«Astana klýby»: Álemdik aýqymdaǵy talqylaýlar alańy

«Astana klýbynyń» negizgi jıyny 17 qarasha kúni ótti. «Úlken Eýra­zııa: jańa álem kórinisi» atty ple­narlyq otyrys pen ıadrolyq qaýip­sizdik úshin kóshbasshylardyń jahan­dyq alıansynyń basqosýyna Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy Nursultan Nazarbaev qatysty. Sondaı-aq atalǵan otyrysta BUU-nyń burynǵy Bas hatshysy Pan Gı Mýn bastaǵan álemge tanymal tulǵalar da sóz sóıledi. «Bıyl Qazaqstan Táýelsizdiginiń 30 jyldyǵyn atap ótedi. Zamanaýı qazaq memleketiniń qurylýy men qalyptasý prosesin basqarý mártebesin halyq senip tapsyrǵan eldiń Tuńǵysh Pre­zıdenti retinde men úshin osynaý meje zor mańyzǵa ıe. Bul halqymyzdyń ma­ńyzdy tarıhı datasy. Tarıhı ólshemmen alyp qaraǵanda qysqa ǵana kezeń ishinde Qazaqstan óz damýynda ma­ńyzdy jetistikterge jetkeni ózderi­ńizge de jaqsy tanys. Elimiz naryqtyq ekonomıkanyń jolyna nyq túsip, TMD keńistiginde qurylymdyq reformalar, halyqaralyq saýda men ınvestısııa úshin ashyqtyq turǵysynan kóshbasshyǵa aınaldy. Táýelsizdik jyldarynyń ishinde Qazaqstannyń ishki jalpy ónimi 16 ese artty. Búginde biz Ortalyq Azııadaǵy iri ekonomıkaǵa aınaldyq», dedi Tuńǵysh Prezıdent.

Elbasy óz sózinde búkil óńirdegi jalpy ónimniń jartysynan kóbi Qa­zaqstan úlesine tıesili ekenine nazar aýdardy. Elimizge shamamen 250 mlrd dollar tikeleı ınvestısııa tartyldy. Azamattardyń ál-aýqaty eselep, Qazaqstan Shyǵys Eýropanyń birqatar eliniń deńgeıine jetti. «Reseıdi ǵana alǵa jiberip, TMD-da ekinshi orynǵa shyqtyq. Ulttyq qor quryldy. Bul qazirgi jáne bolashaq urpaq úshin qalqan, baıypty aktıv. Elimizdiń altyn-valıýta qory shamamen 100 mlrd dollardy quraıdy. Ekonomıkany qarqyndy ındýs­trııalandyrý jáne servıstik ónerkásip qurý isi júrgizilip jatyr. Ol shıkizat resýrstaryna táýeldilikten arylýǵa baǵyttalǵan. Teńizge shyǵar joly joq el bolǵandyqtan 15 myń shaqyrymnan astam avtomobıl jáne temir jol saldyq. Bul Qazaqstanǵa Tynyq jáne Atlant muhıttaryna, sonymen qatar Parsy shyǵanaǵyna shyǵýǵa múmkindik berdi. Jáne de 3,6 myń shaqyrym temir jol salyndy. Eger salystyrmaly túrde aıtar bolsaq, Keńes bıligi 70 jyldyń ishinde uzyndyǵy 1 300 shaqyrym bolatyn bir ǵana Túrksib temir jolyn saldy. Al biz qysqa ǵana ýaqyttyń ishinde osynshama jol salýymyzdyń ózi talaı jaıtty ańǵartady. Basqasha aıtar bolsaq, Qazaqstan Azııa men Eýropany, Soltústik pen Ońtústikti jalǵaıtyn mańyzdy tranzıttik kópirge aınaldy. Biz uzyndyǵy 15 myń shaqyrymdy quraıtyn memlekettik shekaramyzdy zańdy túrde rásimdedik», dedi Elbasy.

N.Nazarbaev kórshiles eldermen, álemdegi iri memlekettermen, eń aldymen, Reseı jáne Qytaımen, sonymen qatar Ortalyq Azııa elderimen tatý kórshilik beldeý qurylǵanyna nazar aýdardy. Sonymen qatar AQSh, Túrkııa, Eýropalyq odaq, Eýropa el­derimen, Shyǵyspen, Iran, Japonııa, Oń­tústik Koreıa jáne Azııanyń ózge de memleketterimen syndarly ynty­maq­tastyq jolǵa qoıylǵan.

