Egemendiktiń, eldiktiń bir belgisi – Eltańba. Tól tańbamyz qalaı dúnıege keldi? Ondaǵy árbir detal neni meńzeıdi? Mundaı suraqtardyń jattandy jaýaptaryn bárimiz bilermiz-aý, biraq avtordyń oıy men tarıhı týyndynyń tereńine boılaı bildik pe? Kókeıdegi kóp dúnıeni, aıtylmaǵan syr men ashylmaǵan qupııany bilmekke bel býyp, Eltańba avtoryn sózge tartqan edik.
– Jandarbek aǵa, Eltańbaǵa qalaı keldińiz? Mundaı qaıtalanbas týyndyny ómirge ákelý úshin ishki daıyndyq bolýy kerek qoı.
– Kóp adam meni Eltańba arqyly ǵana tanıdy, tek osy eńbegimmen sáýletshi bolyp qalyptasqandaı kóredi. Shyn máninde óziń aıtqandaı, men mundaı iri jobaǵa úlken daıyndyqpen keldim. Eltańbany uzaq jyl tolǵattym desem de bolady. Sebebi men onyń nobaıyn syzǵanda týra 50 jasta edim.
– Iá, sol ýaqytta sizdiń Tashkenttegi bedeldi sáýletshilerdiń biri bolǵanyńyzdy bilemiz. Biraq aýyl balasynyń ınstıtýtta orys tobynda oqyǵandyǵynan beıhabar ekenbiz...
– Qazir Qyzylorda oblysyna qarasty shejireli shahar – Syǵanaqtyń janyndaǵy shaǵyn razezdiń orta mektebin 1959 jyly bitirdim. Oqýshy kezimnen-aq sýret-syzýǵa erekshe qyzyǵatynmyn. Sony jetildirý úshin Tashkentke oqýǵa barǵym keldi. Odaqqa taralatyn «Pıonerskaıa pravda» gazetinen P.Benkov atyndaǵy kórkemóner ýchılıshesiniń shákirtaqy, tamaq jáne jataqhanamen qamtamasyz etetini týraly oqyǵan edim. Men úshin osy oqý orny yńǵaıly kórindi. О́ıtkeni anamnan 5 jasqa jetpeı, ákemnen 15 jasymda aıyrylǵan men úshin ózim qalaǵan oqý orny ári áleýmettik kómegi bar ýchılıshe tıimdi-tuǵyn. Biraq jolǵa da qarajat bolmady. Sondyqtan aýyldaǵy bir kisige 1 somnan 10 myń kirpish quıyp berip, jolpulymdy taptym. Tashkentke barǵanda jatatyn jerim bolmaı, jergilikti bir ózbektiń saraıynda túnegen kúnderim boldy. Tósek te joq, shóptiń ústinde jatamyn. «Qaıyrshyǵa jel qarsy» degen ǵoı, qujatymdy tapsyram dep júrgende ýchılıshege qabyldaý aıaqtalyp qoıypty. Keri qaıtýǵa namysym jibermedi. Tashkentke poıyzben bara jatqan jolda tanysqan jerlesterim Tashkent polıtehnıkalyq ınstıtýtyna oqýǵa túsýge keńes berdi. Sáttilik serik bolyp, polıtehnıka ınstıtýtynyń orys tobyna qabyldandym. Orys tilin múlde bilmeı bir, qarjy qorym taýsylyp eki qınaldym. Namystan bıik dúnıe joq, bazarda júkshi bolyp nanymdy taýyp júrdim.
– Namysqa tyrysyp júrip talaı belesti baǵyndyrypsyz. О́zbekstan men Kýbada I oryndy ıelengen ǵylymı jumysyńyzdy jazýǵa da sol qasıet ıtermeledi me?
