О́zgeshe oıly qalamger

«Shynaıy jazylǵan» degen sózdi eki shyǵarmanyń birine aıta beremiz ǵoı. Biraq kórkem shyǵarmada óziniń, aǵa-inileriniń, áke-sheshesiniń aty-jónderin ózgertpeı bergen basqa eshkim joq. Poveste ózin Berdibek, ákesin Ydyrys, sheshesin Ásbet, naǵashy atasyn Sembaı, týǵan aǵasyn Satylǵan, inisin Turdybek dep óz attarymen ataıdy.

Ádette jazýshylar shyǵarmalarynda «ákem anandaı, sheshem mynandaı» dep kótermelep jazady emes pe. Al Berdibek Soqpaqbaev týystary ómirde qalaı boldy, solaı qaǵazǵa túsiredi. Sirá, bir shynǵa bir ótirikti qosyp jazýǵa qalamy júrmegen bolýy kerek. Bálkim osy povesin jazarda ol, óz ótirigine ózi senip qalatyn qalamdastaryna mysqyldap qaraǵan da bolar.

Jazýshy janyna eń jaqyn adamnyń beınesin: «Ákem Ydyrys keń óńesh, qomaǵaı adam. Qasyq onyń qolyna tıgen kezde tostaǵandaǵy talqannyń bir jambasy úńireıip qalady» dep keltiredi. Onyń aldy-artyndaǵylar «ákem meniń» dep jazǵanda ústine bir túıir tozań qon­dyrmaıtyn. Ádebı keıipker bolǵan soń ájýalap jazǵany ma deıin deseń, ómirbaıanynda da ákesiniń esimi Ydyrys ekeni taıǵa tańba basqandaı kórsetilip tur.

Ol azdaı kelesi bir betinde: «Ákemniń boıy ortadan tómen, ıyqty. О́zi qusap selbiretip qııaq murt qoıady. Ýaıymsyz adam, kúıip-piskendi bilmeıdi, jaıbaraqat. Mezgilsiz tozyp, sharshamaıdy. Ash bolsa da, toq bolsa da eki beti qyp-qyzyl. Tamaq tańdamaıdy, óńeshinen ótkenniń bárin iship-jeıdi. Aýyrmaıdy» deıdi. «Osy kisi óz ákesin jazyp otyr ma?» dep, ómirbaıanyna urlanyp taǵy qaraısyń.

Osydan soń jańa bir ázirde atústi sydyrtyp shyqqan bir-eki epızodty taýyp alyp, qaıta shuqshııasyń. Jazýshy: «Sheshem Ásbet – tildi de otty adam edi. Tek aýrý ıektep alǵan da qor qylǵan. Ákemniń ynjyqtyǵyn betine basyp, qaı­rap aıtyp otyratyn. Biraq ákem aǵash pyshaq tárizdi, qansha  qaırasa da ótpeıdi», dep taǵy bir túıip qoıady.

Muny oqyp: «Joq, men óz ákem týraly bulaı jaza almaıdy ekem» degen oı eriksiz basyńa keledi. «Onda seniń ózende balyq turǵanda ashtan qyrylǵan halyq týraly jazǵanyń da ótirik» dep bireý qulaǵyńa sybyrlaǵandaı bolady. Bul oı povesti boıǵa sińirip qaıta oqýyńa májbúrleı túsedi. Sonda povest bar syryn aldyńa tosyp, basqa qyrynan ashyla túsedi.

Ádebıette shynaıylyq degen mýzykada jalǵan nota basqannan da beter názik ekenin sonda túsinesiń. Jalǵan nota áý basta ne tómen, ne joǵary alynǵan dybys bolsa, keıin kele ótirikshilik pen ekijúzdilik degen maǵynaǵa da ıe bola bastapty. Demek ádebıette de tyrnaqtaı ótirik aıtsańyz, onyń shyǵarmanyń ón boıynda soıaýdaı izi qalady. О́ziniń jaqynyn jaqsy adam etip sýrettegen jazýshy qoǵamnyń ashy shyndyǵyn qansha qanyn sorǵalatyp jazsa da, ekeýiniń basy birikpeı turatyny sodan bolsa kerek.