«Álemdegi qýaty jaǵynan 4-oryn alatyn ıadrolyq arsenaldan bas tartqanymyz, Qazaqstan aýma­ǵyn­da 49 jyl boıy jumys istegen ǵalam­shar­daǵy eń iri polıgondardyń biri – Semeı ıadrolyq polıgonyn japqa­nymyz ózderińizge de belgili. Qazaq­stan aýmaǵynda MAGATE-niń qamqor­lyǵymen tómen baıytylǵan ýran banki salyndy. Bul bank kez kelgen elge beıbit atom energetıkasyn damytýǵa degen óziniń zańdy quqyǵyn qamtamasyz etedi. О́ńirdegi kórshilermen birge bizde Ortalyq Azııadaǵy ıadrolyq qarýdan azat aımaq qurylǵan. «Iаdrolyq qarýsyz álem úshin» jáne «Jahandyq qaýipsizdik úshin» syılyqtaryn bekittim. Bul syılyqtardy jeńimpazdarǵa eki márte tabystaý mártebesine ıe boldym. Máni jaǵynan mańyzdy osynaý qadamdardy jasaý arqyly Qazaqstan shyn máninde jappaı qyryp-joıatyn ıadrolyq qarýsyz álem qurý jahandyq qozǵalysyn bastady», dedi Tuńǵysh Prezıdent.

Elbasy óz sózinde Uly dala tórinde ǵalamat qala salynǵanyn atap ótti. Qa­zir­gi tańda elorda álemdegi mańyzdy máse­leler talqylanatyn irgeli alańǵa aınal­dy. Atap aıtsaq, Sırııa daǵdarysy bo­ıynsha «Astana kelissózderi». Eýro­padaǵy yntymaqtastyq jáne qaýipsizdik uıymynyń sammıti ótti. «Keıingi jyl­dary álemdegi ahýal qarqyndy túrde keri ketip barady. Basty syn-tegeý­rin koronavırýs pandemııasy bolyp tur. Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń málimetinshe, qazirdiń ózinde álemde vırýs juqtyrǵandardyń sany 250 mln adamnan asyp túsip, 5 mln-nan astam adam ajal qushty. Bul – beı­bit ýaqyttaǵy jaǵa ustatarlyq statıs­tıka. Jahandyq qoǵamdastyq ázirge vırýstyń taralýyn tizgindeı almaı otyr. Álemdik iri derjavalar arasyn­daǵy teketirestiń kúsheıýi de teris fak­tor­ǵa aınalǵan. Ásirese AQSh pen Qytaı kúsh­tik qurylymdaryn kóbeıtip otyrǵan Taı­van tóńiregindegi ahýal erekshe alań­daýshylyq týdyrady. Reseı men eýro­palyq elder arasyndaǵy geosaıa­sı shıe­lenis te tómender emes. Ýkraına tóńire­gindegi janjal saqtalýda», dedi N.Nazarbaev.

Aýǵanstan tóńiregindegi ahýaldyń da kúrdeli bolyp otyrǵanyna nazar aýdardy. Talıbandardyń tez aradaǵy jeńisi men amerıkalyqtardyń elden ketýi ondaǵy ahýaldy túbegeıli kúrdelendirip jibergenin atap ótti. «Aýǵanstan taıaý keleshekte-aq aýqymdy gýmanıtarlyq apatpen betpe-bet kelýi múmkin. BUU málimetinshe, 23 mln adam nemese aýǵan halqynyń jartysynan kóbi azyq-túlik jetispeýshiliginiń zardabyn tartady. Bul bosqyndardyń jańa tolqynyna túrtki bolýy yqtımal. Tek 2021 jyl­dyń birinshi jartyjyldyǵynda ǵana olar­dyń sany 400 myń adamnan asyp tústi», dedi Elbasy.

Tuńǵysh Prezıdent ıadrolyq stra­te­gııalyq turaqtylyq salasyndaǵy jaǵ­daı da barynsha kúrdeli bolyp tur­ǵa­nyn atap ótti. Iаdrolyq qarý-jaraqty baqylaýdyń jahandyq júıesi kúıredi.

