Qurylys naryǵynyń qazirgi kúıin tap basyp aıtý qıynyraq. Bir qaraǵanda turǵyn úı naryǵy qarqyndy jumys isteýde. Ońdy-soldy yrǵalyp jatqan krandar men bıik ǵımarattyń ár qabatynda jypyrlap júrgen jumysshyda esep joq. Biraq úı baǵasy, onyń ishinde qurylys materıaldarynyń qymbattaýy naryqqa qysym jasaıdy. Bul salýshylardyń da, alýshylardyń da kóńil-kúıin buzbaı qoımaıdy. Onyń ústine naryqqa keletin, kelýi tıis jańa trendter de bar.
Jaqynda KazBuild 2021 halyqaralyq qurylys jáne ınterer kórmesi aıasynda ótken qurylysshylar odaǵy konferensııasynda naryqtaǵy mańyzdy máseleler kóterildi. Qurylysshylar odaǵy tóraǵasynyń orynbasary Aıdar Mýsınniń aıtýynsha, jańa tehnologııalardyń jańǵyrýy – materıaldar paıdalaný kórsetkishin azaıtady.
– 3D basyp shyǵarý materıaldardy paıdalanýdy 60 paıyzǵa azaıtsa, 80 paıyz ýaqytty únemdeıdi. Basyp shyǵarý materıaly retinde qıyrshyq tas, óndiristik qaldyqtar, sement pen qataıtqysh qospasy qoldanylady. Bul kezde artyq shyǵyn bolmaıdy. Úılerdi basyp shyǵarý kezinde tek qana qajetti qurylys materıaldary ǵana paıdalanylady, – deıdi spıker.
Al qurylysshylar odaǵynyń basshysy Talǵat Erǵalıev qazir salada maman tapshylyǵy oryn alyp otyrǵanyna alańdaýshylyq bildirdi. Onyń aıtýynsha, qurylys sektorynda shamamen 242 myń adam jetispeıdi.
– Sonyń saldarynan Qazaqstan jyl saıyn 500 mlrd teńge joǵaltady. О́ıtkeni ár kúngi jumys kúshiniń jetispeýshiligi salany shyǵynǵa batyra túsedi. Qajetti eńbek resýrstarynyń bolmaýynan el ekonomıkasy jylyna 1,5 trln teńgeni ala almaı otyr. Osy másele jóninde Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligine habarlasyp, sheteldik jumys kúshin ákelý týraly usynys bildirdik. Alaıda vedomstvo elde 451 myń adamnyń jumyssyz júrgenin, solardy shaqyrý kerek ekenin aıtyp, bul usynysty qabyl almady. Biraq bul adamdar az jalaqyǵa baılanysty aýyr ındýstrııada jumys istegisi kelmeıdi. Sondyqtan bizdiń sala tapshylyqty qatty sezip otyr. Aıta ketý kerek, bul oraıda Ortalyq jáne Ońtústik Azııanyń bizge jaqyn elderiniń turǵyndary Qazaqstan emes, Reseıge baryp jumys istegendi jón kóredi, – deıdi T.Erǵalıev.
Buǵan deıin osyǵan uqsas boljamdy eńbek resýrstaryn damytý ortalyǵy da málimdegen edi. Olardyń baıandaýynsha, jaqyn jyldardy jumys kúshi qysqara túsedi.
«2022-2023 jyldary eńbekke qabiletti jastaǵy halyqtyń úlesi jergilikti mınımýmda 59,4 paıyzǵa jetedi. Bul kórsetkish 2035-2036 jyldary 61,2 paıyzǵa deıin jetedi jáne 2050 jyly 57,8 paıyzǵa azaıady» degen edi ortalyq.
Jańǵyrmaly energııa kózderi boıynsha bilikti sarapshy Dııaz Baıseıitov «jasyl» qurylys tájirıbesin alǵa tartty.