– Onyń eń úlken sebepshisi – sol ýaqyttaǵy oqý júıesi. Instıtýttyń kúndizgi oqý bóliminde oqıtyn qurylys fakýltetiniń stýdentteri keshke sabaqqa ázirlenip, tańnan kún batqanǵa deıin jumys isteıtin. Qazir biz tolyq engize almaı júrgen dýaldy bilim berý júıesi degeniń osy edi. Teorııa men tájirıbeni ushtastyratyn eń durys sheshim boldy. Onyń ústine bizge saıası qýǵyn-súrginge ushyrap, Orta Azııaǵa jer aýdarylǵan myqty mamandar, bilikti ustazdar dáris oqydy. Sonyń ishinde V.Arhangelskııdiń jetekshiligimen III kýrsta ǵylymı jumys jazdym. Qala qurylysyna arnalǵan eńbegim О́zbekstanda jáne Kýbadaǵy halyqaralyq baıqaýda I oryndy ıelendi. Bul meni osy salada odan ári eńbektenýge shabyttandyrdy. IV kýrsta stýdenttermen birge Ýkraınanyń astanasy Kıevtegi joǵary oqý ornynyń hımııa fakýltetiniń ǵımaratyn jóndeýge bardyq. Osynyń barlyǵy bizdiń erterek eńbek adamy bolyp qalyptasýymyzǵa septigin tıgizdi. Sońǵy kýrsta О́zbekstan memlekettik qala qurylysy mekemesine jumysqa turdym. Sol jerde taban aýdarmaı istegen 40 jyldyq eńbek ótilimde Samarqan, Angren, Ahangaran, Ferǵana, Tashkent qalalaryndaǵy qurylystarǵa jetekshilik ettim. Biz birinshi bolyp Samarqanda 9 baldyq jer silkinisine tótep beretin bıik ǵımarat turǵyzdyq. Budan bólek atalǵan qalalar men basqa da oblystarda 100 shaqty nysan salyndy. Onyń arasynda turǵyn-úı keshenderi, jataqhana, saýda ortalyqtary, áýejaı bar. Aıtpaqshy, Samarqandaǵy mýzykalyq drama teatrynyń qurylysy – tól týyndym. 40 jylǵy eńbegim elenip, «О́zbekstannyń qurmetti sáýletshisi» atandym.
– Osynsha bilim men biliktiń nátıjesinde Eltańba ómirge keldi ǵoı?...
– Eltańba – Otanyma degen saǵynyshymnyń jemisi, shettegi qaradomalaqtyń tereń tarıhy, joǵary mádenıeti, ólmeıtin rýhy, tárbıe tunǵan salt-dástúri, baı óneri saqtalǵan egemen eliniń bar ekenine degen maqtanyshynyń, osynyń bárin moıyndamaǵandarǵa óz kásibimen kórsetkisi kelgen sáýletshi eńbeginiń nátıjesi. Buǵan qosa týǵan jerden jyraqta júrgen janǵa táýelsiz memleketiniń irgetasyn qalaýǵa atsalysý, osyndaı tarıhı jolda qoltańbasy men óz izin qaldyrý – eshteńemen almastyrmaıtyn asqaq abyroı, qasıetti qyzmet.
– Tamasha! Endeshe, sol ýaqytqa keri oralaıyqshy.