«Álemde baıqalyp otyrǵan daǵ­da­rysty jaǵdaı Eýrazııadaǵy koope­ra­sııanyń jańa ádisterin ázirleýdi talap etedi. Eń aldymen, Úlken Eýrazııadaǵy dıalog pen senim ınstıtýtyn nyǵaıtý qajet. 1992 jyly Eýropadaǵy EQYU-ǵa uqsas Azııadaǵy ózara is-qımyl já­ne senim sharalary keńesin qurýǵa bas­ta­mashylyq jasadym. Osy ýaqytqa deıin uıym óziniń qajettiligin dáleldep berdi. Búginde bul forým 27 memleketti birik­tiredi. Osy ýaqyttyń ishinde AО́SShK-niń 5 sammıti ótti. Buǵan qosa onyń be­deli de, geografııasy da ulǵa­ıyp keledi. Osyǵan oraı bizdiń ıdeıamyz – AО́SShK-ni Azııadaǵy qaýipsizdik arhı­tek­týrasynyń ortalyq elementine aınal­dyrý. AО́SShK ashyq qurylym retin­de Azııadaǵy jalpy bárin qamtıtyn dıa­logti jolǵa qoıý úshin ońtaıly platforma bola alady dep sanaımyn. Keler jyly AО́SShK-niń qurylýynyń 30 jyl­­dyǵyna oraı mereıtoılyq sammıtin ótkizý josparlanǵan», dedi Nursultan Nazarbaev.

Elbasy Eýrazııa elderi jańa daǵ­da­rystyń aldyn alý maqsatynda júıeli dıa­logti jolǵa qoıýy qajet ekenine ekpin berdi. Bul úshin baıaǵydan beri úshinshi eldermen de jumys istep turǵan óńirlik halyqaralyq birlestik negizgi arna bola alady. Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq, Eýropalyq odaq, Shanhaı ynty­maq­tastyq uıymy, sonymen qatar taıaý­da qurylǵan Túrki memleketteri uıy­my arasynda tikeleı baılanystardy da­mytatyn ýa­qyt jetkenin atap ótti. «Olardyń barlyǵynda eń aldymen ekonomıkalyq yntymaqtastyqqa baǵ­dar­laný tán. Dál osy ekonomıkalyq yn­ty­maq­tastyq bazasynda saıası, mádenı jáne ózge de baılanystar artady. Bul bú­kil ǵalamshar úshin úlken jeńis bolar edi. Osyǵan oraı Úlken Eýrazııanyń tórt­jaqty ekonomıkalyq forýmyn qurý­dy usynamyn», dedi Nursultan Nazar­baev.

Tuńǵysh Prezıdent mundaı forým Eýrazııadaǵy kooperasııanyń barlyq múmkindigin talqylap, ilgeriletýge ser­pin beretinin jetkizdi. Osy oraıda, Qazaq­stanǵa Memleket jáne Úkimet basshy­lary deńgeıindegi mundaı forýmdy uıymdastyrýshylardyń biri ata­nýyna mol múmkindik bar. «Aýǵan­standaǵy kúrdeli ahýaldy turaqtandyrý úshin halyqaralyq kúsh-jigerdi shoǵyr­landyrý mańyzdy. Qazaqstan bul prosess aıasynda mańyzdy ortalyq bolýda úlken áleýetke ıe. Biz Karzaı myr­zamen Prezıdent kezinen birge jumys isteı bastadyq. Myńdaǵan aýǵan­dyq Qazaqstannyń oqý oryndaryn­da oqyp, mamandyq aldy jáne eline oral­dy. Únemi gýmanıtarlyq kómek kór­settik jáne qazir de oǵan daıynbyz. Bıylǵy tamyzda Almatyǵa BUU-nyń Aýǵanstanǵa járdem kórsetý jónin­degi mıssııasy qyzmetkerleri kóship keldi. BUU da Aýǵanstanǵa gýmanı­tarlyq kómek jetkizý úshin Almatyda halyqaralyq logıstıkalyq hab qurý bastamamyzǵa qoldaý kórsetti. Qazan aıynyń ortasynda delegasııamyz Aýǵanstanǵa baryp, aýǵan halqyna 5 myń tonna qazaqstandyq un jetkizdi. Halyqaralyq donorlardy Aýǵanstanǵa gýmanıtarlyq kómek kórsetý jáne qalpyna keltirýde Qazaqstandy belsendi paıdalanýǵa shaqyramyn. Osy turǵyda meniń Almatyda BUU-nyń Aýǵan­standy ońaltý halyqaralyq ortaly­ǵyn qurý ıdeıamnyń ózektiligi arta tú­sedi. Qazaqstan BUU tetikteri arqyly aýǵan halqyna azyq-túlik jetkizý kólemin arttyrýǵa daıyn. Osy oraıda Qazaq­standa qurylǵan KazAID halyqaralyq damý agenttigin qarqyndy iske qosý qajet», dedi Nursultan Nazarbaev.