Berdibek Soqpaqbaev shyǵarmalarynyń shymyr keletini mynadan. Ol eshteńeni ásirelep kórsetpeıdi. Qoldan kórkemdep artyq sóz qospaıdy. Ár nárseni óz atymen atap jazady. Keıipkerlerdiń sezim-kúıin de dál beredi. Bireýinde bir aýyz qospa boıaý joq. Neni jazsa da áldeneni jasyryp qalǵandaı bolmaıdy. Negizi qarapaıym jazýdyń klassıkalyq úlgisin osy kisiden kóremiz. Ol shyndyqty berý úshin asqaq sezimder kerek dep bilgen de emes.

«Kúz kezi bolar, jerdiń oty qashqan» degennen árige barmaıdy. «Aýylǵa tórt-tórtten sap túzegen salt atty kóp ásker kirip keledi» dep oqıǵany eki aýyz sózben bere qoıady. «Aldyńǵy bireý jelbiretip qyzyl tý ustaǵan. Kileń sholaq quıryq attar» dep onyń kórinisin de sýrettep úlgeredi. «Jurt úı-úıleriniń esikterinen bastaryn shyǵaryp, qarap qalǵan» dep, oǵan da sarań bir jol ǵana arnaıdy. «Ásker aýyldan óleńdetip shyǵyp ketip barady. Daýystarynan jer solqyldaıdy» degende jazýshy oıdy da, sózdi de tyıanaqtap beretinin baıqaısyń. 

«Keıipkerim ózime baǵynbaı ketti» deıtinder shynynda da ne jazyp otyr­ǵanyn bilmeıdi. Áıtpese jazýshy adam óz keıipkerinen ózi adasyp qala ma? Munyń bári ásirelep jazýdan týǵan jalǵan sezimder ǵana dep oılaımyn. Berdibek Soqpaqbaevtyń jazýynda da, keıipkerleriniń qarapaıym taǵdyrynda da ondaı jalǵandyq joq. Olar jaqsy bolsa da, jaman bolsa da shyn bolmystarymen ómir súredi. Iá, ómir súredi degende, povestiń ishinde kádimgi ómirdegideı shynaıy beınelenip, tirshilikterin keshedi.

«Balalyq shaqqa saıahat» balalyq shaǵy bolmady deıtin adamnyń jazbalaryna keledi. Endeshe ol qaı balalyq shaqty aıtyp otyr dep eriksiz oılanasyń. Shynynda da bala oılamaıtyn nárse shyǵarmanyń ekinshi  betinde-aq aldyńyzdan shyǵady. Biraq ol báribir de balanyń kózimen berilip otyr. Sondyqtan da úlkenderdiń qabyldaýynan góri áseri bólek.  Bul jerde qandaı oqıǵa bolsyn bala sezimindegi beıkúnálik alda júredi de otyrady.

Povestegi: «Aýyldyń qasyndaǵy qara joldyń shańyn aspanǵa kóterip, qora-qora mal aıdap ótedi. Attyly-jaıaý adamdar malmen birge ketip bara jatady. Keıi moıyn­darynan aıqastyryp tapansha, sýmka asyp alǵan. Aıqaı-shý, jylaǵan áıel-qyzdar. Bul – kámpeske» degen joldar osy ekinshi bette tur. Osydan-aq jazýshynyń aldyna tátti balalyqtan góri úlken maqsat qoıǵanyn sezinesiń.

