Álemdik qarjy naryǵy: Úmit pen kúdik

Ulttyq bank tóraǵasynyń orynbasary Álııa Moldabekova apta basynda jýrnalıstermen kez­desken kezde álemdik qarjy na­ryǵynyń dınamıkasyna áser etken oqıǵalar týraly aıtyp berdi.

«Inflıasııalyq kútýlerdiń kúsheıýi rıtorıkanyń kúsheıýine, álemdik ortalyq bankterdiń aqsha-kredıt saıasatynyń tike­leı qatańdaýyna alyp keldi. Maý­symda birqatar ortalyq bank ózde­riniń bazalyq mól­sher­lemelerin arttyrdy: Bra­zılııa ortalyq banki 4,25%-ǵa, Meksıka ortalyq banki 4,25%-ǵa, RF or­talyq banki 5,5%-ǵa deıin mólsher­le­me­sin ul­ǵaıt­ty», deıdi Álııa Mol­da­bekova.

Bazalyq mólsherlemelerdiń kóte­rilýine basty sebep – maýsym aıynda AQSh-tyń Fede­raldy rezerv júıesi ame­­rı­kalyq valıýtaǵa qatysty ba­zalyq mól­sherlemeni 1%-dan 1,25%-ǵa deıin kóterýi bol­ǵany anyq.

Uıym osy jyl ishinde mól­sherdi osymen ekinshi ret kóte­rip otyr. Sarapshylar FRJ Basqarýshylar keńesiniń mú­sheleri 2023 jyldyń sońyna deıin mólsherlemeni taǵy eki ret kó­terýi múmkin ekenin alǵa tartady.

Jalpy, AQSh FRJ rıto­rıkasynyń ózgerýi AQSh dol­la­rynyń nyǵaıýyna áser etti. Damyǵan elderdiń valıýta qor­jynyna qaraǵanda AQSh dolla­rynyń DXY ındeksi 2,9%-ǵa ósti. О́z kezeginde bul damýshy na­ryqtardyń tartymdylyǵynyń tómendeýine áser etti. Osylaısha, álemdik valıýta biraz álsiredi. Al teńgeniń jaǵdaıy qandaı?

Osyǵan deıin teńgeniń dına­mıkasyna áser etýi múmkin ne­gizgi faktorlar týraly sarapshy­lar ártúrli boljam aıtyp kelgen bolatyn. Mysaly, sarapshy Erlan Ibragımniń aıtýynsha, qymbat munaı teńgege kúsh beredi degen mıf kúıregen, muny jyl basynan beri munaı baǵasy qymbat bolǵan kezde de teńgeniń oǵan selt ete qoımaǵanynan ańǵarýǵa bolady. Sarapshy munyń sebebi munaı sektoryndaǵy kompanııalardyń basym kópshiligi sheteldikterdiń ıeliginde bolǵandyǵymen tú­sindiredi. Sarapshy naqtylap ót­kendeı, teńgeniń negizgi ti­regi, Ulttyq qordyń donory rólin atqaryp kelgen bas­ty faktor munaıdan túsip jat­qan salyq kózderiniń túsimi ǵana. «Munaı kompanııalary qazaq­standyq ınvestorlardyń qolyna ótkende ǵana biz munaı men teńge arasyndaǵy tylsym kúshtiń ara-jigin ajyrata alamyz. Biz Qa­zaqstannan táýligine, aıyna jáne jylyna qansha munaı ketip jatqanyn bizge bergen esepterden ǵana bilemiz», deıdi E.Ibragım.

Al Ulttyq bank ókilderi tá­ýelsiz sarapshylardyń mun­daı pikirimen kelispeıdi. Bi­zdiń valıýtamyzǵa áser etetin faktorlar aıqyn. Ulttyq banktiń uzaq nemese qysqamerzimdi valıýta baǵamyna baılanysty saıasaty osy faktorlarǵa qarap aıqyn­dalady eken.

Ulttyq bank ókili saralap ótkendeı, teńgege áser etetin fak­tor bir emes, úsheý eken. Bul maýsym aıynda taǵy da baı­qaldy. Naqtylasaq, munaı ba­ǵasy – negizgi eksporttyq taýar jáne ishki valıýta naryǵyndaǵy usy­nysty anyqtaıtyn faktor, biraq munaı naryǵy qubylmaly. UB ókili shildeniń basynda OPEK+ óndirýdi shekteý týraly mámileniń keıingi taǵdyry týraly kelissózderiniń úshinshi raýndy joıylǵannan keıin munaı baǵasynyń ósýi jedeldegenin aıtady. Sonyń nátıjesinde Brent markaly munaıdyń quny 2018 jylǵy 30 qazannan bastap alǵash ret bir barreli úshin 77 dollardan asty. Aldyńǵy eki kezdesý BAÁ-niń mámileni 2022 jyldyń sońyna deıin uzartý talaptary týraly qaǵıdattyq ustanymyna baılanysty nátı­jesiz aıaqtalǵan. «AQSh-ta munaı qorynyń tómendeýi jáne Saýd Arabııasy tarapynan satylym baǵasyn orta eseppen bir barreli úshin 80 sentke ósirý aıasynda aǵymdaǵy baǵa bir barreli úshin 75 dollar deńgeıinde tur. Jalpy, munaı naryǵy boıynsha úlken belgisizdik baıqalady, OPEK+ qatysýshylarynyń keli­simge qol jetkizbeýi de jaǵdaıdy kúrdelendire túsken. Budan bas­qa, Delta shtamy vırýsynyń as­qy­nýy da qarjy naryǵyna áser etip otyr», deıdi Ulttyq bank ókili.

Kóptegen sarapshynyń pi­kirin­she, OPEK+ músheleri ke­­lis­sózderdi jalǵastyrady jáne bir ymyraǵa keledi. Bul damý­shy elderdiń valıýtalaryna áser etedi.

Degenmen de optımıstik kóz­qaras ta joq emes. EO men AQSh-tyń vaksınalar eksporty aldaǵy aılarda ósedi, bul damýshy na­ryq­tyń turaqtylyǵyn saqtaý úshin mańyzdy faktorǵa aınalýy múm­kin. О́ıtkeni vaksınalardyń jet­kizilýi damýshy elderdiń vırýstan qorǵanysyn arttyryp, bul óz kezeginde iskerlik jáne ınves­tısııalyq tartymdylyqty art­tyrady. Bul bizdiń elge de qa­tysty. «Qazaqstandaǵy iskerlik belsendilik ındeksinde ósim bar. Bıylǵy maýsym aıynda ındeks ónerkásipte 49,6-dan 50,4-ke deıin, qyzmet kórsetý sek­torynda 52,3-ten 52,7-ge deıin jáne qurylysta 47,5-ten 47,6-ǵa deıin ósti. Tu­tas­taı alǵanda, álemdik qarjy nary­ǵynda perspektıvalardyń turaq­syzdyǵy men ekiushtylyǵy saq­talyp otyr­ǵanyna qaramastan, álemdik qarjy uıymdarynyń jańartylǵan bol­jamdary optımızmge toly. Dú­nıejúzilik bank pen Eýropalyq Qaıta qurý jáne damý bankiniń jańartylǵan boljamdary boıyn­sha álemdik ekonomıkalyq ósim – 4,1%-dan 5,6%-ǵa deıin, EQDB ózi qa­ty­sa­tyn óńirlerde – 3,6%-dan 4,2%-ǵa deıin ósedi», dep sózin túıindedi Ulttyq bank ókili.

ALMATY