Osy oraıda, Elbasy álemdik qoǵam­dastyq ıadrolyq qaýip-qatermen betpe-bet kelgendikten birigýdiń mańyzyn atap kórsetti. N.Nazarbaev ıadrolyq qarý­dy taratpaýdyń shynaıy jumys isteı­tin tetikterin ázirleý qajettigi baıa­ǵyda-aq pisip-jetilgenine toqtaldy. «Bul rette aıryqsha jaýapkershilik «ıad­rolyq bestik» elderinde jatyr. Bir­neshe jyl buryn, naqtyraq aıtqanda «Azııa-Eýropa» konferensııasynda men barlyq ıadrolyq memlekettiń qatysýymen strategııalyq shabýyldaý­shy qarý-jaraqtardy jalpyǵa birdeı qysqartýdyń naqty josparyn ázirleýdi usynǵan edim. Ony BUU qamqorlyǵymen qabyldaýǵa bolar edi. Josparda jappaı qyryp-joıý qarýyn satyp alýǵa jáne taratýǵa qatysty qatań sanksııa­lar qamtylýǵa tıis. Bul turǵyda álemniń tanymal 70 saıasatkeri qoldaý bildirgen Iаd­rolyq qaýipsizdik jáne ıadrolyq qarýdan azat álem jahandyq alıansy kóshbas­shylarynyń qyzmeti aıryqsha mánge ıe bola túsedi. Alıans men usyn­ǵan jospardy talqylaý jáne ázirleý úshin ortalyq alań ári qozǵaýshy kúsh bola alar edi dep oılaımyn», dedi Nur­sultan Nazarbaev.

Osyǵan oraı Qazaqstan astanasynda Iаdrolyq qarýdy taratpaý jáne qarýsyzdaný jónindegi jahandyq forým ótkizýdiń mańyzyn atap ótti. Elbasy qazirgi tańda mundaı alań joq ekenin eske salyp, ony jańartýdy usyndy. «Bú­gin­gi álemde bireýdiń jeńilisi ekinshi­siniń jeńisi ekendigin bildirmeıdi. Bul kónergen túsinik ári baıaǵydan-aq qazirgi zamanǵy shyndyqqa saı kelmeıdi. Biz kúsh-jigerimizdi biriktirý arqyly ǵana jo­ǵaryda atap ótken syn-qaterlerge qarsy tura alamyz. Sondyqtan ashyq, ádil, tipti qolaısyz bolsa da dıalogtiń bolǵany mańyzdy. «Astana klýbymyz» búkil Eýrazııa úshin jańa ıdeıalar men sheshimderdiń generatoryna aı­nalaryna senemin. Bizdiń oı-pikir­lerimiz ben sheshimderimiz, osynaý izgi maq­sattarymyz álem turǵyndarynyń qoldaýyna ıe bolýy úshin barlyq memleketke jetkizilýge tıis», dedi Tuńǵysh Prezıdent.

Sondaı-aq jıyn barysynda BUU-nyń burynǵy Bas hatshysy, Jasyl damýdyń jahandyq ınstıtýtynyń prezı­denti jáne tóraǵasy  (GGGI) Pan Gı Mýn da sóz sóıledi. Ol ıadrolyq qarý­dyń álemge tóndirip turǵan qaýpi­ne toqtaldy. «Iаdrolyq qarý qaýpin joımaı, jahandyq beıbitshilik pen qaýip­sizdik ornamaıdy. Osal toptaǵylardyń turaqty ósimi bolmasa, beıbitshilikti qam­tamasyz etý múmkin emes. Sondyqtan ıadrolyq ǵylym men tehnologııalar tek beıbit maqsatta qoldanylýǵa tıis. Iаdrolyq synaqtar ótkizilmeıtin qaýip­siz, beıbit álem úshin birligimizdi saqtaýǵa tyrysaıyq», dedi Pan Gı Mýn.