Shyǵarma 1960 jyly kitap bolyp shyǵyp, 1965 jyly kıno bolyp túsirilgen. Ol kez elýinshi jyldardyń ortasy men alpysynshy jyldardyń ortasyna deıingi Hrýshevtiń jylymyǵynyń ýaqyty. Je­ke adamǵa tabyný synalyp, saıası tut­qyndar bosatylyp, shyǵarmashylyq erkindikke endi qol jetken kez. Qazaq jazýshylarynyń arasynda sol erkindikti paıdalanyp qalǵandar óte az. Sonyń biri Berdibek Soqpaqbaev bolǵanyn «Balalyq shaqqa saıahat» povesinen kóremiz.

«Baı-qulaqty joıady eken deıdi. Baıy baı, túsinikti. Joıa bersin. Al qulaqty nege joıady? Kese me sonda? Túsinbeımin» degeni balanyń ǵana ańqaýlyǵy emes. Bul Berdibek Soqpaqbaev jazýshylyǵyna tán ıronııa. Muny ádebıet teorııasynda «jińishkelep aıtylatyn jasyryn mazaq» dep túsindiredi. Keıbir jerde «názik» dep beredi, «názik mazaq» bola ma? Jazýshy mundaı tásildi ataqty «О́lgender qaıtyp kelmeıdi» romanynda molynan qoldanady.

Sóılemniń ishki-syrtqy tabıǵı qalpyn buzbaı jazady. Tabıǵat kórinisterin at ústindegi adamdaı shola sýretteıdi. «Joldyń eki jaǵasy bıik shıler. Qııaqtary jelkildep qaý bolyp kórinedi. Shıdiń arasy toly shyryldaýyq shegirtke. Tóńirekti myń qubyltyp ánge toltyrady. Eki kózi marjanǵa uqsaǵan, shekesinde eki tal qyl múıizi bar». Basqasyn qoıa turyp, osyndaǵy «qyl múıiz» degen kimniń oıyna kelipti?

Jazýshy bul jaǵynan tilge sheber, sózge usta. Biraq bilgeniniń bárin tyqpalaı bermeı, kerek jerinde ǵana qoldanady. Meni áli kúnge deıin tańdandyratyny sol alpysynshy jyldardaǵy jazýshylardyń jazý mádenıetiniń bıiktigi. Damý zańdylyǵyna salsaq, biz qazir olardan da asqan sheber bolýymyz kerek. О́kinishke qaraı, qazirgi tildik boıaýlarymyz olaq balanyń qolyndaǵy boıaqtardaı qaǵaz betin aıaýsyz osqylaıdy.

Onyń dıalog qurý sheberliginen de úırenetin nárse kóp. Keıipkerlerdiń sóıleý mánerin sol qalpynda berý de adam­nyń ózine qurmetin arttyrady. Keıipker odan eshkimnen kem emes óziniń bolmysyn kóredi. Ol ony ádemi de áserli sezimge bóleıdi. Osy arada Berdibek Soq­paqbaevtyń «Balalyq shaqqa saıahat» povesi men Muqaǵalı Maqataevtyń kún­deligindegi uqsas bir dıalogty mysalǵa keltirgim kelip otyr.

Berdibek Soqpaqbaevtyń «Balalyq shaqqa saıahat» povesinen:

« – Áje, anaý alystaǵy býdaq-býdaq tolqyn nemene?

Ájem onyń saǵym ekenin aıtady.

– Saǵym degen nemene? Tútin be?

Ájem kúledi. Saǵymnyń tútin emes ekenin túsindirgen bolady.

– Qasyna baryp, qolmen ustaýǵa bola ma?

– Aqymaq neme, saǵym ol jel sekildi. Jeldi qolmen qalaı ustamaqsyń?».

Muqaǵalı Maqataevtyń kúndeliginen:

  «Men: «Búrkit», – dep edim, Aıbarym: «Atańnyń basy, ol búrkit emes», – dedi».

