Metaldy tereń óńdeýge bet aldy

Álbette, alıýmınıı óndirisi degende Pavlodar óńiri oıǵa oralady. Munda alıýmınıı jáne elektrolız zaýyttary jumys isteıdi. QazIndustry qazaqstandyq ındýstrııa jáne eksport ortalyǵy salalyq damý dıreksııasy basshysynyń orynbasary Rınat Qabylbekovtiń aıtýynsha, dál osy alıýmınıı óndirisi qaıta óńdeý turǵysynan alǵanda erekshe qarqyn kórsetýde. Budan bólek metallýrgııanyń basqa da baǵyttarynda metaldy joǵary dárejede qaıta óńdeý boıynsha birqatar jobanyń júzege asyrylǵany aıan.

– Bastapqy alıýmınıı óndirisin jetildirý ónimdi qaıta óńdeýge negiz boldy. Sonyń nátıjesinde, otandyq kompanııalar alıýmınıı profılin, radıatorlar men symdardy shyǵarýǵa múmkindik aldy. Sondaı-aq alıýmınıı qorytpalaryn óndirýdi de jaqsy ıgerdi. Máselen, otandyq «KIK Pavlodar» seriktestigi avtokólik dóńgelekterine arnalǵan dıskiler shyǵarady. Sol sekildi tústi metallýrgııada Giessenhaus kompanııasy «Pavlodar» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynyń aýmaǵynda qospaly alıýmınıı alýdy jolǵa qoıdy. Al Qaraǵandy oblysynyń Shet aýda­nynda Sary-Arka Copper Processing JShS katodty mys shyǵarýdy ıgerdi, – deıdi Rınat Qabylbekov.

Mundaı jobalar birneshe salada qamtylǵan. Aıtalyq qazirgi ýaqytta jú­zege asyrylyp jatqan mańyzdy jo­ba­lardyń qataryna Tarazdaǵy «Araı­stroımarket» kompanııasynyń alıýmınıı jáne bımetaldy radıator­lar óndirisin jatqyzýǵa bolady. Budan bó­lek Shymkentte KazAlPack serik­tes­­tigi sýsyndarǵa arnalǵan alıýmınıı bank­alardy shyǵarady.

Sonymen qatar qyzylordalyq «Ba­laý­sa» JShS álemdik metallýrgııa úshin úlken suranysqa ıe lıgatýra­ny – vanadıı men ferrovanadııdiń bes totyǵyn óndirýdi qolǵa almaq. Al Qazaqstan men Úndistannyń birlesken kásiporny («О́skemen tıtan-magnıı kombınaty» AQ jáne MIDHANI kompanııasy) otandyq ELI tıtan qo­ryt­pa­sy­nyń negizinde tıtan bıoımplanttary men medısınalyq aspaptardy óndirýge nıetti.

Metaldy dál osylaı birneshe ret óńdeýdiń nátıjesinde alynatyn ónimder óndirý sektorynda da barshylyq. Má­se­len, Kaz Minerals Aktogay jumys is­tep turǵan sýlfıdti fabrıkanyń jumysyn jetildirý arqyly Aqtoǵaı ken baıytý kombınatynyń qaıta óńdeý qýatyn keńeıtpek. Búginde qurylys-montaj jumystary jalǵasýda. Joba aıaqtalǵan soń 700-ge jýyq jańa jumys orny qurylady dep kútilýde. Sondaı-aq «Jáırem taý-ken baıytý kombınaty» AQ-ta qoldanystaǵy óndiristi – ken baıy­tý fabrıkasyn jańǵyrtý ju­mystary júrgizilýde. Sonyń nátı­je­­sinde qo­sym­sha 381 jumys orny qu­ry­lmaq.

Sarapshynyń pikirinshe, qara metal­lýr­gııanyń joǵary dárejede qaıta óńdelýin damytýǵa Qaraǵandydaǵy ferrosılısıı óndiretin YDD Corporation JShS, «Aqtaý teńiz porty» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵyndaǵy «Premıým» klasty gaz germetıkalyq qosylystary bar jiksiz bolat qubyrlar shyǵaratyn «Tenarıs» qubyr kesý zaýyty, bolat blıýmyn shyǵaratyn shymkenttik Shymkent Temir AQ aıtarlyqtaı úles qosqan.