– Men o kezde Samarqandaǵy halyqaralyq qordyń Ámir Temir sıtadeli jobasyna jarııalanǵan baıqaýǵa qatysyp jatyr edim. «Lenınshil jas» gazeti qolyma tıdi. Onda Qazaqstan rámizderine baıqaý jarııalanǵany jazylypty. Sol ýaqytta tarıhı arheologııalyq kitaptardy oqyp, tereń oıdyń jeteginde júrgen bolatynmyn. Sodan barlyq qosymsha jobalardy jıyp qoıyp, Eltańbanyń syzbasyn syzýǵa kiristim. Onyń ıdeıasy bir aı ishinde oıyma keldi. Aqıqatynda qasıetti Otanyma, týǵan jerime degen perzenttik paryzym meni alǵa jeteledi. Sóıtip ózge elderdiń eltańbalaryn qaradym, zerttedim. Bizdiń mórimizde halqymyzdyń ata-babalary – saq, ǵun, túrik, qypshaqtan bastaý alatyn qansha myń jyldan asa tarıhy men mádenıetin kórsetýdi kózdedim. Osy maqsat mıymnyń bir túkpirinen oryn alyp, shyqpaı qoıǵanda qazaqtyń kúndelikti turmysta aıtylatyn «Shańyraǵyń bıik, bosaǵań berik, keregeń keń bolsyn!» degen tilekter sanamda qaıta jańǵyrdy. Osylaısha memleketimizdiń Eltańbasynda halqymyzdyń eń kıeli uǵymy shańyraqty beıneleýge beldi bekem baıladym. О́zbek memlekettik qala qurylysy mekemesindegi negizgi jumysymmen qatar baıqaýdyń talaptaryna saı Eltańbanyń maketin jasap, 1992 jylǵy sáýir aıynyń sońynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Joǵarǵy Keńesiniń keńsesine aparyp tapsyrdym. Men jumysymdy 173-shi bolyp ótkizdim. Sóıtsem baıqaýǵa 293 joba tapsyrylypty. Prezıdent Nursultan Nazarbaev bastaǵan, qoǵam qaıratkerlerinen, HII shaqyrylymnyń depýtattarynan turatyn ádil qazylar jumystardy qatań qarady.
– Eltańbanyń alǵashqy túpnusqasy «KamAZ»-ben jetkizilgen eken...
– Iá, solaı boldy. О́ıtkeni dıametri 2 metr bolatyn Eltańba ushaqqa da, poıyzǵa da syımady. Sondyqtan amalsyz Shymkentten júk kóligin jaldap, Eltańbany Almatyǵa «KamAZ»-ben jetkizdik. Komıssııanyń birneshe otyrysynan keıin, anyǵyraq aıtqanda 1992 jyly 4 maýsymda tarıhı sát te taıady. Áýeli tańerteńgi saǵat 10-da Memlekettik Eltańbany talqylaý bastaldy. 5-6 saǵattyq qyzý talqylaýdan keıin, shamamen 17.00-de 293 jobanyń ishinen 10 joba irikteldi. Sol ondyqtan meniń jobam daralanyp shyqty. Sóıtse men jasaǵan Eltańba komıssııa músheleriniń ǵana emes, mıllıondaǵan otandasymnyń kóńilindegini dóp basypty. Sebebi ár adamnyń júreginde ózi týyp-ósken qara shańyraq eń bir qasterli, kıeli murasyndaı saqtalǵan. Degenmen keıbir komıssııa músheleri Eltańbadaǵy juldyzdy totalıtarlyq júıeniń sarqyty, dinı astary bar oı dep qabyldaı almady. Sonda Prezıdent Nursultan Nazarbaev: «Bul – temirqazyq! Onyń dinge de, Keńes kezeńine de esh qatysy joq. Qazaq halqy juldyzyń jansyn, dep tilek aıtqan. Bizdiń óz juldyzymyz, óz damý jolymyz bar», dep tartysty talqylaýdyń núktesin qoıǵan edi. Sol sebepti men bir nárseni únemi aıtyp júremin: Eltańbada Elbasynyń qoltańbasy bar. Ol juldyzdy ózi qadaǵan Eltańbaǵa.
– Eltańbadaǵy shańyraqty bıiktetip, berik etip ustap turǵan ýyqtardy – halyqtar dostyǵynyń sımvoly, basqurdy dúnıeniń tepe-teńdigin saqtaıtyn uǵym dep júrmiz. Biraq tulpardaǵy múıizge kóp nazar aýdara bermeımiz.
