym kelmeıdi» dramasy boldy. Shaǵyn formadaǵy spektakldi teatrdyń jas akteri Bázil Sultanǵazy qoıdy. Buǵan deıin belgili akter, rejısser Dáýren Serǵazınniń qoltańbasynda elordalyq Jastar teatry sahnasynda mýzykalyq monospektakl baǵytynda kórermenin qýantqan jazýshy shyǵarmasy araǵa birneshe jyl salyp «Qallekı» teatry repertýaryn ózgeshe únimen órnektedi.
Bas qala teatry sahnasynan kórip, kóńilge túıip qoıǵandyqtan bolar, «bul qoıylymnyń burynǵysynan qandaı ózgesheligi bolar eken?» degen úlken qyzyǵýshylyqtyń boıdy kernep, teatrǵa qaraı asyqtyrǵany ras. Onyń ústine aıtýly zerthana shyǵarmashylyq erkin izdeniske negizdelgendikten, Oralhannyń «Uıqym kelmeıdisiniń» jastar sanasy men qııalyna da zor silkinis jasap, sony serpilisterge jeteleıtindigine shyn ılandyq. Senim aldamapty. Jas sahna tórinde Ersin Aıtmuqash, Ánýarbek Bektas, Aqjan Qurmasheva, Saǵynysh Nurhaıdarova, Aıdana Ábenova, Dınara Egýbaeva, Nurııa Bókenbaeva, Uljan Orazbaeva bastaǵan jalyndy jastar shoǵyry Bázil Sultanǵazynyń rejısserligimen erekshe formadaǵy qyzyqty qoıylymdy ómirge ákelipti. Jastar úninde til qatqan jazýshy shyǵarmasy sahnalyq kórkem tilde kestelenýmen qatar, kórermenin búgingi kúnniń ózekti máselelerine de kóńil aýdartady. Rejısser ótken ǵasyrda jazylǵan týyndydan búgingi kúnniń kókeıkesti túıtkilderin izdeıdi, sol arqyly Oralhan qalamyna arqaý etken jastar máselesin zamanaýılandyryp, ǵasyr almasqanymen qundylyqtary qaz-qalpynda qalǵan qoǵamnyń mádenı mozaıkasyn túzedi.
Oralhannyń ózi aıtpaqshy, bizder – Adamdar, sezimdi baǵalaý, adamı qundylyqtardy qaster tutý, ulttyq bolmysqa bas ııý, kıe men qudirettiń parqyna boılaýdy jańa zamannyń tym asyǵystaý aǵymyna ilesemiz dep júrip umytyńqyrap barady ekenbiz. Sonyń saldarynan bolsa kerek, búginde keshe tabysyp, erteńinde ajyrasyp jatqan jas otbasylardyń, tastandy bala men teksiz urpaq sanynyń artýyna da sebepshi bolyp otyrǵan kórinemiz. Tal besikten boıǵa darıtyn tárbıeni esikten shyǵa bere teksizdikke ulastyryp alyp jatqan jastar áreketiniń astarynda da osy adamı qundylyqtarǵa nemquraıly, sezimge selkeý qaraýdyń saldary jatsa kerek. Qoıylymda bas keıipker Jeńishannyń aýzymen aıtylyp, kóńildi titirkendiretin keıbir oılar qazir de óz ózektiligin joımapty. Jalt-jult jyltyraqqa aldanyp, ómirlik mańyzy bar qundylyqtardy oılanbastan qurdymǵa tastap júre beretin kózsiz qadamdar áli de óz tuǵyrynda eken. Urpaq – ómir jalǵasy ekendigin ishteı túısingenimizben, shyntýaıtynda bir sáttik qana qyzyqtyń sońynda júrip, artynan orny tolmas ókinishke uryndyrar shorqaq sheshimderdiń zardabyn tartyp júrgen jandar ortamyzda qanshama?! Alysqa barmaı-aq, áleýmettik statıstıkaǵa kóz júgirtýdiń ózi-aq jetkilikti dep oılaımyz. Iá, biz sondaımyz! Tuńǵyshymyzdy kózimiz qıyp, qoqysqa tastaımyz. Sál qıyndyq kezikse, jetimder úıin jaǵalap, balalar úıiniń sanyn arttyrýǵa beıilmiz. Osy saryndas qoǵamdaǵy ózekti máseleler qoıylymnyń allegorııalyq astaryn baıyta túskendeı.
