Ishki ister mınıstri Erlan Turǵymbaev: Tártipti el tabysty bolady

– Erlan Zamanbekuly, babalar ańsa­­ǵan azattyqtyń qadirin túsinip, elge qalt­qysyz qyzmet etken býyn­nyń ókili retin­de keshegi men búgin­giniń aıyr­ma­shy­l­yǵyn salystyra qara­ǵanda, eń aldy­­men qandaı jetistigimizdi sóz eter edińiz?

– Iá, táýelsizdik jyldary elimizdiń ishki ister organdarynyń júıesi de aıtar­lyq­taı qurylymdyq ózgeristerge ushyra­dy. Birden aıtý kerek, bul ózgerister El­­ba­­sy­­myz Nursultan Nazarbaevtyń bas­ta­ma­­sy­­men qolǵa alynǵan edi. Eń aldymen, 90-jyl­dardyń aıaǵynda IIM-niń órt qaýip­siz­di­gin qamtamasyz etý, qylmystyq-quqyq­­tyq statıstıkany qalyptastyrý, krı­­mı­­na­lıstıkalyq saraptamalardy júr­gizý, eko­no­mıkalyq qylmystarǵa qar­sy kúres, qylmystyq-atqarý júıesi, ha­lyq­ty qu­jat­tandyrý jáne tirkeý sııaq­ty min­detteri bas­qa memlekettik or­gan­dar­dyń qara­ma­ǵy­na berildi. Bul sol kez­degi eń durys she­shim boldy. О́ıtkeni tá­ýel­siz­dikke endi qol jetkizgen jas mem­le­kette qoǵamdyq tár­tip­ti kúsheıtý, qyl­mys­pen, uıymdasqan trans­she­karalyq qyl­mys­pen kúres basty orynǵa shyqty. Qanatyn keńge jaıyp úl­ger­gen qylmys áleminiń túbirine balta shabý ońaıǵa soqpady. Polısııanyń eń bas­ty mindeti – el ishindegi tártipti ny­ǵaıtý bo­lyp aıqyndaldy. Biz osy min­detti abyroı­men oryndadyq. Eldegi beti­men ketken qyl­mys júgendelgennen keıin, qoǵamdyq tár­tip nyǵaıyp, beıbit ómirdiń berekesi kire bastady. Halyq kásipkerlikpen, saýda-sat­tyq­pen, basqa da sharýashylyq túr­leri­men emin-erkin aınalysty. Dańqty batyry­myz Baýyrjan Momyshulynyń «Tártip­siz el bolmaıdy, tártipke baǵynǵan qul bol­maı­dy» degen sózi bar emes pe. Biz ishki tár­tip­ti nyǵaıtý arqyly el boldyq, tártip bizge turaq­tylyqty syılady. Al turaq­ty­lyq tabysymyz ben berekemizdi eseledi.

Árıne, bastapqydaǵy bar ózgeris osy­men shektelip qalǵan joq. Ishki ister or­­gan­­­dary budan soń kólik quraldaryn mem­­­le­­ket­tik tehnıkalyq baıqaýdan ót­kizý jáne ony baqylaý, kúzet qyzmeti (asa mańyzdy stra­­tegııalyq obekti­ler­di kú­­zetýdi qos­pa­­ǵan­da) sııaqty ózine tán emes fýnk­sııa­­lar­dan bosatyl­dy. Sony­men birge den­saý­lyq saqtaý organ­dary­nyń qara­maǵyna medı­sı­­nalyq aıyqtyr­ǵyshtar, al bilim berý júıesine – ká­meletke tol­maǵandardy ýaqytsha oq­shaýlaý, beıim­deý jáne ońaltý or­ta­lyq­tary berildi. Bul ózge­rister de ýaqyty­men ári der kezinde jasalǵandyqtan, óz jemisin kórsetti.