– Baıqasańyz, tulparda múıiz ǵana emes, qanat ta bar. «Er qanaty – at» deıtin qazaq úshin tulpardyń qanshalyqty qasıetti, kıeli ekeni belgili. Al Eltańbadaǵy tulpar – qajymas qaırat pen jasymas jigerdiń, táýelsizdikke, erkindikke umtylǵan qulshynystyń beınesi. Qanatty tulpar qazaq mıfologııasy men folklorynda keń taraǵan. Bul – ushqyr armannyń, bıikke samǵaǵan jasampazdyqtyń, alǵa órleýdiń, talmas talap pen asyl murattyń belgisi. Qanatty jylqylar «Esik» qorǵanynan tabylǵan, budan 2,5 myń jyl burynǵy saq hanzadasy – «Altyn adamnyń» bas kıiminde beınelengen. Al múıiz qaıdan alyndy? 1969 jyly Jambyl oblysyndaǵy Bılikóldiń oń jaǵalaýynan úsh múıizdi bas kıim kıgen adamnyń tasqa qashalyp jasalǵan beınesi tabylǵan. Túrki dúnıesindegi ápsanalar boıynsha múıiz – batyrlyq, baılyq, yrys, dáýlet, ósip-ónýdiń sımvoly, sondaı-aq bıliktiń, kósemdik pen ójettiktiń kórinisi. Shyn máninde, bári tarıhtan bastaý alǵan. Bar oıym kıiz úı paıda bolǵannan bergi qazaqtyń bolmys-bitimin, tereń tarıhyn, tegin kórsetkim keldi. Oıymdaǵyny ónermen beınelegende bul qarashańyraqty qorshaǵan, qazaq halqynyń ótkeni men búginin, bolashaǵyn qanatyna baılap, turaqtylyqtyń tańbasyndaı erge bekingen tekti tulpardyń turpaty bolyp shyqty.
– Al múıizdegi 7 bólik neniń belgisi?
– Eltańbadaǵy tulpardyń múıizinde 7 saqına bar. Bul múıizdi bólip turǵan joq, kerisinshe biriktiredi. Sol 7 saqına – tektiliktiń tańbasy. Qazaq – 7 atasyn bilgen, 7 ataǵa deıin qyz alyspaǵan tekti halyq. Etnograftardyń aıtýynsha, osy ıgi dástúrdi ustanatyn ózge ult jer betinde joq. Attyń alyp qanaty astyndaǵy kishi, ortanshy jáne úlken qaýyrsyndar – uly júz, orta júz, kishi júzdi bildiredi. Arasyndaǵy «Belester belgisi» – qoja, sýnaq, tóreler. Olar rýǵa jatpaǵanymen, qazaqtardyń qataryna qosylyp ketken. Al endi osynyń bári baryp, jylqydaǵy jota ispettes omyrtqaǵa birigedi. Túbi bir qazaq degenniń maǵynasy osy. Etnograf, ǵalym Aqseleý Seıdimbek: «Qazaqta rýshyldyq bolýy múmkin emes. Ony boldyrmaıtyn tetikti ata-babalarymyz jasap ketken. О́ıtkeni meniń sheshem, áıelim, kelinim basqa júzden. Sonda basqa júzden bolǵany úshin sheshemdi, áıelimdi, kelinimdi tárk etýim kerek pe? Oǵan barý múmkin emes, qazaqta rýshyldyq, júzshildik bar deıtin adam qazaq ultynyń ishki etnojaralym tetigin, mehanızmin bilmeıtin kórsoqyrdyń naq ózi», depti. Osydan asyryp aıta almaspyn.
– Eltańbanyń tómengi tusynda turǵan qoshqar múıiz qandaı oıdy bildiredi?
