Erlikti dáripteıtin eskertkishter jınaqtalǵan Qarýly Kúshterdiń Áskerı-tarıhı mýzeıine – 6 jyl

Bastapqyda Ulttyq áskerı-patrıot­tyq ortalyǵynyń quramynda bolǵan mýzeı, mine, endi memlekettik mártebege ıe bolyp, enshisin alyp jatyr. Budan bylaı ol «Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly Kúshteriniń Memlekettik áskerı-tarıhı mýzeıi» dep atalady. Bul qorǵanys vedomstvosynyń mádenı mura men tarıhı jadymyzǵa qatysty oń kózqarasyn bildirse kerek.

Mýzeı qorynda ejelgi kezeńnen búgingi kúnge deıingi qazaq halqynyń mádenıeti men áskerı tarıhynan syr shertetin eskertkishter, óte sırek kezde­se­tin jádiger­ler bar. Mundaǵy eksponat­tardyń jalpy sany 15 myńnan asady jáne olardyń qatary kún ótken saıyn molyǵa túsýde.

Ekspozısııalyq zaldar ǵımarattyń sáýlettik jáne qurylymdyq beınesine qosymsha erekshelik berip tur. Atap aıtqanda, mýzeıde Qazaqstan Qarýly Kúshteriniń zaly, Merzimdi kórmeler zaly, Ejelgi dáýir – XIX ǵasyr zaly, XX ǵasyrdaǵy áskerı tarıh zaly, XX-XXI ǵasyrlardaǵy qarý-jaraq zaly, Beıneleý óneri zaly, sondaı-aq «Qazaqstan áskerı isiniń tarıhy» atrıýmy bar.

«Atrıýmda qorǵanys qabilettiligi salasyndaǵy zamanaýı jetistikter men ótken dáýirdi ushtastyratyn tarıh sabaqtastyǵyn sıpattaıtyn barelefter serııasy usynylǵan. Barelefter ártúrli tarıhı dáýirdegi kóshpeli qazaq jaýyngerleri qarý-jaraq túrleriniń erekshelikterin sıpattaıdy. Elimizdiń qazaq batyrlary men zamanaýı jaýyngerlerdiń ortasyndaǵy Elbasy N.Nazarbaev beınelengen «Máńgilik el» ortalyq kompozısııa­sy – dańqty dástúrge degen adaldyqtyń nyshany», deıdi Memlekettik áskerı-tarıhı mý­zeıiniń bastyǵy, fılosofııa ǵylymda­rynyń doktory (PhD), polkovnık Nurtaza Asylov.

Merzimdi kórmeler zalynyń ekspozısııasyna «AMPIR» elıtalyq antıkvarıat salonynyń kolleksııasy qoıylǵan. Ol Qazaqstannyń mádenı murasynda tarıhı mazmunǵa ıe ulttyq buıymdardan jáne avtorlyq músinder, Túrksoı tarıhy murajaıy – arheologııa eskertkishteri (b.z.d IV-III myńjyldyqtar) jáne etnografııa (XIX – XX ǵǵ. basy), túrki halyqtarynyń turmys-tirshiligin beıne­leıtin eksponattardan turady.

Murajaı Qazaqstan halqynyń áskerı-tarıhı murasyn zertteý salasyndaǵy strategııalyq bastamalardy damytý maq­sa­­tyn­da álemdik mýzeı tájirıbesiniń ozyq ǵylymı tásilderin, zamanaýı úrdiste­ri men ınnovasııalyq tehnologııalaryn paıdalanýǵa baǵyttalǵan.

Eksponattardyń, maketterdiń, dıora­ma­lar­dyń, ınstallıasııalardyń, aqpa­rattyq tehnologııa quraldarynyń, mýl­tı­medııalyq jabdyqtardyń (gologram­malar, LED ekrandar, sensorlyq ekran, karta túsirý) kómegimen tarıhı oqıǵalardyń epızodtary, meıli ol kóne tarıh qoıylymy bolsyn, meıli azamat soǵysy, Uly Otan soǵysy nemese bertindegi aýǵan soǵy­sy, qazaqstandyq áskerılerdiń BUU bitimger­shilik mıssııalaryna qatysýy, qazirgi zamanǵy áskerı qyzmetkerlerdiń Otan qorǵaýdaǵy kúndelikti qyzmeti bolsyn kelýshilerge shynaıy túrde usynylady.

Alty jyl ýaqytta mýzeıde 100 myńnan astam adam bolyp, qazaq halqynyń ulttyq áskerı tarıhymen tanysqan, onyń ishinde alys-jaqyn shetelderden kelgen qonaqtar da bar. Murajaıǵa kelýshiler sany pan­demııaǵa baılanysty karantın kezinde bolmasa, basqa ýaqytta esh tolastaǵan emes.