Táýelsizdiktiń bastapqy jyldarynda erekshe kóbeıip ketken neshe túrli qyl­­mystar birtindep aýyzdyqtalǵannan ke­ıin, kelesi kezekte zańnamalyq turǵydan je­til­­dirý jumystary qolǵa alyndy. Qyl­mys­tyq prosesti ońaılatýdy, tergeýge de­ıin­gi tekserýdi qysqartýdy kózdeıtin qyl­mys­tyq sot isin júrgizýdiń jańa modeli en­gizildi. Eger buryn qylmystar óti­nish bo­ıyn­sha tergeýge deıingi tekserý­den keıin ǵana jáne qylmystyq is qozǵal­ǵan­nan ke­ıin ǵana resmı tirkelse, qazir aryz­dar men habarlamalar SDTBT-ǵa qyl­mys retinde tirkeledi, al tirkeýdiń ózi sotq­a deıingi tergeýdiń bastalýy bolyp tabylady.

2015 jyldyń 1 qańtarynan bastap jańa Qylmystyq jáne qylmystyq is júr­gizý kodeksteri men Ákimshilik quqyq buzý­shy­l­yq týraly kodeks kúshine endi. Bul zań­dardy ázirleýge IIM belsendi qatysty. Jalpy, IIM jańa quqyqtyq keńistikti qalyptastyrý boıynsha aýqymdy zań jobasyn jasaý jumystarynyń bel ortasynda bolǵanyn atap ótken jón. Osy jyldar ishinde quqyq buzýshylyqtyń aldyn alý, qylmysqa qarsy kúres, kóshi-qon, Ulttyq ulan, azamattyq qorǵaý jáne t.b. máseleleri boıynsha 20-dan astam zań ázirlengen eken. Biz quqyq, zańnama sala­synda álemdegi órkenıetti eldermen te­ńese bastadyq. Táýelsizdigimizdiń 30 jyl­dyq belesine kóz salǵanda, keshegi ja­baıy qylmyspen kú­resten búgingi ozyq qu­qyq­tyq sana deń­geıi aralyǵyndaǵy jetis­tik­terimiz oıǵa ora­lady. Bizdiń basymyzdan ótken kúrdeli kezeńder myqty mamandar, tabandy da, erik-jigeri mol qyz­metkerler daıarlaýǵa múm­kindik berdi. Osy jyldar ishinde qazaq­standyq polısııanyń ózindik biregeı mek­tebi qalyptasty dep maqtanyshpen aıta alamyz. Jalpy, zańnamalyq jumystar týraly aıtqanda, «QR Ishki ister organdary týraly» Zańnyń negizin qalaǵan general-polkovnık Q. Súleımenov, mılısııa general-maıory M. Qalmataev, B. Muhametjanov, V. Shýmovty atap ótpeýge bolmaıdy. Osyndaı tulǵalardyń zor jaýapkershiligi, tabandylyǵy men tózimdiligi, bıik shyǵarmashylyq óresi eldegi qoǵamdyq qaýipsizdik pen quqyqtyq tártiptiń nyǵaıýyna jol saldy.

– Ishki ister salasyn sońǵy tehnologııalarmen qamtamasyz etýge qalaı kóńil bólindi? Bul baǵytta biraz qıyndyq týyndaǵan shyǵar?

– Jańa tehnologııalarsyz qaı sala da alǵa baspaıtyny belgili. Sondyqtan táýel­sizdiktiń alǵashqy jyldarynan bu­ǵan jete kóńil bólindi. Zaman talabyna saı beınebaqylaý júıesin qoldaný keń óris aldy. Ásirese, qoǵamdyq tártipti saq­taý jáne qoǵamdyq qaýipsizdikti qamta­­ma­syz etý salasynda beınebaqylaý júıesi bel­­sendi túrde engizildi. Bul baǵyt­ta­ǵy ju­mys­tar áli de jalǵasyp keledi. Beı­neba­qylaý júıesin engizý alǵash­qy ýa­qyt­­­tan jergilikti atqarýshy organdar­dyń qol­­­daýy­men júzege asyryla bas­tady. Qala kóshelerinde táýlik boıy qyzmet atqaratyn polısııanyń keshen­di kúshterin basqarý úshin barlyq oblys or­ta­lyqtarynda jedel basqarý ortalyq­tary (JBO) quryldy. IIM krımınogendik jaǵdaıy qıyn birneshe monoqalada jáne 8 shaǵyn qalada JBO salý máselelerin pysyqtap, sonyń nátıjesinde Jańaózen, Rýdnyı, Shýchınsk, Semeı jáne Hrom­taýda, Qulsaryda Jedel basqarý ortalyq­tary iske qosyldy.