Muqaǵalı Maqataevtyń kúndeliginen ekinshi úzindi:

«Aıbarǵa aıtyp em, ol da dúrbini alyp qarady, qarady da, manaǵy Aqıyqty tanı ketti. Máz boldy. «Oıpyrmaı, bulardyń uıasy qaı mańda boldy eken?!» dep edim, álgi túleı bala: «Qaraǵaıda» degeni.  Aıbarym julyp alǵandaı:

– Atańnyń basy, qyran uıasyn qaraǵaı­ǵa salmaıdy, bıik qulama-quzǵa salady, – dedi».

Povestegi de, kúndeliktegi de dıalogta erekshe bir erkindik bar.

Keıipkerler bir-birine rııasyz kóńil­men til qatady. Olardyń ishte kir ja­syr­­maı sóıleýi bir-birine uqsaıdy. Dástúr-salt buzylǵan qazirgi kezde osylaı sóılep kórshi, ne bolar eken. Bireýi «Aqymaq neme», ekinshisi «Atańnyń basy» dep tursa, arty janjalǵa aınalýy da múmkin. Al buryn ol oıdyń, sózdiń, kóńildiń tunyqtyǵyn kórsetetin bolǵan.

Qazir adamı qarym-qatynasymyzdaǵy sol erkindik joıylyp barady.

Ádebıetten ǵana emes, kúndelikti ómi­rimizden de shynaıylyq ketti. Bul ulttyń tutas dúnıetanymy da ózgerip barady degen sóz. Tipti búginde ultymyzdyń basynan ótken qasiretti kúnderdi shyǵarmańa ózek etseń shamdanatyndar kóbeıipti. «So­nyń ne keregi bar?» dep qyjyraı­ǵan­da, qasyńda júrgen adamdy tanymaı qalasyń.

Oǵan dáleldiń de kóp keregi joq. Qýǵyn-súrgin, asharshylyq, repressııalar týraly jıyn ótkizip kórińizshi. Soǵan shaqyrsańyz, kóbi: «Aıtylyp-aıtylyp boldy emes pe?!» dep kejegesinen keıin tarta qalady. Bul jaǵynan belsendiligimiz tómen ekenin jasyryp-jaýyp qajeti de joq. Al Berdibek Soqpaqbaev sol soıqan­dardy jazýǵa qalaı amal tapty deseńizshi.

«Balalyq shaqqa saıahat» atty beı­kúná taqyryptyń aıasynda qoldan uıymdas­tyrylǵan asharshylyq týraly keńes zamanynda-aq osqıtyp jazdy da tastady.

Osy kúni «Asharshylyq qoldan uıym­dastyrylǵan joq» degen de pikir aıtylyp qalyp júrgen syńaıly. Solar basqany emes, ótken alpysynshy jyldary jazylǵan «Balalyq shaqqa saıahatty» oqysa qaıtedi. Asharshylyqtyń qalaı bolǵanyn, ne sebepti bolǵanyn jazýshy balanyń kózimen ǵana berip qoımaǵan. Ákesi Ydyrysty, sheshesi  Ásbetti, naǵashy atasy Sembaıdy, týǵan aǵasy Satylǵandy, inisi Turdybekti kýá qylyp otyryp jazǵan.

Poveste balalyq shaqtyń qyzyq-shy­jyqtarymen birge: «Konfıskasııalaý kezinde shekaradan aýa qashqan baılardyń qora-jaılary ıesiz qalǵan. Solardy jamap-jasqap jóndedi de, soldattarǵa mekenjaı etti. Shekarashylardyń kóbi orystar. Qazaqsha bilmeıdi. Elge de, jerge de juǵymdary az» dep jazady. Mine, sol soldattar ash-aryq aýyl qalmaqtardyń jylqysyn barymtalap ákelip, soıyp alǵanda ettiń bárin sypyryp áketedi.