Uly Otan soǵysy jyldarynda habar-osharsyz ketken jaýyngerlerdi izdestirý, tabý jáne qaıta jerleý, sondaı-aq umyt bolǵan halyq batyrlaryn tarıhı turǵydan zertteý baǵytynda da aýqymdy jumys atqarylýda.

2022 jyldyń mamyr aıynda Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly Kúshteriniń quryl­ǵanyna 30 jyl tolady. Osy ataýly dataǵa tarıhshy ǵalymdar men áskerı mamandardan quralǵan derbes jumys toptary úsh iri jobany baspaǵa ázirlep jatyr. Olar osy ýaqytqa deıin jete zerttelmegen tarıhı oqıǵalardyń barlyq qabattaryn qamtıdy.

Birinshi joba «Qazaqstannyń áske­rı tarıhynyń atlasy» dep atalady, ol oqyrmandy kóne dáýirden búgingi kúnge deıingi kezeńge áskerı tarıh turǵy­synan qaraýǵa shaqyrady. Atlas bizdiń zamanymyzǵa deıingi ekinshi myńjyl­dyqtan, saqtar men ǵundar dáýirinen, túrkilerdiń jáne onyń áskerı óneriniń paıda bolýynan bastalady.

Parsy patshasy Kırdiń, Eskendir Zul­qarnaıynnyń, sondaı-aq Shyńǵys han áskerleriniń kóne qazaq dalasy arqy­ly jasaǵan joryqtary jeke-jeke kórsetiledi. Barlyq bolǵan tarıhı shaı­qastar shemalyq kartalarmen beıne­len­gen. Atlasta Qa­zaq handyǵynyń XV-XIX ǵasyrlardaǵy soǵystary, qazaq ofıserleriniń patshalyq Reseı armııasyndaǵy áskerı qyzmet atqarýy, Qazaqstan jerindegi azamat soǵysy da nazardan tys qalmaǵan.

Eki soǵys arasyndaǵy elimizdegi áskerı qurylys, qazaqstandyq áskerı quramalardyń Uly Otan soǵysy jyl­da­ryndaǵy shaıqastary jáne otan­dastarymyzdyń HH ǵasyrdaǵy aýmaqtyq soǵystarǵa qatysýy jeke bólimderde kórsetilgen. Bárin qorytyndylaı kele, Atlas Qazaqstannyń qazirgi armııasynyń damýy, onyń BUU qamqorlyǵyndaǵy bitimgershilik mıssııasy týraly da baıandaıdy. Mundaı kólemdi kitap alǵash ret baspa betin kórmekshi.

Ekinshi joba Qazaqstan Qarýly Kúshteriniń 30 jyldyǵyna arnalǵan. Kitapta tól armııamyzdyń qurylý, qalyp­tasý jáne damý tarıhy jáne ondaǵy Tuńǵysh Prezıdent – Elbasynyń róli aıtylady. Ol kópshilik oqyrmanǵa arnalǵan, jaqsy bezendirilgen jáne ishinde sırek kezdesetin tarıhı fotosýretter de bar.

Úshinshi joba derekti taqyrypqa arnalǵan. Kitap – «Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly Kúshteriniń tarıhy. Qujattar men materıaldar» dep atalady. Onda kóptegen muraǵat materıaly, Memleket basshysynyń, mınıstrlikter men vedomstvo basshylarynyń jarlyqtary, ókimderi jınaqtalǵan. Ol Qazaqstan Qarýly Kúshterin qurýdyń búkil jolyn tutas hronologııalyq túrde kórsetedi. Kitap osy salany zertteıtin mamandar men muraǵat qujattaryna qyzyǵýshylyq tanytatyn oqyrmandarǵa arnalǵan.     

Mýzeı ártúrli mádenıet jáne óner mekemesimen, sonyń ishinde tarıhı-ólketaný murajaılarymen, kitap­hana­larmen, muraǵattarmen, tarıh jáne memleket ınstıtýttarymen, jalpy bilim berý mekemelerimen, sondaı-aq ártúrli sheteldik mádenı uıymdarmen tyǵyz yntymaqtastyq jasaıdy.

Máselen, jaqynda Polsha Respýb­lı­ka­synan delegasııa keldi. Varshava­daǵy «Ekinshi dúnıejúzilik soǵys mura­jaıynyń» basshylyǵymen kezdesýde birlesken jobalardy atqarýǵa, onyń ishinde Polsha jerinde qaza tapqan jaýyn­gerlerdi izdestirý, belgisiz erlerdiń esimin jańǵyrtý týraly ýaǵdalastyqqa qol jetkizildi.

Búgingi kún – erteńgi tarıh. Bir qýan­ta­tyny, mýzeıge kelýshilerdiń deni balalar men jasóspirimder eken. Áske­rı-patrıottyq tárbıe arqyly óske­leń ur­paqtyń boıyn­da Otandy qorǵaý­ǵa qajetti tulǵalyq qasıetter qalypta­satynyn eskersek, Memlekettik áskerı-tarıhı mýzeıiniń atqaryp otyrǵan róli orasan zor.