О́ńirlerde «Qaýipsiz aýla» jobasy tabys­ty iske asyryldy. Osy joba aıasynda táýelsizdiktiń bastapqy onjyldyq­taryn­da turǵyn úı aýlalaryn qamtıtyn 20 myńǵa jýyq beınebaqylaý kamerasy paı­dalanylǵan edi. Qazirgi ýaqytta res­pýb­lıka aýmaǵynda 625 myń beınekame­ra jumys isteıdi. Jedel basqarý ortalyǵyna 100 myńǵa jýyq beınekamera qosylǵan.

Prezıdentimiz Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev 2019 jylǵy 2 qyrkúıek­tegi «Syndarly qoǵamdyq dıalog – Qazaq­stannyń turaqtylyǵy men órkendeýiniń negizi» atty Joldaýynda qazaqstandyq polısııanyń aldynda turǵan keshendi mindetterdi aıqyndap berdi. Osy baǵytta da kólemdi jumystar qolǵa alyndy. Bú­gin­de quqyqtyq tártipti qamtamasyz etý jáne el azamattarynyń zańdy múddelerin qur­metteý úshin Qazaqstan aýmaǵyn UCI-ge shyǵatyn beınebaqylaý kameralarymen barynsha keń kólemde qamtamasyz etý josparlanýda. Bul úshin 100 turǵynǵa 15 beınebaqylaý kamerasynan keletin halyqaralyq tájirıbe (AQSh, Qytaı) zerttelip, negizge alyndy.

Ishki ister mınıstrligi jergilikti at­qarý­shy organdarmen birlesip, álemdik táji­rıbe negizinde beınebaqylaý kamera­lary jelisin keńeıtý boıynsha júıeli ju­mys­tar júrgizýde. Oblystardyń, res­pýblı­kalyq mańyzy bar qalalardyń jáne astana­nyń ákimdikterimen beıneba­qy­laý júıelerin keńeıtý jáne biriktirý boıynsha Jol kartalary bekitildi.

Jol-patrýldik polısııa qyzmetker­lerin de beınetirkeýishtermen qamtamasyz etý jumystary da kezeń-kezeńimen júzege asy­rylyp keledi. Búginde patrýldik po­lı­sııanyń saptyq bólinisterinde 10,5 myń birlik beınetirkegish bar. Osy beı­ne­­tirke­gishterdiń kómegimen 378 myń ákim­shi­lik jáne 2,1 myń qylmystyq quqyq buzý­­­shy­lyq tirkelip, beınejazbalar kúdik­tiler­diń kináliligin dáleldeý bazasy retinde paı­da­lanylǵan. Qoǵamdyq tártip­ti saqtaý sala­syn­daǵy dál qazirgi ýaqyt­taǵy jospar­la­nyp otyrǵan jańa tehnolo­gııa­lardyń biri, bul – ishki ister bóliminde esepte turǵan adamdardy baqylaý maq­satynda elektrondy bilezikterdi engizý. Bilezik jekelegen sanattaǵy adamdarǵa  qatysty qoldanylatyn bolady.