Osyǵan da baılanysty povestke «Mal – adamnyń baýyr eti» degen taraý qosylǵan. Sonda jazýshy: «Qazaqtyń bar ómiri malmen baılanysty. Mal – tamaq, mal – kıim, mal – kólik, mal – otyn (otqa mal tezegi jaǵylmaı ma?), mal – baspana (kıiz úıdiń bar jamylǵysy maldyń júninen jasalmaı ma?)» deıdi. Iаǵnı  qazaqtyń malyn aldy degen sóz, bárin aldy bolyp shyǵady. Muny jazýshy kámpeskeniń zardaby tarıhta da jazylmaı turǵan kezde jazyp otyr.

Sodan keıingi bolǵan jaıtty biz táýel­sizdik alǵannan keıin ǵana attandap aıta bastadyq. Al Berdibek Soqpaqbaev sol 1960 jyly: «Jer-sýǵa syımaı jatatyn maldan bul kezde tamtyq qalmaǵan. Qazekeń mal baǵýdyń ǵasyrlar boıǵy azabynan «qutylǵan». Mal joq bolǵan soń, endi álgi atalǵannyń bári joq. Jeýge tamaq bolmaǵannan ótken aıanyshty ne hal bar eken?» dep jazyp ketken.

Odan arǵy: «Joqshylyq tek bizdiń ólkede ǵana bolmasa kerek. Ishkergi Almaty, Shelek tóńireginen janbaǵys izdep, jek­jat-jurattaryn saǵalap shubyryp ke­lip jatqan jurt. Túr-tústerinen kisi qo­ryqqandaı» degen sóılemderden ashtyq­tyń sýyq lebi esedi. Povestiń jazýshy toqtaı almaı, pýblısıstıkalyq til­men termeletip ketetin jeri osy ǵana. Al basqasynyń bári sol ashtyq pen joq­tyqtyń bir áýlettiń basynda qalaı bol­ǵany týraly kórkem nusqada berilgen.

 Onyń bárin janyń júdep, ishi-baýyryń ezilip, jigeriń qum bolyp otyryp oqısyń. Ashtyq adamnyń rýhyn qalaı janyshtaıtyny ár paraq, ár taraý saıyn aldyńnan shyǵady da otyrady. Sonyń ishinde ózi jaqsy kóretin Maıra degen qyzdyń úıine sheshesimen birge aınaǵa aıyrbasqa un surap baratyn jeri júregińdi bir qozǵap ótedi. Inisi ashtyqtan shyrqyrap jylaı bergen soń aýrý sheshesiniń jumsaýymen sol úıden bir qasyq sút surap baratyn jeri eki qozǵaıdy.

 Sóıtip otyrǵan jazýshynyń tili de ýdaı. «Kez-kelgen qarapaıym anketada áke-shesheń kim bolǵan degen suraq turady. O, bul suraq barlyq suraqtyń ishindegi eń mańyzdysy. Bolashaq ómir marshrýtynyń syzylýyna onyń jasaıtyn yqpaly óte zor. Minekeı, álgi suraq aldymnan shyǵa kelgen kezde meniń kózim jaınap ketkendeı bolady. Jaýapty qulshyna jazamyn, – ákem de, sheshem de kedeı bolǵan! Jáı kedeı emes, qý taqyr kedeı!». Keıin shetelge ketken kádimgi lenıngradtyq dıssıdent jazýshylardyń qoltańbasyna uqsaıdy.

Olardyń Keńes ókimetin qalaı ájýala­ǵanyn jaqsy bilemiz. Qaı bir jyly Edýard Topoldiń «Rýsskaıa dıva» atty romanyn oqyp ishegim túıilip qala jazdaǵany bar. Berdibek Soqpaqbaevtyń olardan erek­sheligi taǵdyrdy kóbirek jazady. Qandaı jaǵdaıdy jazsa da adam taǵdyry alǵa shy­ǵyp turady. Ári-beriden soń shyn kór­kem shyǵarmanyń birinshi sharty da sol bolýy kerek. Áıtpese «Kedeı izdegen, kedeıshilik ómirdiń qandaı bolatynyn kórgisi kelgen adam bizdiń úıge kelsin» degen sóılemniń astarynda da kóp dúnıe jatyr. 