– Nysandarda energııa tutynýdy azaıtýǵa jasalǵan alǵashqy qadam – passıvti jobalaýǵa negizdelgen ǵımarat jospary. Ǵımaratty energııa tıimdiligi úshin ońtaılandyrý bastapqy kezeńde keshendi jobalaýdan bastalady. Integrasııalanǵan jobalaý prosesi ázirleýshige jekelegen tehnologııalarmen jumys tájirıbesiniń joqtyǵyna qaramastan túrli tehnologııalar arasynda ózara áreketti túsinýge jáne energııa tıimdilikti arttyrý úshin keshendi tásil qoldanýǵa múmkindik beredi, – deıdi ol.
Odaq tóraǵasynyń taǵy bir orynbasary Faızýllın Banııamın salanyń endigi damýyna bylaı baǵa beredi.
– 2021 jyly kóptegen kompanııa jobasynyń tıimdi damýyna qurylys materıaldary baǵasynyń kúrt kóterilýi kedergi keltirdi. Ondaı kezde jaǵdaıdy durys baǵamdap, sebebin anyqtaı bilý mańyzdy. Baǵa ósimine ne sebep boldy? Birinshiden, shetten ákelinetin materıaldar qymbattady. Materıaldardyń 60 paıyzǵa jýyǵy ımporttyq ónim jáne olardyń smetalyq qundaǵy kólemi 55-60 paıyzdy quraıdy. Eger tereńirek qarar bolsaq, sońǵy jarty jylda armatýra baǵasy 40-55 paıyzǵa kóterilip ketti. 2020 jyldyń qyrkúıeginde 190 myń teńge bolsa, qazir 325 myń teńgege deıin ósti. M-400 markaly sementtiń bir tonnasy 2021 jyldyń qańtarynda 18 500 teńge turatyn, qazir – 21 000 teńge. Materıaldardyń qymbattaýy sózsiz baspana baǵasyna jáne qurylys prosesine áserin tıgizedi. Ekinshi sebep – devalvasııa. 2021 jyly devalvasııalyq paıyz 2020 jylmen salystyrǵanda 31 paıyz boldy. Bul jaǵdaı halyqtyń tabysyn qunsyzdandyryp jatyr. Úshinshiden, eńbek resýrstarynyń tashylyǵy qurylys merzimine de, jobanyń smetalyq qunynyń ósýine de ákelip jatyr. Biz qazir kadrǵa óte qatty muqtajbyz. Nátıjesinde, memlekettik baǵdarlamalarmen ǵana jumys istep otyrǵan kóp kompanııa bankrotqa ushyraýda, – dedi odaq ókili.
T.Erǵalıevtiń aıtýynsha, shyǵynǵa belshesinen batqan kompanııalar ózderin qutqarýdyń qamyna kirisken. Máselen, keıbir kompanııalar «kotlovan» kezinde páter satyp alyp qoıǵan klıentterine basqa baspana usynýǵa májbúr. О́ıtkeni qurylys smetasy birneshe ese sharyqtap ketken. Úıdi áý bastaǵy kelisilgen baǵamen satý – olardy tyǵyryqqa tireı bastaǵan.
– Daǵdarysqa jáne qymbatshylyqqa baılanysty memlekettik tapsyryspen jumys isteıtin kompanııalar shyǵynǵa batyp jatyr. Ondaı kompanııalar sany – 20 paıyzdaı. Mundaı bankrottyqtyń bir sebebi – jergilikti atqarýshy organdardyń bıýdjetinde qurylys materıaldary qunynyń ósimine ótemaqy berý baǵdarlamasy qarastyrylmaǵan. Úkimet ótemaqy berý máselesin jergilikti atqarýshy organdarǵa silteıdi, al olar jeke qarjysynyń joqtyǵynan muny atqarýǵa qabiletti emes. Qaıda barsań – tuıyq sheńber. 17 óńirdiń tórteýinde ǵana qarajat jetkilikti jáne respýblıkalyq bıýdjetti qoldap otyr. Qalǵan 13 óńir qarjylyq turǵydan ortalyqqa táýeldi. Olar ózderin jarylqaı almaı otyrsa qaıtip qurylys jobalaryn qarjylandyrmaq? Sondyqtan qurylys kompanııalary kollapsqa tústi, al bıýrokratııa bul kúrmeýdi sheshe almaı otyr, – deıdi odaq basshysy.