Buryn polıseıler sottalǵandardy baqylaý úshin turǵylyqty jeri boıynsha turaq­ty túrde aralap shyǵatyn edi. Endi bul monıtorıng júıesimen qoldanystaǵy kompıýterlerinde júzege asyrylatyn bolady. Bul bir polısııa qyzmetkerine kez kelgen ýaqytta birneshe sottalǵandy bir ýaqytta tekserýge múmkindik beredi. Jalpy, saladaǵy sońǵy jańa tehnologııalardy aıta bersek, ishki ister salasy­nyń barlyq baǵyty boıynsha kóp mysal keltirýge bolady. Men tek qana qoǵam­dyq qaýipsizdikti jáne quqyqtyq tártipti qamtamasyz etý salasyndaǵy tehnolo­gııalarǵa ǵana toqtaldym.

– Zań aldyndaǵy jaýapkershilikti qatańdatpaı-aq, qoǵamdyq sanany kóterý arqyly zań buzýshylyqty azaıtýǵa bola ma, ol úshin ne isteý qajet dep oılaısyz?

– Zań degen sózdiń ózi jalpaq tilmen aıtqanda adamdy izgilikke shaqyratyn tártiptiń ekinshi ataýy. Siz aıtyp otyrǵan qoǵamdyq sanany kóterý úshin zań, tártip, tárbıe kerek. Sonda ǵana qoǵamdyq sana kóteriledi. Esińizde bolsa, budan on shaqty jyl buryn «Usaq quqyqbuzýshylyqtarǵa nóldik tózimdilik» degen qaǵıda engizildi. Bul qaǵıda alǵash ret «Qazaqstan-2050 strategııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» atty Joldaýda aı­tyldy. Bastapqyda osy qaǵıdany sy­nap-minegender kóp boldy. Qoǵamdyq oryn­da qoqys tastaǵandar, kez kelgen jerde temeki shekkender aıyppul tó­lep jazaǵa tartylǵanda muny shamadan tys qataldyq dep qoǵamdyq pikirdi órshitý­ge de tyrysqandar tabyldy. Qazir qa­ra­­sańyz, osy qaǵıda, zańnyń nátı­je­sin­de halyq usaq buzaqylyqqa nemqu­raı­ly qaramaýdy úırendi. Keshki onnan keıin bireý jurttyń tynyshtyǵyn buzyp jatsa, dereý polısııaǵa habarlaıdy. Bireý qoǵamdyq orynǵa, kóshege qoqys tastap ketse de, kórgen adam álgi tártip buzýshyny birden jónge shaqy­rady. Sonyń nátıjesinde mundaı usaq buzaqylyq jasaıtyndardyń sany azaıdy. Buryn biz muny tipti tártip buzýshylyq, buzaqylyq sanaǵanymyz joq qoı. Al qazir, jaǵdaı múldem basqasha. Halyq kóshede qoqys tastamaıtyn boldy, qoǵam­dyq oryndardy daýys kóterip, bylapyt sózder aıtpaıdy. Temekini arnaıy belgi­len­gen oryndarda shegedi, kez kelgen jer­ge qoqys tastamaıdy. Halyq bulaı jasaý­ǵa ózderi uıalatyn dárejege jetti. Zań, tártip, talap degen adamdy jazalaıtyn, ar-namysyn, abyroıyn tómendetetin nárse emes, kerisinshe adamnyń adamdyq bol­mysyn kóteretin, qadir-qasıetin art­ty­ratyn, parasat-paıymyn ósiretin dúnıe­ler. Bizdi adam qylǵan eń aldymen otba­syndaǵy tártip pen tyıym, otbasy­lyq qundylyqtar men qaǵıdalar emes pe. Sondyqtan zań da, tártip te, talap ta, qoǵamd­yq sanany kóterýge qyzmet etetin tárbıe quraly dep sanaǵan durys. Zań bar jerde jaqsy ómir bar, tártip bar, tynyshtyq pen turaqtylyq bar dep uǵýymyz kerek.

– Ishki ister salasyna jańadan kelip jatqan qyzmetkerlerdiń tárbıesi men tájirıbesin qalyptastyrý maqsatynda nege mán berip, neden qashýymyz kerek?