 Onyń ne astar ekenin taldaıyn deseń, Jumabaı atty keıipkeriniń Abaıdy qalaı taldaǵany esińe túsip, tartynyp qalasyń. Jazýshy bul jaǵynan ári kidi, ári qyrsyq bolǵanyn ishiń sezedi. Jumabaı muǵalim: «Aqyndar óleńdi erikkennen jazbaıdy, óziniń jasyryn oıy men ıdeıasyn jetkizý úshin jazady» degende ishiń qylp ete qalady. «Sender qysty jazyp otyr deısińder. Joq, qys emes. «Aq kıimdi, de­ne­li, aq saqaldy» dep býrjýı men baılar­dy aıtyp otyr», deıdi Jumabaı-keıipker. Abaıdyń: «Borandaı burq-sarq etip doldanǵanda, Alty qanat aq orda úı shaıqaldy» degenin de, «baıdyń doldanyp kelip, kedeıdiń úıin doldanyp sabaýy» dep túsindiredi.

 Jazýshynyń rýhy aldynda ózimizdi qor sezinip qalmas úshin ana astar, myna astar degen áńgimeden biz de boıymyzdy aýlaq ustadyq. Biraq pıoner galstýgin qalaı tanystyrǵany sııaqty epızodtar­dy aınalyp óte almadyq. Sananyń qa­typ-semip qalatyny sonsha, adam bir sheńberden shyǵa almaı qalady. Tý kóteri­lip bara jatqanda án aıtyp turyp, tý áldenege ilinip qalǵanda ne aıtarlaryn bilmeı qalatyn epızod Qajyǵumar Shabdanulynda bar edi. Ondaı jaıt Berdibek Soqpaqbaevta bylaı keltiriledi.

«Galstýgimniń túıininen shap berip ustaı aldy. Bundaıda ne aıtý kerek ekenin jaqsy bilem:

– Árqashan daıynmyn! – dedim.

– Mynaý ne? – dep galstýgimniń uzyn ushyn kórsetti.

– Partııa.

Qysqaraq ushyn kórsetti.

– Mynaý she?

– Komsomol.

Galstýktiń jelkedegi úshkilin nusqady.

– Mynaý?

– Pıoner.

Galstýktiń túıinin kórsetti.

– Mynaý ne?

– Úsheýiniń birligi».

«Biz osy sanadan qansha uzap kettik?» dep pushaıman bolasyń jazǵan basyń.

Berdibek Soqpaqbaev sol kezdiń ózinde ozyq oıly jazýshy bolypty. Bálkim «ozyq oıly» degendi, kalka-aýdarma sııaqty kórinse de «ózgeshe oıly» dep alǵan da durys shyǵar. Adamdardy basyna teri qaptap máńgúrt etkendeı kúı keshtirgen qoǵamdy bulaısha betpe-bet keltirý ekiniń biriniń qolynan kele bermes te. Eń bastysy Berdibek Soqpaqbaev sol qatybas zamannyń ózinde qoǵamǵa sózin ótkize alypty.

  Berdibek Soqpaqbaevtyń О́kembaı esimdi bir usta keıipkeri bar. О́zi ónerli adam, qolynan kelmeıtini joq. Ustalyqpen qatar kósemderdi, partııa men memleket basshylaryn madaqtap janynan óleń shyǵaratyn da talanty bar. Sony jazýshy: «Eger taǵdyr joǵary oqý ornynyń fılologııa fakýltetin bitirýge jazsa, ol baıaǵyda-aq táp-táýir gazet aqyny bolyp ketetin adam» dep sıpattaıdy. Ol mindetti túrde minbege shyǵyp sóıleıtin jıyndarǵa áıelder bóliminiń, oqý bólimi­niń, densaýlyq pen osovıahımnyń, qudaı­syzdar uıymynyń ókilderi keledi de jatady, ketedi de jatady. Sol adam ustahanada balǵasyn tyqyldatyp otyryp, ózinen ózi: «Shirkin, Máskeýdi bir kórse!», dep qalady eken.

