Otandyq taýar óndirýshilerdi qoldaý – kezek kúttirmeıtin másele

Senatorlar «Salyq jáne bıýdjetke tólenetin basqa da mindetti tólemder týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Kodeksine (Salyq kodeksi) jáne «Salyq jáne bıýdjetke tólenetin basqa da min­detti tólemder týraly» Qazaqstan Respýb­lıkasynyń Kodeksin (Salyq kodeksi) qoldanysqa engizý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn eki oqylymda qarap, qujatty qabyldady. Zań jobasyna Parlament depýtattary bastamashylyq jasady.

Qujattyń basty maqsaty – azamattar men bıznesti qoldaý. Soǵan baılanysty qujatqa jeke tulǵanyń jalǵyz bas­panasyn kepil retinde qabyldaýǵa shekteý qoıatyn norma engizildi. Budan basqa, jeke salyq tóleýshilerge aldaǵy tólemder men salyq bereshegi týraly, onyń ishinde bankterdiń mobıldi qosymshalary jáne «Azamattarǵa arnalǵan úkimet» KeAQ arqyly habarlaý mindetti bolady.

Zań jobasy jóninde senator Ǵumar Dúısembaev baıandama jasady. Onyń aıtýynsha, qujat Memleket bas­shy­synyń halyqqa Joldaýynda aıtyl­ǵan jekelegen tapsyrmalardy iske asyrý maqsatynda ázirlengen. So­ǵan baılanysty birneshe ózgeris qaras­ty­rylǵan. «Birinshi, eń tómengi jalaqyny aılyq eseptik kórsetkishke aýystyrý jolymen ony eseptik kórsetkish re­tinde paıdalanýdy alyp tastaý usy­nylady. Bul jeke tabys salyǵy bo­ıynsha standartty shegerimdi jáne áleýmettik salyq boıynsha eń tómengi salyq salynatyn bazany aıqyndaýǵa qatysty. Ekinshi, shıkizat eksportynan túsken valıýtalyq túsimniń keminde 50 paıyzyn shetel valıýtasyn teńgege aıyrbastaıtyn bıznes sýbektileri taýarlardy eksporttaǵan kezde 80 paıyzǵa deıingi mólsherde qosylǵan qun salyǵyn jeńildetilgen tártippen qaıtarý usynylady. Kásipkerlik sýbektileriniń tizbesin Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti bekitedi. Úshinshi, Salyq kode­­ksinde 2022 jylǵy 1 qańtardan bastap Qa­zaqstan Respýblıkasynda taýarlar men qyzmetter kórsetetin sheteldik ınternet-kompanııalardyń qosylǵan qun salyǵyn tirkeý men tóleýdiń jeńildetilgen tártibi kózdelgen», dedi Ǵ.Dúısembaev.

Senatordyń sózine súıensek, mun­daı kompanııalardyń qosylǵan qun saly­ǵyn tóleýin qamtamasyz etý maqsa­tynda «Merchent ID» uǵymyn engizý usy­nylyp otyr. Bankter men tólem uıym­dary memlekettik kirister organdary­na «Merchent ID» boıynsha sheteldik ın­ternet-kompanııalarǵa jeke tulǵalar júzege asyrǵan tólemder men aýdarymdar­dyń somalary týraly aqparat berý mindetteledi.

«Tórtinshi, otandyq óndirýshiler úshin aksızden keıingi tólemdi engizý qaras­tyrylǵan. Bul shara araq óndirýshilerdi temeki ónimderi men syra óndirýshilerimen teńestiredi jáne otandyq alkogol ónimin qoldaýǵa, sondaı-aq alkogol óniminiń ımportyn tejep ustaýǵa múmkindik beredi. Besinshi, 2023 jylǵy 1 qańtardan bastap arnaıy salyq rejimin jáne biryńǵaı jıyntyq tólemdi qoldanýǵa ruqsat etilgen qyzmet túrlerin qaıta qaraý usynylady. Altynshy másele avtomobılder boıynsha kólik quraldaryna salyqty esepteýge qatysty. Osyǵan baılanysty shaǵyn jáne orta bıznestiń shyǵyndaryn azaıtý úshin salyq salý maqsatynda shaǵyn kólemdi fýrgondardy júk salmaǵyna qaraı salyq salý tártibimen júk avtomobılderine jatqyzý usynylady», dedi senator.

Sondaı-aq Qazaqstan aýmaǵy arqyly halyqaralyq baǵytta jolaýshylar men júk tasymaldaıtyn sheteldik avtokólik quraldaryna salynatyn alym kólemin 20-dan 30 aılyq eseptik kórsetkishke deıin arttyrý qarastyrylǵan. Budan bólek, taýar aınalymynyń qadaǵalanýyna da mán berilmek. «Osy túzetýler Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń kedendik aýmaǵyna ákelingen taýarlardy qadaǵalaý tetigi týraly kelisimdi iske asyrýǵa múmkindik beredi. Onda «Taýarlar aınalymynyń baqylanýy» degen memlekettik baqylaýdyń ózge nysany kózdeledi. Osyǵan baılanysty engiziletin atalǵan jańalyq qadaǵalaýǵa jatatyn taýarlardy jáne ulttyq baqylaý júıelerin paıdalana otyryp, osyndaı taýarlardyń aınalymy operasııalaryn esepke alýdy uıymdastyrýǵa múmkindik beredi. Toǵyzynshy, mobıldi tólemderdi fıskaldaý kózdelgen. Pandemııa kezinde saýda jáne qyzmet kórsetý salasyndaǵy shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileri kásipkerlik qyzmette jeke tulǵalar arasyndaǵy tranzaksııalarǵa arnalǵan jedel mobıldi aýdarymdardy bar­lyq jerde paıdalana bastady. Bul máse­leni zańnamalyq retteý maqsatynda «mo­bıldi tólemder» túsinigin anyqtaý qaras­tyrylyp otyr. Mobıldik tó­lem­­der arqyly taýarlar men kórse­tiletin qyzmetterge aqy tóleý úshin esep aıyrysýlar kezinde onlaın-baqy­laý-kassa mashınalaryn qoldaný zańdas­tyrylady. Kásipkerler bıznesti júrgizýge arnalǵan jeke shottardy paıda­lanýǵa mindetteledi. Bankterge memle­kettik kirister organ­daryna tıisti máli­metterdi berý usyny­lady», dedi Ǵ.Dúı­sembaev.