– Biz quqyq qorǵaý mamandaryn pat­rıottyq rýhta tárbıeleý máselesine qa­shanda basa nazar aýdaramyz. Bul baǵytta tájirıbeli qyzmetkerler, ardagerler, óziniń ozyq ǵylymı pedagogıkalyq tur­ǵy­­dan osy salany órkendetýge umtyl­ǵan aza­mattardan qurylǵan arnaıy tálim­­gerlik ıns­tıtýt qyzmetiniń negizi qalan­dy. Bul bas­tama ishki ister organdary qyz­­metkerlerin kási­bı biliktilik pen adam­ger­­shil­ikke baýlyp qana qoımaı olar­dyń mem­le­ketshildik, patrıottyq sezim­derin qa­lyp­tas­tyrýǵa da úles qosady degen senim mol. Kadr daıarlaý isi mu­qııat­ty­lyq­­ty qajet etedi. Kez kelgen qyzmet­ker­di ju­­mys­qa alarda onyń shyqqan jeri­­ne, otba­­sy­­lyq jaǵdaıyna jáne óz orta­syn­daǵy tár­bıesine asa mán bergen jón. El ty­­nysh­­­tyǵyn saqtaýda aldyńǵy shepte tur­ǵan polısııa qyzmetkerleri úshin eń qa­jet­ti qasıet – tártip pen patrıottyq tár­­bıe. Sebebi kúndelikti zańdy belden bas­­­qan­­darmen, tipti naǵyz qanypezer qyl­­mys­­ker­­lermen de betpe-bet kezdesip, jónge sa­la­tyn polısııa qyzmetkeriniń dúnıe­­ta­nymy men rýhanı baılyǵy ústem bolýy qajet.

Jas qyzmetkerlerdi otansúıgishtikke tárbıeleýde Ardagerler keńesiniń alar orny erekshe ekenin aıta ketken jón. Ishki ister organdary ardagerleriniń bas­ty mindetteri aǵa býynnyń jastardy tár­bıe­leýde jáne qalyptastyrýda sabaq­tas­tyǵy, óz ómirin qylmyspen kúresýge arnaǵan jas qyzmetkerlerdi quqyq­tyq tártipti bekitýge, patrıottyqqa, ınter­na­sıonalıstikke, adamgershilikke jáne kásibı sheberlikke tárbıeleýdiń mańy­zy zor. О́tken ómir izsiz joıylyp ketp­eıdi, ol tarıhı mańyzy tereń myńda­ǵan materıaldyq-rýhanı mádenıet eskert­kish­terine aınalyp, bolashaqtan bola­shaqqa jalǵasyp jatady. Árıne, bul qun­dy­lyqtar murajaıda saqtalyp, nasıhatta­lady. Búgingi tańda Ishki ister mınıstr­ligine qarasty mekemelerde 45 murajaı men 32 jaýyngerlik dańq bólmesi qyzmet etedi. Otan qorǵaýshylar kúni qarsańynda Memleket basshysy qyzmet­tik mindetterin atqarý kezinde erekshe kózge túsip, zańdylyq pen quqyqtyq tártipti qamtamasyz etýde batyldyq pen qaısarlyq kórsetkenderi úshin birqatar polısııa qyzmetkerine memlekettik nagradalardy tapsyrdy. О́kinishke qaraı, aıbyny asqaqtap, erlikteri elengen jigit­terdiń keıbiri aramyzda joq. Elimiz táýel­sizdikke qol jetkizgen ýaqyttan beri qyzmettik mindetin atqarýda 800-den astam polısııa qyzmetkeri qaza tapty, 3 myńy jaraqattandy. Erlikpen qaza bolǵan osy qyzmetkerlerdiń qurmetine oraı memorıaldyq taqta, eskertkish ashyp, esim­derin kóshelerge berý úderisteri esh­qashan qaltarysta qalǵan emes. Sebebi qylmyskerlerdiń qoldarynan qaza tapqan bul qyzmetkerlerdiń esimderin áriptesteri máńgilik este saqtaıdy.