Sondaı-aq ol Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Iаdrolyq qaýipsizdik úshin Kóshbasshylardyń Alıansyn qurýdy usynǵanyn eske saldy.

«Biz ortaǵa salyp, talqylaýdy jal­ǵas­tyratyn mańyzdy máselelerdiń biri – ıadrolyq qarý qaýpi. 2019 jyly Qazaq­stannyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Iаdrolyq qaýipsizdik úshin Kóshbasshylardyń alıansyn qurýdy usyndy. Ol Qazaqstannyń osy saladaǵy úlgi bolarlyq kóshbasshylyǵyn kórsetti. Men osy bastama úshin Qazaqstan men Nazarbaevtyń eńbegin atap ótkim keledi. Bul Alıans ıadrolyq soǵys qaýpinen azat bolashaq qurý maqsatynda álemdik lıderlerdiń basyn qosty», dedi Pan Gı Mýn.

Plenarlyq otyrys kezinde 2004-2014 jyldary Aýǵanstan prezıdenti qyzmetin atqarǵan Hamıd Karzaı óz elin­degi ahýalǵa toqtaldy. Onyń aıtýyn­sha, Aýǵanstandaǵy jaǵdaıdy turaq­tan­­dyrý úshin eki baǵytta jumys isteý kerek. «Birinshisi, aýǵan halqynyń qundy­lyqtaryna negizdelgen jáne halyq­tyń erik-jigerin bildiretin tártip qurý qajet. Bul elde tıimdi úkimettiń qa­lyp­tasýyna ákeledi. Ekinshiden, Eýro­pa men AQSh, óńirlik kórshiler sekil­di ha­­lyqaralyq qoǵamdastyq tarapy­nan shynaıy qoldaý óte mańyzdy. Yn­ty­maq­tastyq formatyndaǵy, aralaspaý qaǵı­dattarymen úılesken osy eki is-qı­myl bizdi jetistikke ákeledi. Bul gý­­­ma­nı­tarlyq jáne ekonomıkalyq daǵ­­­da­rystar, sondaı-aq halyq­aralyq ter­­rorızmniń shıelenisýi syndy eki negizgi máseleni sheshedi», dedi H.Kar­zaı.

«Astana klýby» pikirtalas alań­ynda «Táýelsizdiktiń 30 jyldyǵy: Nazar­baev strategııasy jáne Qazaqstan men Ortalyq Azııa bolashaǵy» sessııa­sy ótti. Otyrysta jańa geosaıası jaǵ­daıdaǵy aımaq perspektıvalary tal­qylandy. Sessııa jumysyna Shanhaı yn­tymaqtastyq uıymynyń Bas hatshy­sy, 2006-2010 jyldary О́zbekstan Res­pýb­lıkasynyń syrtqy ister mınıstri qyzmetin atqarǵan Vladımır Norov, Eýropalyq odaqtyń Ortalyq Azııa bo­ıyn­sha Arnaýly ókili Terhı Hakala, «Pos­­tındýstrıaldyq qoǵamdy zertteý orta­lyǵynyń» dırektory Vladıslav Inozemsev, Atlant Keńesiniń aǵa ǵylymı qyzmetkeri, Energetıka jáne qaýipsizdik baǵdarlamasynyń dırektory (ITIC) Arıel Koen sekildi spıkerler qatysty.

Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń Bas hatshysy Vladımır Norov ses­sııa kezinde táýelsiz Qazaqstannyń qu­rylýy, onyń údemeli damýy jáne halyq­aralyq arenada laıyqty oryn alýy Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti Nur­sultan Nazarbaevtyń esimimen tyǵyz baılanysty ekenin atap ótti. «Qara­paıym azamattardyń múddelerin eskere otyryp, jańa saıası júıe qurý, olardyń memlekettik basqarýǵa qatysý quqyqtaryn keńeıtý, demokratııa ınstıtýttaryn qalyptastyrý jáne nyǵaıtý, qazaqstandyq biregeılik pen birlikti damytý mańyzdy. Ol sıfrly tehnologııalardy keńinen engizýge, básekege qabilettilikti arttyrýǵa, teńgerimdi óńirlik damýǵa, óndiristi jańǵyrtý men ártaraptandyrýǵa, taýarlar men qyzmet­terdiń sapasyn arttyrýǵa baǵyttalǵan ekonomıkalyq damýdyń qazaqstandyq modelin aıqyndaýǵa qol jetkizdi.

Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdentiniń esimi Qazaqstannyń halyqaralyq are­na­daǵy bedeliniń ósýimen baılanysty. Ol halyqaralyq qaýymdastyqtyń nazaryn aýdarǵan aýqymdy ınnovasııalyq ıdeıalardyń bastamashysy boldy», dedi V.Norov.

Sondaı-aq spıker Ortalyq Azııada jańa múmkindikter paıda bolyp, aı­maq­tyń ınvestısııalyq tartymdylyǵy artyp kele jatqanyn atap ótti. Máselen, taldaý qorytyndysyna sáıkes aldaǵy 10 jylda aımaqtaǵy sheteldik ınvestısııa kólemi 170 mlrd dollarǵa jetedi. Onyń 70 mlrd-y shıkizattyq emes saladan kelýi múmkin eken.

Brıtan-qazaq qoǵamynyń tóraǵasy, FIRST baspasynyń negizin qalaýshy Rýpert Gýdman sessııa kezinde Uly­brı­tanııa premer-mınıstriniń quttyqtaý sózin oqydy. «Men Qazaqstandy el Tá­ýelsizdiginiń 30 jyldyǵymen quttyqtap, óz lebizimdi jetkizgim keledi. Bul – úlken jetistik. Qazaqstan damyp, Eýrazııa ortalyǵyndaǵy myqty elge aınalǵanyn kórdik. Kelesi jyly dıplomatııalyq baı­lanysymyzdyń 30 jyldyǵyn atap ótemiz. Baılanysymyz jahandyq pan­de­mııaǵa qaramastan, odan ári damıtyn bolady», delingen Borıs Djonsonnyń quttyqtaý sózinde.

Atlant keńesiniń aǵa ǵylymı qyz­metkeri, Energetıka jáne qaýipsizdik baǵ­darlamasynyń dırektory Arıel Koen óz sózinde Qazaqstannyń pandemııa­men kúresin joǵary baǵalady. Sondaı-aq Qazaqstannyń damýyna Elbasynyń qosqan úlesin erekshe atap ótti. «Men bolashaqqa optımızmmen qaraımyn. COVID-19 bárin dúrliktirdi. Qazaqstan qıyn kezeńdi sátti eńserdi dep oılaımyn», dedi A.Koen.

«Postındýstrıaldyq qoǵamdy zert­teý ortalyǵynyń» dırektory Vla­dıslav Inozemsev Qazaqstannyń eko­no­mıkalyq tabystaryna toqtaldy. Onyń aıtýynsha, elimiz shartaraptyń túkpir-túkpirinen ınvestısııa tartýda ozyq elderdiń qatarynda tur. «Qazaqstan óte mol tikeleı ınvestısııa tartty. О́zge postkeńestik elderde kórsetkish áldeqaıda tómen. Qazaqstandy sheteldik ınvestısııa tartý boıynsha postkeńestik keńistiktegi chempıon dep ataýǵa bolady», dedi Vladıslav Inozemsev

Sondaı-aq Kóshbasshylardyń Jahan­dyq Alıansynyń «Tún ortasy: Iаdrolyq dıalog boıynsha is-áre­ket ýaqyty» atty otyrysy aıasynda ıadro­lyq qaýipsizdik máselesi sóz boldy. Oty­rysqa qaty­sý­shylar jahandyq strate­gııalyq tu­raqtylyq salasynda qalyp­tasqan daǵ­darys jaǵdaıynan shyǵý máselesin ortaǵa saldy. Sondaı-aq Alıans­tyń al­daǵy jyldary atqaratyn jumys­tary­nyń basym baǵyttary aıqyndaldy.

Aıta keterligi, ıadrolyq qaýipsizdik úshin Kóshbasshylardyń Jahandyq Alıansy 2019 jyly «Astana klýbynyń» besinshi otyrysynyń qorytyndysy bo­ıynsha Elbasy bastamasymen quryldy. Qazirgi ýaqytta alıans saıasatkerler, sarapshylar jáne Nobel syılyǵynyń laýreattary syndy 70-ten astam ha­lyqaralyq qaıratkerdi biriktirip otyr.