– Jón, muny aıtpaı ketýge bolmas. Qazaqtyń bar oıý-órnegi qoshqardyń múıizinen alynǵan. Bul oıý jazý-syzý paıda bolmaı turǵan kezde bolǵan. Munyń ózi bizdegi ónerdiń tereńdigin, mádenıetimizdiń áride jatqanyn bildiredi. Al men qoshqar múıizben bosaǵanyń eki tusyndaǵy jelbaýdy bekitip qoıdym, «Bosaǵań berik bolsyn!» degen osy.
– Eltańba men ony jasaý joldary osyǵan deıin birneshe ret ózgertildi. Nege?
– О́zgertilgen joq, ýaqyt ótken saıyn qajettilikterine qaraı damytylyp, jetildirilip otyrdy. Eltańbanyń alǵashqy úlgisi penoplastan daıyndalǵan. 1992 jyly 4 maýsymda bekitilgen joba 5 jyldan soń, tarıhı sheshim kezinde qoladan quıylyp, 32 kılolyq úlgini jańa astanamyz – Elordaǵa qurmetti kúzet sarbazdary jetkizdi. 2004 jyly Eltańba Astanada gıpsten jasap shyǵaryldy. Biraq bul úlgi tehnologııalyq jaǵynan damymaǵan edi. 2006 jyly men Eltańba elementterine ǵylymı ataýlar berýmen aınalysýǵa arnadym. Ondaǵy ár bólshektiń ólshemderin anyqtap, tarıhı sıpattama, 41 ataýǵa túsinik berdim. 2007-2014 jyldary CorelDRAW baǵdarlamasynda kompıýterlik syzba ólshemderin jasadym. Al onyń 3D modeldik ólshemderin qurastyrý eki jylǵa sozyldy. Sol ýaqyt aralyǵynda meniń avtorlyq nusqaýymmen elektrondy júıesi qalypqa sáıkes qaıta jasalyp, onyń úlgileri gıpsten, sılıkonnan ázirlendi.
– Munyń bári ne úshin kerek?
– Memlekettik tańba eshqandaı burmalaýǵa túspeýi tıis. Osy maqsatta 2015 jyly sonaý 2008 jyly bastaǵan mańyzdy jumysymdy sońyna jetkizip, Qazaqstan memlekettik Standarttaý jáne metrologııa komıtetiniń mamandarymen, «Meken KZ» kompanııasynyń óndiristik ujymymen birge jańa standart úlgisin jasap shyqtym. Tuńǵysh ret sıfrly kompıýterlik jańa tehnologııanyń nátıjesinde Memlekettik Eltańbaǵa proporsııalyq ólshemderdiń avtomatty óndiristik jasaý tásili engizildi. Avtorlyq talaptarym, sondaı-aq Parlament qabyldaǵan zańnama tolyq saqtaldy. Osy 7 jyldyq jumystyń jemisi, 2016 jyldyń 1 qańtarynan Memlekettik Eltańbanyń tehnıkalyq sharttary týraly jańa standart boıynsha (QR. ST 989-2014) memlekettik rámizdiń standartty úlgisi óndiriske engizildi. Bul standart túrli aýytqýshylyqtarmen daıyndalyp, satýmen aınalysqan mekemelerdiń isine jáne ózge de keleńsizdikterge tosqaýyl boldy. О́ıtkeni endi Eltańba jasaýshylar dızaındy elektrondy túrde oryndaýy tıis. Sondaı-aq mundaı óndiris oryndary Eltańbany jasaýdyń ádistemelik nusqaýlyǵyn qosa alýy kerek.
Al ózgeris desek, 2019 jylǵy 1 qarashadan bastap Eltańba elimizdegi taǵy bir tarıhı sheshimniń kóshbasshysyna aınaldy. Biz óz álipbıimizge qaıta keldik. Prezıdenttiń «Qazaq tili álipbıin kırıllısadan latyn grafıkasyna kóshirý týraly» Jarlyǵyna sáıkes Eltańbaǵa ózgeris engizildi. Ondaǵy elimizdiń ataýy latyn qarpimen jazyldy. Memlekettik Eltańbaǵa latyn qarpiniń enýi – ony búkil el bolyp qabyl aldy degen sóz.