Bizge málim Shyǵys danalyǵy «Tár­bıesiz berilgen bilim – aqymaqqa qanjar us­tat­qanmen teń» demeýshi me edi?! Bul maqal­dy búgingi naqty jaǵdaımen sa­lys­­tyra otyryp aıtar bolsaq, quqyq qor­ǵaýshyǵa shen berip, qarý ustatar­dan buryn onyń ishki jan dúnıesin tárbıe­lep alýdan bastaǵan lázim. Quqyq qorǵaýshy­nyń júregine bıik sana, ozyq parasat, taza nıet uıalatpaıynsha, oǵan kásibı bilimniń de qajeti shamaly. Bul kezde kerisinshe quqyq qorǵaýshydan azamattardy qorǵaýǵa týra keletin faktilerge ushyrasamyz. Aldymen quqyq qorǵaý salasyn tańdaǵan jas mamandyq ıeleriniń kózqarastaryn túbirli zerdelep almaıyn­sha, olardyń boıyna patrıottyq sezimin sińirip, elin, jerin syılaýǵa tár­bıe­­le­meıin­she, sapaly maman týraly áńgi­me qoz­ǵaýdyń ózi artyq. Sondyqtan da «qazirgi quqyq saq­shysynyń rýhanı beı­nesi qandaı bolýy kerek?» degen másele kún tártibinen túsken emes. Qaı maman­dyq bolsyn, óz isińniń as­qan sheberi bolýǵa tyrysqan durys. Al bili­mi bar, patrıottyq sezimi jeterlik, isker, maq­sat­shyl, erik-jigeri myǵym bolý – bul ishki ister organdary qyzmetkerlerine qoıy­la­tyn basty talap. Biz osyǵan basa mán berýimiz kerek.

– Qazir ýaqyt talabyna sáıkes ishki ister salasyndaǵy reformanyń jańa kezeńi júrip jatyr. Jalpy, bul reformadan qandaı nátıje kútýge bolady?

– Elbasymyz Ishki ister organdaryn jańǵyrtý jónindegi Jol kartasy­nyń mán-mańyzyna toqtalǵanda «Bizge jańa formasııanyń polıseıleri qajet. Ol úshin kadrlardy daıarlaý, irikteý jáne ilgeri­letý júıesi qaıtadan qarasty­ryla­tyn bolady. Vedomstvolyq bilim berý isi aıtarlyqtaı ózgeredi. Mamandardy daıarlaý sapasy álemdik standarttarǵa saı keletin zamanaýı polısııa akademııalaryn qalyptastyrǵan jón» dep atap kórsetti. Sondyqtan Jol kartasynda kadrlardy daıarlaý, irikteý, vedomstvolyq bilim salasyn jańǵyrtý máselesi basym baǵyttardyń biri retinde belgilendi.

Reformalar bastalǵaly biz shtat sanyn ońtaılandyrý nátıjesinde bıýdjet qarjysyn 16 mlrd teńgege deıin únem­­deýge qol jetkizdik. Osy qarjy tú­gelge derlik qyzmetkerlerdiń eńbek­aqy­syn kóterý­ge, áleýmettik qoldaý jumys­tary­na baǵyttalyp otyr. Naqty san­dar­­ǵa toqtala ketsem, patrýldik polısııa qyz­metkerleriniń eńbekaqysy 65 paıyz­ǵ­a, jedel tergeý qyzmeti bólinisteri 55, ýchas­­ke­lik ınspektorlar (kámeletke tolma­ǵan­dar isi jónindegi ınspektorlar) men oqytý­shylardyń eńbekaqysy 25 paıyzǵa kóterildi. Qylmystyq atqarý júıesi men polısııanyń ózge qyzmet­teriniń jalaqysy 20 paıyzǵa artty. Máselen, patrýldik polısııa qyzmetine endi kiriskender 146 myń teń­ge eńbekaqy alatyn bolady. Buryn olardyń jalaqysy 103 myń teńgeden aspaıtyn.

