Elbasy Nursultan Nazarbaev «Tarıh tolqynynda» atty kitabynda Qazaqstandaǵy halyq aǵartý isiniń tuńǵysh abyzy dep baǵa bergen, sondaı-aq bıyl týǵanyna 180 jyl tolyp otyrǵan Ybyraı Altynsarınge qatysty tarıhı-derekti qujattar kóp saqtalǵan. Sonyń biri – uly ustaz jary Aıǵanys jáne balalarymen birge túsken otbasylyq fotosýreti.
– Bul fotoqujattyń tupnusqasy Almaty qalasyndaǵy Memlekettik ortalyq mýzeı qorynda saqtaýly tur, – deıdi Qostanaı oblystyq Ybyraı Altynsarın memorıaldy mýzeıiniń basshysy Marǵulan Ospanov. Osy oraıda aǵartýshynyń ómir tarıhyna qatysty qujattyq derekterdi zertteýmen aınalysqan adamnyń biri – uzaq jyl Ortalyq mýzeıde muraǵattanýshy qyzmetin atqarǵan Marat Eskendir-Ábdeshov. Bul kisi 2008 jyly Almatyda jaryq kórgen «Qazaq portretteriniń tarıhy» kitabynda: «Ybyraı Orynborda qyzmette júrgende Sholaq bıdiń aýylyna qymyz ishýge kelip júrip, Aıǵanyspen kóńil jarastyryp, keıin jar etip alady. Eki jas 1868 jyly 1 maýsym kúni Nıkolaev (Qostanaı) ýeziniń Araqaraǵaı bolysy dárgeıinde neke qıdyrǵany jaıynda berilgen kýálik saqtalǵan. 1880 jyly 15 qazanda tuńǵysh balasy Abdolla, 1887 jyly 15 aqpanda ekinshi balasy Ábdirahman, 1889 jyly 5 aqpanda qyzy Sharıpa týǵan» dep jazady. Osyǵan uqsas málimetti 2000 jyly jaryq kórgen «Ybyraı Altynsarınniń otbasy jáne týysqandary» atty ádistemelikten de kóremiz. Biraq joǵaryda aıtylǵan derekterge qatysty ybyraıtanýshy Serikbaı Ospanov kókeıge qonymdy qosymsha balama qujattar usynyp júr. Desek te bul tujyrymdar áli ǵylymı aınalymǵa túse qoıǵan joq. Aldaǵy ýaqytta ybyraıtanýdaǵy qıǵashtyqtar bir izge túser degen úmittemiz.
Al ózderińiz kórip otyrǵan sýret jaıly fılologııa ǵylymdarynyń doktory Almasbek Ábsadyq aǵartýshy atamyzdyń tól shákirti Ǵabdolǵalı Balǵynbaevtyń esteligine júgine otyryp bylaı deıdi: ákeniń qasynda turǵan bala Altynsarınderdiń tuńǵyshy – Abdolla, anasynyń qolyndaǵy bóbek – ekinshi uly Ábdirahman, al boıjetken qyz – bala kútýshi dep sanaımyz. Bul otbasynyń úshinshi balasy Sharıpa atalǵan sýrette beınelenbegen: ol áli dúnıege kelmegen nemese áldebir sebeptermen (qundaqtaýly nemese besikte jatýy múmkin) fotoǵa tartylmaǵan bolýy múmkin dese, Ybyraı Altynsarın memorıaldy mýzeıiniń muraǵat qoryndaǵy anyqtamalyqta sol jaq shette turǵan boıjetkendi aǵartýshynyń inisi Ospannyń qyzy Zylıha depti.
Al bul fotodaǵy adamdarǵa jeke-jeke toqtalar bolsaq, ustazdyń jary Aıǵanys apamyz jaıly zertteýshi S.Ospanov bıyl jaryq kórgen «Ybyraı joly» atty monografııasynda: «Aıǵanys uzyn boıly, qyzyl shyraıly, sál sopaq betti, tatar tektes, qoı kózdi, aqquba, kóp sóılemeıtin, meılinshe qarapaıym, saýaty joq kisi edi. Úıdiń bar sharýasyn ózi atqaratyn» dep Altynsarınniń shákirti Ǵ.Balǵynbaevtyń deregin keltirse, fılolog ǵalym Almasbek Ahmetuly: «Y.Altynsarınniń ekinshi balasy Ábdirahman Troısk qalasyndaǵy gımnazııada oqyp júrip, 15 jasynda qurt aýrýyna shaldyǵyp, qaıtys bolǵan. Qyzy Sharıpa 6 jasynda dúnıe salǵan. Uldarynyń úlkeni Abdolla jıi aýyratyn bolǵandyqtan, tek úı sharýashylyǵymen ǵana aınalysatyn. Ol 52 jasqa deıin ómir súrdi. 1916 jyly Abdolladan jalǵyz Naǵıma esimdi qyz, ıaǵnı Ybyraıdyń tikeleı urpaǵy dúnıege keldi. Ol 1998 jyly naýryzdyń 30 juldyzynda 82 jasqa kelgende dúnıeden ótti» deıdi.
Sondaı-aq zertteýshiler bul foto 1886 nemese 1887 jyly Ybekeńniń Qostanaı irgesindegi qystaý úıinde jaz mezgilinde túsirilgen bolýy múmkin dese, muraǵattanýshy Marat Eskendiruly Ybekeń qaıtys bolǵanda artynda qalǵan mal-dúnıesin fotodaǵy áıeli men balalaryna muragerlik etip qaldyrǵany jaıynda qujatty kórgeni jaıly jazady. Ol tizimde: 157 bas jylqy, 17 bas iri qara, 38 túıe, 250 qoı jáne fotoda kórinip turǵan bir qabatty aǵash úı (qorajaıymen), sonymen qatar Araqaraǵaı bolysynyń 2-aýylyndaǵy Jıenbaı kóliniń jaǵasyndaǵy 9 verst (1 verst – 1067 metr) aýmaqty alyp jatqan jekemenshik jeri bolǵany jaıly málimetti keltiredi.