 Berdibek Soqpaqbaevtyń Qaǵazbaı esimdi nege de bolsa kónbis taǵy bir keıip­keri bar. Áıeli Záýre naýqasshań, aýyr eńbekke jaramaıdy. Áke-sheshesi kári, tórt balasy áli jas. Oǵan naǵashy jurtyna oqımyn dep kelgen Berdibek qosylady. «Bul – bir adam toǵyz aýyzdy asyraıdy degen sóz. Toǵyzy da eresek, asqazandary saý adamdar. Tamaq túgili, tas tastasań qarsh-qarsh shaınap qylǵyp qoıýǵa da­ıyn». Qaǵazbaı qysy-jazy kez kelgen jumysty istep, solardy asyraýmen kúni ótedi. «Qaǵazbaı tárizdi adamdar kóp bolsa, jetimdik pen jesirlik bilinbes edi», dep ishi-baýyryńdy solq etkizedi jazýshy.

Berdibek Soqpaqbaevtyń sol qıyn zamanda syr berip qoıatyn Kúlimbala esimdi jáne bir keıipkeri bar. Kúıeýi issaparǵa ketkende, qaınysynyń kózinshe bireýmen jyrtaqtasyp otyrady. Bir kezde ana kúıdirgi neme jeńgesiniń betine sý shashyp jiberedi de, qarańǵy dalaǵa tura qashady. Jeńgesi óshi ketkendeı ony qýyp beredi. Sálden soń qaıtyp kelgende: «Jeńgemniń shashy men kıimderi Bázildi qýamyn dep, odan beter uıpa-tuıpa bolǵan. Arqasyna shóp-shalam jabysyp qalǵan», dep sýretteıdi jazýshy.

Ádebıettegi ádemi keıipkerler men názik lırızmge úırenip qalǵan oqyrman osynyń bárin jańa dúnıedeı qabyldaıdy. Keıin oılap qarasa, osynyń bári zamannyń, qoǵamnyń, adamnyń shyndyǵy eken. Biz kóp nárseni jasyryp-jabýlaımyz dep, jalǵandyqqa tym-tym qatty boı uryp ketippiz. Endi árkim bul shyǵarmadan ózin, dosyn, týysyn kórip shamyrqanyp ta qalǵan sııaqty. Jalǵan qoǵam quryp, jalǵan ómir súrip, jalǵan ıdeıa jasap ta bir adamnyń ómiri ótip ketedi eken. Bir adamnyń ómiri ne, jarty álemdi bılegen tutas bir ımperııa da adam tabıǵatymen úılespegendikten bir ǵasyr turyp joq bolyp ketti emes pe?!

«Balalyq shaqqa saıahat» atty ta­qy­­ry­­by beıkúná povest ár oqyǵan saıyn osyndaı oı men muńǵa shomdyra­dy. Osynsha júkti arqalap júrý jazýshynyń ózine de ońaı bolmaǵan bolýy kerek. Bálkim dáýreni ótip bara jat­qan qoǵam da artyna rýhy bıik, tiri kýá qaldyrǵysy kelmegen shyǵar. Áıteýir sol bir toqsan birinshi jyldyń tańynda jazýshy alma aǵashyna salbyrap ilinip turdy desedi. Al men ony sol joly ádebı jyl qorytyndysynda balalar ádebıeti seksııasyna tóraǵalyq jasap, biraq eshkimdi jaqtyrmaı, áldeqaıda asyǵyp otyrǵan kezinde sońǵy ret kórdim. Eske sala keteıik, bizdiń taldaǵanymyz «Balalyq shaqqa saıahattaǵy» bas keıipker beıkúná Berdibek!..

Onyń «kúnáli» Berdibekke qatysy da joq shyǵar, kim bilgen?