Polıseılerdiń turǵyn úı máselesin sheshýge basa nazar aýdarylyp jatyr. Osy rette turǵyn úıdi jaldaý úshin ótemaqy alatyn qyzmetkerlerdiń tizimi keńeıtildi. Búginge deıin mundaı quqyqty jedel-tergeý bólinisteriniń 6 452 qyzmetkeri ıelengen edi. Endi bul tizimge kámeletke tolmaǵandar isi jónindegi ýchaskelik ınspek­torlar, patrýldik polısııa qyz­met­kerleri men olardyń jetekshileri engi­ziledi. Buǵan qosymsha 8 mlrd teńge­den astam qarjy qajet. Úkimettiń tıis­ti qaýlysy shyqqannan keıin bul máse­le de sheshimin tabady. Polısııa qyzmet­ker­lerine qarastyrylatyn osyndaı áleýmet­tik qoldaý jáne eńbekaqysyn kóterý – aınalyp kelgende polısııanyń qoǵam­daǵy bedelin nyǵaıtýǵa, qurmetti mamandyqqa aınalýyna septigin tıgizeri sózsiz.

Qazirgi ýaqytta ishki ister salasyn re­for­malaýdyń kelesi kezeńi polısııa ju­mysy­na servıstik tásilderdi engizý arqyly qoǵam­dyq qaýipsizdikti qamta­masyz etýdiń tıim­di tetigin qurý boıyn­sha jumys júrgizilý­de. Basty róldi ýchas­kelik ınspektorlar at­qarady. Quqyq buzý­shylyqtar jasaýǵa, sondaı-aq Ákim­shilik quqyq buzýshylyqtar jasaýǵa yqpal etetin sebepter men jaǵdaı­lar­dy joıý týraly usynystar engizý bo­­ıynsha onyń ókilettikterin keńeıtý joly­­men ýchaskelik polısııa qyzmetkeri­niń mártebesin arttyrýǵa baǵyttalǵan zańna­malyq túzetýler qabyldandy. Budan basqa, ýchaskelik polısııa ınspektorynyń kómek­shisi mártebesi zańnamalyq túrde beki­tildi, bul polısııanyń servıstik jumy­sy qaǵı­datyn iske asyrýda ýchaskelik ınspek­tor­lar qyzmetiniń tolyqqandy ınstıtýtyn qurýǵa múmkindik berdi.

Bıyl laýazymdardy ishki qaıta bólý esebi­nen qosymsha 277 birlik ýchaskelik po­lı­­sııa ınspektorlary jáne 130 birlik olar­dyń kómekshileri engizildi. Áleýmettik jeliler men messendjerler arqyly ýchas­kelik ınspektorlardyń halyqpen ózara is-qımylynyń jańa nysandary men ádisteri keńinen qoldanylady. Bes myńnan astam ÝPI, PIK (MIB) úı ıeleri (turǵyndar) chattarynda jáne ózge de áleýmettik jeliler toptarynda tirkelgen. Halyqpen «keri baılanys» ornatý maqsatynda turaqty esep berý kezdesýleri júzege asyrylýda. Bul óz ke­zeginde polısııanyń ashyqtyǵy men aı­qyn­dylyǵyn qamtamasyz etedi.

Jalpy, reformadan kúter oń nátıjeleri­miz kóp. Qazirgi qolǵa alynǵan jumystardyń jemisi aldaǵy jyldarda tolyq kórinetinine senim mol. Qazaqstandyq polısııa halyq­tyń qorǵaýshysy, qorǵany degen atqa laıyq bolýy úshin aıanbaı ter tóge beretin bolamyz.

Áńgimelesken

Joldybaı BAZAR,

«Egemen Qazaqstan»