– Osy jobalardyń barlyǵy júzege asyrylǵan jaǵdaıda Qazaqstannyń alıýmınıı jáne mys salalary metaldyń 4-shi jáne 5-shi tehnologııalyq qaıta óńdelýin ıgeretin bolady. Metallýrgııa ónerkásibi el ekonomıkasynyń negizgi bóli­gine aınalǵany belgili. Son­dyq­tan saladaǵy jetistikter jalpy saıası turaqtylyqpen júrgizilgen qury­lym­dyq jáne ınstıtýsıonaldyq reformalarmen, sondaı-aq óte qolaıly syrtqy ekonomıkalyq konıýnktýramen negizdelip otyr, – dep naqtylady R.Qabylbekov.

Metall ónimderi baǵasynyń jo­ǵa­rylyǵy, onyń eksportyn ulǵaı­tý­daǵy múmkindikter sońǵy jyldary res­pýblıkanyń ishki jalpy ónimindegi metal­lýrgııa ónerkásibiniń úlesin aıtar­lyq­taı arttyrdy. Byltyr ishki jalpy ónimdegi metallýrgııanyń úlesi 4,5 paıyzdan 5,3 paıyzǵa ósti. Búgingi tańda metallýrgııa ónerkásibi negizgi kór­setkishterdiń ósýine uıytqy bolýda. Máselen, 2020 jyly otandyq metallýrgııalyq kásiporyndar 5,7 trln teńgeniń ónimin óndirdi. Bul 2019 jyl­dyń kórsetkishinen 16,2 paıyzǵa joǵary.

Bıylǵy kórsetkishter de jaman emes. 2021 jyldyń birinshi toqsanynda ónim shyǵarý kólemi ótken jylmen salystyrǵanda aıtarlyqtaı ósken. Osy jyldyń qańtar-sáýir aılarynda metallýrgııa ónimderiniń eksporty 25,4 paıyzǵa artyp, 3,7 mlrd dollardy qurady.

Metallýrgııalyq ónimder eks­por­ty­nyń negizgi kóleminde mystyń (31 pa­ıyz), ferroqorytpanyń (19 paıyz) jáne tegis ılemniń (15 paıyz) alar orny erekshe. Bul rette mys – óńdeý ónerkásibi eksportyndaǵy jetekshi taýarlyq pozısııa. Onyń úlesi – 18 pa­ıyz. Qazaqstan metaly ótkiziletin negizgi naryqtar qatarynda Qytaı, Reseı, Túrkııa jáne Ulybrıtanııa bar.

QazIndustry qazaqstandyq ındýs­trııa jáne eksport ortalyǵynyń má­li­metinshe, eldegi iri metallýrgııalyq kásiporyndar jyl saıyn 481 myń tonna mys, 131 myń tonna qorǵasyn, 319 myń tonna myrysh jáne 264 myń tonna alıýmınıı óndiredi. Atalǵan metaldardyń barlyǵy eksportqa baǵdarlanǵan. Bul rette qosylǵan quny áldeqaıda joǵa­ry ónim óndirý úshin ishki naryq ta qam­tamasyz etilýde.

Respýblıkadaǵy qorǵasynnyń negizgi óńdeýshisi – «Qaınar AKB» JShS. Al el ishinde myryshty tutynatyn jalǵyz kásiporyn bar. Ol – «ArselorMıttal Temirtaý» AQ. Ony bolat ılemin myryshtaý úshin paıdalanady. Mysty «Qazkat» JShS, Casting, «Tústi metaldardy óńdeý zaýyty» AQ kádege jaratsa, alıýmınııdi «Qazenergokabel» AQ, Aluminium of Kazakhstan JShS, «ÝPTK Azııa-Elektrık», «Svetlıt», Giessenhaus kompanııalary óńdeıdi.

Qazaqstanda metallýrgııa óner­ká­si­binde tirkelgen kásiporyndar sany aıtarlyqtaı kóbeıdi. Álbette, bul na­ryqtaǵy kúshti básekelestikke jol asha­dy. Ulttyq statıstıka bıýrosynyń málimetinshe, qazirgi ýaqytta elimizde 402 metallýrgııalyq kompanııa jumys isteıdi. Salada 117,6 myń adam eńbek etýde.