– Siz osy suhbatqa ýnıversıtettegi jumysyńyzdan kóńildi oraldyńyz. Talaı bıikti baǵyndyryp, jastyq shaqtaǵy arman-maqsatynyń bári oryndalǵan kisini qýanta alatyn qandaı qudiret?
– Adamda arman-maqsat degen bitken be? Iá, seksenniń seńgirine shyqqanda bizdi kez kelgen nárse tańdaı qaqtyryp, kóringen dúnıe qýanta qoımaıdy. Kóńilge qonsa, qýantsa, onda bul erteńgi urpaq, máńgi jasasa dep armandaıtyn halqymyz, ultymyz úshin jantalasyp júrgen jyldar boıǵy jumysymyzdyń jemisi bolýy kerek. Sondaı bir qolǵa alǵanym – qazaqtyń ulttyq arhıtektýrasynyń negizin qalaý. Ulttyq arhıtektýrany bederleıtin kez keldi. О́zim jumys isteıtin L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetine Sáýlet-qurylys fakýltetiniń dekany Temirhan Tolqynbaev shaqyryp, Oitek arhıtektýra akademııasyn ashýdy usyndy. Ǵylymı-zertteýmen aınalysatyn ortalyq nemese bir ınstıtýt bolǵanyn qalaımyn.
– Iá, bizdiń búgingi arhıtektýraǵa ǵylymı negiz jetispeı jatqan sekildi. Sebebi elimizdiń tarıhynda qansha ǵasyr ótse de súıegi saqtalyp turǵan kóne ǵımarattar bar. Sol sáýlet óneri týyndylarynyń qupııasy áli ashylmaı jatqandaı...
– Dál solaı, kóp syrdyń beti áli ashylǵan joq. Kóne qalalardy kóbine arheologtar men tarıhshylar zertteıdi. Osy júıeli jumystardan arhıtektorlar qalys qalyp qoıady. Ǵylymı negizsiz, zertteýsiz, jobalap jasala salǵan kez kelgen nárseniń ǵumyry kelte keledi. Ulttyq arhıtektýra bizge ne úshin kerek? Qazir adamdy, adamzatty bir dúnıeniń formasyn kóshirip berip tańǵaldyra almaısyz. Al bizde tól óner, sáýlet óneri joq emes, bar ǵoı. Sony qaıta jańǵyrtsaq, ulttyq arhıtektýramyzdy qalyptastyrsaq, tól týyndylarymyzdy týdyrsaq, eń áýeli ulttyq kodymyzdy, ulttyq bolmysymyzdy saqtap qalamyz. Ekinshiden, tereń oımen, asqan sheberlikpen, ulttyq dástúrmen salynǵan qurylystar týrısterdi tartýǵa túrtki bolady. Ońtústiktegi О́zbek eline týrıster aǵylady da jatady. Nege? О́ıtkeni olarda ulttyq arhıtektýrasynyń saryny saqtalǵan. Úshinshiden, bul ulttyq sáýlet óneriniń damýyna bastaıdy. Kórdińiz be, bir ǵana ulttyq arhıtektýra – mádenıet pen órkenıettiń ólshemi, tereń tarıhymyzdyń kórsetkishi, ishki týrızmniń damýy, aınalyp kelgende turaqty ekonomıkanyń negizi bola alady.
– Al ǵylymǵa negizdelgen ulttyq arhıtektýra qandaı bolýy kerek?