Zań jobasynda salyq zańnamasynyń turaqtylyǵyn engizý máselesin zańna­malyq retteý qarastyrylǵan. Salyq zańnamasynyń turaqtylyǵy kez kelgen jobalarǵa, sonyń ishinde jer qoınaýyn paıdalanýǵa 10 jyl ishinde ınvestısııalar salǵan jaǵdaıda, deńgeıles monıtorıngte turǵan, aksızdeletin taýarlardy óndirý jónindegi qyzmetti júzege asyr­maı­tyn jáne arnaýly salyq rejimin qol­danbaıtyn eksportqa baǵdarlanǵan (kómirsýtekti paıdaly qazbalar men munaı ónimderin eksporttaýshylardy qospaǵanda) taýar óndirýshilerge ǵana beriledi.

«Búgin qabyldanǵan zań Memleket basshysynyń Joldaýda jarııalanǵan jekelegen bastamalaryn iske asyrýǵa arnalǵan. Soǵan sáıkes endi eń tómengi jalaqyny salyqtyq eseptik kórsetkish retinde qoldaný júrgizilmeıdi. Sonymen qatar qujatta eksporttaýshylardy valıýtalyq tabysty ishki valıýta naryǵyna satý úshin yntalandyrýǵa baǵyttalǵan ere­jeler kózdelgen. Jalpy, qabyldanǵan zań jobasy qolaıly bıznes-orta men ınves­tısııalyq ahýaldy qalyptastyrýǵa yqpal etedi jáne otandyq taýar óndirýshilerdi qol­daıdy. Sondaı-aq jeke tulǵalar men kásipkerler úshin salyqtar men tólem­der tóleýdi jeńildetedi», dedi Máýlen Áshimbaev qujatqa qatysty bildirgen pikirinde.

Sonymen qatar otyrys barysynda senatorlar kórshi memleketterge áskerı kómek berý jónindegi eki Kelisimdi ratı­fıkasııalady. Olar – «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Qyrǵyz Respýblıkasynyń Úkimeti arasyndaǵy óteýsiz áskerı-tehnıkalyq kómek kórsetý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» jáne «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úki­meti men Tájikstan Respýblıkasynyń Úki­meti arasyndaǵy óteýsiz áskerı-tehnı­­kalyq kómek kórsetý týraly keli­simdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jo­balary. Bul Kelisimder qyrǵyz jáne tájik taraptaryna áskerı múlikti, atap aıtqanda, oq-dáriler men arnaıy jab­dyq­tardy bir rettik berýdi kózdeıdi. Son­daı-aq otyrysta áskerı múlikti Qyrǵyzstan men Tájikstanǵa berý Qazaq­stannyń ja­ýyngerlik ázirligi men qorǵanys qabi­letine áser etpeıtini atap ótildi.

Budan basqa, Senat otyrysynda «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Tájikstan Respýblıkasynyń Úkimeti arasyndaǵy tájik-aýǵan shekarasyna irgeles aýdandarda qaýipsizdikti qamta­masyz etýde áskerı-tehnıkalyq jár­dem kórsetý týraly kelisimdi ratıfı­kasııalaý týraly» zań jobasy qaralyp, qabyldandy. «Kelisim tájik tarapyna áskerı múlikti, atap aıtqanda, oq-dári­lerdi bir ret berýdi kózdeıdi. Qazaqstan tarapy áskerı múlikti Jambyl obly­synyń Otar stansasynan Tájikstan Res­pýblıkasynyń aýmaǵyna deıin («Rohatı» stansasy, Dýshanbe qala­sy) temir jol kóligimen jetkizýdi qamta­masyz etip, oǵan baılanysty barlyq shyǵysty ózi kóteredi», dedi zań jo­basy jóninde baıandama jasaǵan Qorǵa­nys mınıstriniń orynbasary Rýslan Shpek­baev.

Vıse-mınıstrdiń aıtýynsha, Tájik­stan jaǵy Qazaqstannan alǵan áskerı múlikti, ony paıdalaný quqyǵyn úshinshi tarapqa bermeıdi. Osylaısha, áskerı múlik­ti Tájikstanǵa berý Qazaqstannyń jaýyn­gerlik ázirligi men qorǵanys qabile­tine yqpal etpeıdi.  «Búgin ratıfıka­sııa­lanǵan Kelisimder Ortalyq Azııadaǵy qaýipsizdikti nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan. Aldaǵy ýaqytta bul qujattar kórshiles eldermen ózara dostyq qarym-qatynasty odan ári arttyrýǵa jáne áskerı saladaǵy yntymaqtastyqty damytýǵa óz septigin tıgizedi dep senemiz», dedi qujatqa qatysty pikir bildirgen Máýlen Áshim­baev.