Sondaı-aq «Astana klýbynyń» altynshy otyrysy kezinde «AQSh-Qytaı teketiresi: álem ekonomıkasy men geosaıa­satyna áserleri» taqyrybyndaǵy sessııa ótti. Jıynǵa «Eýrazııa shuǵylasy» bestselleriniń avtory, Flint Global bas keńesshisi, Portýgalııanyń eýropalyq ister jónindegi bas hatshysy qyzmetin atqarǵan Brýno Masaesh moderator boldy.

Bul sessııa jumysyna Hadson ınstıtýty Qytaı jónindegi ortalyǵynyń dırektory, «Júz jyldyq marafon: Qytaıdyń qupııa strategııasy» best­selleriniń avtory Maıkl Pıllsberı, Azııalyq qoǵam saıasaty ınstıtýtynyń prezıdenti jáne bas dırektory, Aýs­tralııanyń Premer-mınıstri qyzmetin atqarǵan Kevın Radd, «Qytaı men ja­handanýdy zertteý ortalyǵynyń» pre­zıdenti Van Hýeııao, Dúnıejúzilik bank vıse-prezıdenti laýazymyn ıelengen, Brýkıngs ınstıtýtynyń ǵylymı qyzmetkeri Iohannes Lınn qatysty.

«AQSh halqy soǵys kezdeısoq bas­talýy múmkin dep alańdaıdy. Sońǵy 2 jylda men mundaı kóp ssenarııdi estip talqyladym. Bul – óte aýqymdy másele. Búgingi sessııa aıasyndaǵy qarama-qaı­shylyq týraly aıtar bolsaq, men úshin bul áskerı qaqtyǵys, onyń ishinde ıadrolyq soǵystyń yqtımaldylyǵy», dedi Maıkl Pıllsberı.

Azııalyq qoǵam saıasaty ınstı­tý­tynyń prezıdenti jáne bas dırektory Kevın Radd Qytaı búginde álemdegi ekono­mıkalyq kóshbasshy, iri saıası kúshke aınalǵanyn aıtty. Qytaı qazirdiń ózinde Amerıkamen kúresip, básekeles bolyp jatqan qýatty jáne yqpaldy kúsh ortalyǵy sanalady. «Qazir Amerıka barlyq negizgi zaman­aýı tehnologııaǵa ıe jáne tehnologııalyq damýda Qytaıdan alda. Qytaıda AQSh-taǵydaı ótkizgishter men jartylaı ótkizgishter jetispeıdi. Olardyń óndirisi AQSh-ta shoǵyrlanǵan. Bul turǵyda Qytaı Amerıkadan artta qaldy. AQSh-ty basyp ozý úshin jańa tehnologııalyq saıasatty qolǵa aldy. Sondyqtan eki el arasyndaǵy qarym-qatynas ýshyǵa túsedi – syn-qaterlerdiń almasýy bolady jáne bárimizdi shıelenis kezeńi kútip tur», dedi spıker.

Klýb jumysy barysynda «Batys vs Reseı: Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq úshin saldarlar» sessııasy ótti. Oǵan qazaqstandyq Álemdik ekonomıka jáne saıasat ınstıtýtynyń dırektory Erjan Saltybaev, Belgııa premer-mınıstri bolǵan Iv Leterm, Energetıkalyq hartııa hatshylyǵynyń bas hatshysy Ýrban Rýsnak, máskeýlik Karnegı ortalyǵynyń dırektory Dmıtrıı Trenın sekildi spıkerler qatysty.

Sonymen, úsh kúnge sozylǵan «As­tana klýbynyń» otyrysy kezinde ja­han­danýdyń bolashaǵynan bastap álemdik damýdyń syn-qaterlerine deıingi kóptegen másele qamtyldy. Jıyn­­ǵa shartaraptan kelgen spıkerler El­basy Nursultan Nazarbaevtyń Qazaq­stannyń damýyn­daǵy, jahandyq turaqtylyq pen qaýip­sizdikti saqtaýdaǵy rólin joǵary baǵa­lady.

Qoryta aıtqanda, «Astana klýby» álemniń túkpir-túkpirinen kelgen sarapshylar men kóshbasshylar bas qosyp, jahandyq máselelerdi talqylaıtyn irgeli alańǵa aınalǵanyn taǵy bir ret dáleldedi.