Odan bólek, «Qallekı» jastarynyń Oralhanǵa oralýynyń taǵy bir mańyzdy sebebi – jazýshynyń qalam qýaty men sóz saptasy jan álemińdi qozǵap, ishki dúnıeńdi álemtapyryq kúıge túsirip jiberelik ǵalamat sıqyrǵa ıe. Sondyqtan bolsa kerek, Oralhandy sahnadan kórmek turmaq, kitaptaryn paraqtap oqýdyń ózi oqyrmanynyń ishki kúıin baıytyp, kóńil kirin tazartady. Al sol sıqyrdyń kiltin taba alsa, Oralhan shyǵarmalaryn oqytýdaǵy teatrdyń áseri tipten kúshti bolmaq. Ásirese, búgingi vızýaldy aqparat almasý ádisterine asa áýes jastar qaýymy úshin. Osyny eskergen rejısser, birinshi jaqtan baıandalatyn shyǵarmany sahnada barynsha shıryqtyryp, jandandyrýǵa umtylypty. Ol úshin bir keıipker rólin birneshe akterge bólip berip, sonyń nátıjesinde san alýan tolqynysta ún qatqan bas keıipkerler – Jeńishan men Baqyt obrazy ózindik boıaý bederin baıytyp, kórermen sezimine de erekshe áser syılaıdy. Sahnadaǵy mınımalızmdi basty baǵyt etken jastar negizinen syrtqy dekorasııa nemese túrli rekvızıttiń kómegine júginýdi emes, barlyq áreketti óz jan dúnıe kózinen ótkizip, ishki plastıkanyń múmkindigine salýdy basty muraty etken. Ásirese, qyzdar kıgen sahnalyq túrli-tústi kostıým sol myń qubylǵan keıipker kóńil kúıin kórkem kesteleıdi. Nátıjesinde spektakl birsydyrǵy baıandaý stılinen arylyp, arpalysqa túsken adam janynyń qaıshylyǵy mol alasapyran kúıin sheber sýretteıdi. Akterlermen birge kórermen de sahnadaǵy keıipker ǵumyryn birge keshkendeı myń túrli tolqynysqa túsedi. Ol kúıdi ásirese, birneshe mýzykalyq aspaptyń jandy súıemeldeýimen oryn-dalǵan áýen men ánder odan ári baıytyp, qoıylymnyń lırıkalyq ıirimderin aıshyqtaı túskendeı erekshe tebirentedi.
– Teatrymyzdyń ishinen «QALLEKI» teatr zerthanasyn ashý kópten beri oıda júrgen jospar edi. Sonyń sáti mine, jańa ǵımaratqa kóshken soń týyp otyr. Bul ortalyq teatrymyzdyń jastaryna ózin jan-jaqty qyrynan kórsetip, shyǵarmashylyq turǵydan ashylýyna tamasha múmkindik syılaıdy dep oılaımyz. Bul jerde árkimniń jeke izdenisine jáne sony kópshilik aldyna usynýyna múmkindigi bar. Odan bólek, zethana alańynda eksperımenttik spektaklderdi sahnalaý, sheteldik mamandarmen sheberlik saǵattaryn uıymdastyrý, jazýshy-dramatýrgtermen kezdesý, pesa talqylaý, jańa rejısserlermen baılanys ornatý jáne taǵy da basqa kóptegen tyń dúnıelerdi júzege asyrý josparlanýda. Munyń barlyǵy – jastarymyzdyń jan-jaqty qyrynan ashylýyna jol ashatyn tamasha múmkindik. Búgin jazýshy Oralhan Bókeıdiń «Uıqym kelmeıdi» dramasyn tamashalasańyzdar, jaqyn kúnderi Roza Muqanovanyń «Sen» atty qoıylymynyń premerasyn ótkizbekpiz. Erkin formattaǵy qoıylymdarymyz erkin oıly kórermenniń kóńilinen shyǵady degen senimimiz mol, – deıdi Q.Qýanyshbaev atyndaǵy memlekettik akademııalyq Qazaq mýzykalyq drama teatrynyń kórkemdik jetekshisi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Qýandyq Qystyqbaev.
Iá, teatrdyń úlken sahnasyndaǵy qoıylymdardan bólek, jastardyń ózindik izdenisi men túrli shyǵarmashylyq tájirıbelerge barýyna «QALLEKI» zerthanasynyń taptyrmas alań ekeni anyq. Munda olar dástúrli sheńberden shyǵyp, erkin shyǵarmashylyq izdeniske múmkindik alady ári ózin barlyq qyrynan kórsetýine de tańdaý kóp. Aıtýly jobanyń taǵy bir ereksheligi – munda spektaklder ádettegi qoıylym ýaqytynda emes, keshki saǵat 21.00-de bastalady. Iаǵnı jumystan shyǵyp, dostarymen, súıgen jandarymen qydyryp, rýhanı demalǵysy keletin kórermenge «QALLEKI» zerthanasy keshki qoıylymdarynyń esigi árdaıym ashyq. Al aıtýly óner alańynyń tusaýy ózge týyndy emes, «Uıqym kelmeıdi» shyǵarmasymen kesilýi de kezdeısoqtyq bolmasa kerek. О́ıtkeni munda shyǵarmashylyq selsoqtyqqa tıtteı de oryn joq – izdenis, izdenis jáne tek qana izdenis! «QALLEKI» zerthanasy – jastardy qalǵytpaıtyn alań!