– Bizdiń árbir sáýlet ónerimizden, tipti mynaý kúndelikti salynyp jatqan kópqabatty úılerden de, túrli iri ǵımarattardyń qurylysynan da qazaqylyqtyń ısi ańqyp turýy tıis. Bul úshin qazirgi qurylys nysandarynyń standarttaryn ózgertý kerek. Biz áli kúnge deıin sonaý 30 jyl buryn kúıregen Keńes kezeńiniń ólshemderi men standarttarynan aryla almaı kelemiz. Bizge ulttyq qundylyqtarymyzǵa negizdelgen qurylys standarttary men arhıtektýrasy kerek. Men muny Oitek arhıtektýrasy dep atadym. Bul – uly dala mádenıetiniń fılosofııalyq qundylyqtaryn qamtıtyn jańa baǵyt ári salt-dástúrimizdi dáripteıtin birden-bir ǵylym. Onda memlekettik rýhanı jańǵyrý ıdeologııasy ulttyq sanamyzdyń rýhanı negizi retinde qarastyrylady. Oitek «oı» jáne «tek» degen qazaq halqynyń uǵymyndaǵy «oılaý» júıesi men «tektilik» túbirinen alynǵan.
Qazaq – tekti halyq. Biraq sol tektilikti qalaı kórsete alamyz? Osy máselege sáýletshi retinde qarap kórdim. Usynǵan sheshimim – ulttyq arhıtektýranyń negizin rasıonaldy túrde áleýmettik ınfraqurylymda qoldanysqa engizý. Oitek arhıtektýrasy aqyl, parasat, sana tujyrymdamasy arqyly dúnıeniń tutastyǵyn, qazaq eliniń ishki jáne syrtqy fýnksııasyndaǵy tabıǵı úılesimdilikti kórsetýge baǵyttalǵan. Men osy Oitek arhıtektýrasyn ǵylymı negizdeýmen 10 jyldan asa ýaqyttan beri aınalysyp kelemin. Bul – eskilikti ańsaý emes, bolmystan ajyramaý, sanany jańǵyrtý arqyly ata-baba men búgingi, keler urpaq arasyndaǵy baılanysty nyǵaıtýdyń joly.
– Siz rýhty jańǵyrtýdy áldeqashan bastap ketipsiz ǵoı. Al osyndaı oı men ónerdiń ushtasýynan týǵan týyndylar bar ma búginde?
– Bar. Elbasynyń ıdeıasymen, syzbasymen salynǵan «Báıterek» monýmenti – oı men ónerdiń úılesimdi jemisi. «Báıterek» – tektilikti bildiretin fýnksııaly, monýmenttik ári ınternasıonaldy arhıtektýralyq shańyraqtyń nyshany. Munda «Elim, jerim, halqym báıterekteı saıaly, qasıetti bolsyn!» degen tilek jatyr. «Báıterek» ǵımaraty Parıjdegi «Eıfel» munarasymen shendesedi. Eıfel munarasy dese, Parıj eske túsetindeı, «Báıterek» te Astana men Qazaqstan degen uǵymdy asqaqtatty. Sondaı-aq qalanyń sımvolyna aınaldy. Dál osy nysan ulttyq sáýlet óneriniń – ulttyq arhıtektýramyzdyń negizin qalady dep tolyq aıtýǵa bolady.
Áńgimelesken
Aıdana ShOTBAIQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
P.S. Suhbatty ázirlep bolǵan soń, jýrnalıstik qyzyǵýshylyqpen keıipkerimiz eńbek etetin Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetine barǵan bolatynbyz. Tutas kafedra akademııaǵa aınalǵandaı. Akademııaǵa arnalǵan kafedra esiginiń mańdaıshasynda Oitek arhitekturasy dep jazylypty. Al dálizdegi uzyn qabyrǵada ulttyq arhıtektýranyń negizinde syzylǵan qurylys nysandary jobalarynyń eskızderi ilýli tur eken. Áli iske asyrylmaǵan jobalar ataýlarynyń («Urshyq», «Ańyraqaı», «Qurmanǵazy», «Jeti qazyna) ózinen tól arhıtektýranyń ıisi ańqıdy. Ishki mazmuny men qurylys fılosofııasynyń bolmysymyzdan baǵdar beretini – bólek áńgime.