Náresteńiz neonataldyq skrınıngten ótti me?

– Neonataldyq skrınıng dege­nimiz ne?

– Neonataldyq skrınıng – jańa týǵan nárestelerde tuqym qýa­laıtyn aýrýlardyń bolý-bol­maýyn anyqtaý jáne odan ári dıagnostıkalaý men emdeý úshin tekserý. Neonataldyq skrı­nıng keıinnen náresteniń mú­ge­dektigine ákelýi múmkin aýrý­­lardyń aýyr túrleriniń da­mýy­na jol bermeıdi. Sonymen qa­tar jalpy týa bitken jáne tu­qym qýalaıtyn aýrýlardy anyq­taýdyń tıimdi ádisteriniń biri.

– Neonataldyq skrınıngke ne kiredi?

– 2007 jyly Qazaqstanda eki aýrýdy anyqtaýǵa neonataldyq skrın­ıngtiń memlekettik baǵ­dar­la­masy engizildi: fenılketonýrııa (FKÝ) jáne týa bitken gıpotıreoz (TBG). FKÝ – bul aǵzaǵa taǵamdyq aqýyz­ben enetin amın qyshqyly-fe­­nı­lalanın almasýynyń týa bit­­ken genetıkalyq buzylýy anyq­­talǵan. TBG – týylǵannan bas­tap bilinedi, ol qalqansha bezi qyz­metiniń tolyq nemese ishinara buzylýynan bolatyn syrqat. Mindetti neonataldyq skrınıng júrgizilýiniń, FKÝ jáne/nemese TBG erte anyq­tal­ýynyń jáne ýaqtyly em taǵaıyndalýynyń ná­tı­jesinde dárigerler náres­te­niń damýy úshin qolaıly boljamdar jasaıdy. Alaıda emdelmese, keıin emge baǵynbaıtyn aqyl-oı damýynyń aýyr kemistigi damıdy.

– Neonataldyq skrınıngti uıymdastyrý jáne odan ótý tártibi týraly ne aıtasyz?

– Qazaqstandaǵy genetıkalyq skrınıng júıesi halyqaralyq standarttarǵa sáıkes keledi dep tanyldy jáne 2017 jyldan bas­tap Halyqaralyq neonataldyq skrınıng uıymynyń ISNS eýro­pa­lyq tobyna resmı múshesi bolyp qabyldandy.

Jańa týǵan nárestelerdiń skrı­­nıngi ony iske asyrý bary­syn­­da óziniń joǵary tıimdiligin kór­­setti. Respýblıka boıynsha neo­nataldyq skrınıngpen qamtý 2007 jyly 52% bolsa, 2020 jyly bul kórsetkish 97,4%-ǵa deıin ósti. 2007 jyldan bas­tap 2021 jyldyń maýsymyna deıin Qazaq­standa 3 863 502 jańa týǵan nárestege tekserýler júrgizildi. Týa bitken gıpotıreozy bar 538 náreste jáne fenılketonýrııasy bar 177 náreste anyqtaldy. FKÝ jáne TBG bar barlyq náreste ýaqtyly emdeldi.

– Neonataldyq skrınıngten qashan ótý kerek?

– Neonataldyq skrınıng­ten bar­lyq náresteler týǵannan keıin 2-3 táýlik ishinde (dúnıe­ge kelgennen keıingi 25-72 saǵatta) ótedi. Shala týǵan náres­te­lerge 7-14 kúninde skrınıng júr­gi­zi­ledi.

– Neonataldyq skrınıngti qaıda jáne kim júrgizýi kerek?

– Zertteý perzenthanada júr­gi­ziledi, neonataldyq skrınıng júr­gizýdi neonatolog dári­ger taǵa­ıyn­daıdy. Arnaıy oqy­tyl­ǵan meıirbıke jańa týǵan ná­resteniń ókshesinen qannyń qurǵaq daqtaryn alady.

– Eger jańa týǵan nárestege neonataldyq skrınıng júr­gi­zil­mese, ata-analar qaıda jú­giný­leri kerek?

– Eger sábıge perzenthana­da neonataldyq skrınıng júr­gizilmese, onda qannyń qurǵaq daqtaryn alý jańa týǵan ná­res­teler stasıona­ryn­da nemese turǵylyqty jeri boıyn­sha alǵashqy medı­sınalyq-sa­nı­tar­­­lyq kó­mek uıym­da­ryn­da al­ǵashqy patro­naj­dyq qarap-tek­se­rý kezinde júrgiziledi.

– Eger skrınıng nátıjeleri qanaǵattanarlyqsyz bolsa, ata-analar ne isteýi kerek?

– Aýytqýlar anyqtalǵan kezde dárigerler náresteniń otbasyna jedel habarlaıdy jáne olardy qosymsha tekserýge shaqyrady. Suraqtar týyndaǵan jaǵdaıda genetık dárigerge, oblystyq ne­mese qalalyq medısınalyq-ge­ne­tı­kalyq konsýltasııaǵa júginý kerek.

– Jańa týǵan náreste neo­na­­­tal­dyq skrınıngten ótken kezde onyń anasy nege na­zar aýdar­ýy kerek?

– Jańa týǵan náresteniń ókshe­si­nen qan alý tek qana tańerteń ash qarynǵa jasalady jáne tamaq­ta­ný arasyndaǵy ınterval 2,5-3 saǵatty quraýy kerek. Bul ólshen­gen markerlerdiń konsentrasııasy durys bolýy úshin mańyzdy.

Eger sizde medısınalyq kó­­­­mek alýǵa baılanysty su­raq­­tar týyndasa, siz óz em­ha­na­ńyz­daǵy pasıentti qol­daý qyz­­metine habarlasa alasyz. Sondaı-aq Medısınalyq saq­tan­­dyrý qorynyń 1406 baılanys ortalyǵy, Qoldau 24/7 mo­bıldi qosymshasy, Qordyń www.fms.kz saıty, Telegram-daǵy Saqtandyry-bot keri baılanys arnalary arqyly ótinish bere alasyz.

Áńgimelesken

Dýman ANASh,

«Egemen Qazaqstan»