Men – 1939 jyly Aıagóz aýdanynyń Myńbulaq aýylynda dúnıege keldim. Semeı qalasynda mal dárigeri mamandyǵy boıynsha joǵary oqý ornyn bitirdim. Instıtýtta oqyp júrgende, Semeı ólkesinde birneshe ret ıadrolyq jarylys jasalǵanynan habardar boldyq. Polıgon beldeýindegi turǵyndar jumbaq jaǵdaıda kóz jumyp, túrli aýrý-syrqaý, kem týǵan sábıler kóbeıdi.
1991 jyly 28 tamyzda Semeı polıgonyn jabý týraly Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń Jarlyǵy shyqty. Bul qazaq dalasyn úlken apattan arashalaǵan tarıhı kún edi. 1989 jyly antııadrolyq qozǵalys bastalyp, halyqaralyq sıpat aldy. Bul aıtýly oqıǵaǵa biz de hal-qaderimizshe úles qostyq. Semeı ólkesinde polıgondy jabý jumystary qalaı júrgizilgeni áli kúnge deıin kóz aldymda.
1989 jyly qazan aıynan bastap synaq alańyn toqtatýǵa halyqty jumyldyrý baǵytynda jumys júrgizdik. Osyǵan baılanysty Semeıdegi Abaı atyndaǵy kitaphanada úlken jıyn ótti. Medısına ınstıtýtynyń ǵalymdary, sol kezdegi «Semeı-Nevada» qozǵalysy Semeı bóliminiń tóraǵasy Marat Orazalın, akademık, medısına ǵylymdarynyń doktory, professor Salaýat Tapbergenov jáne taǵy basqa kóptegen azamattar atom jarylystarynyń adam aǵzasyna qanshalyqty zııan ekeni jóninde másele kóterdi. Dárigerler polıgonnyń zardaby týraly ǵylymı tujyrymdaryn aıtty. Sol jyldary Qazaqstan Kompartııasy Semeı oblystyq komıtetiniń birinshi hatshysy Keshirim Boztaev bolatyn. Ol da bul máselege ún qosyp, Máskeýge hat jazdy. Obkomnyń ıdeologııa qyzmetkerlerine tapsyrma berilip, aýyldarǵa jiberildi. Osylaısha, atom synaǵyn toqtatý oraıynda aýqymdy jumys júrgizildi.
Elimizdiń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń tikeleı basshylyǵymen jarty ǵasyrǵa jýyq halyq basyna zobalań ornatqan Semeı polıgonyndaǵy jarylystar toqtatylǵanda, bárimiz bórkimizdi aspanǵa atyp, qatty qýandyq. Synaqtan sansyraǵan jurttyń sanasyna qaıtadan sáýle quıylǵandaı edi.
Polıgonnyń jabylýyna erekshe eńbek sińirgen tulǵa – Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev. Elbasy jyl saıyn Semeı jurtshylyǵymen júzdesip, hal-ahýalymen tanysyp otyrady. Sońǵy jyldary Elbasynyń tikeleı qamqorlyǵynyń arqasynda Semeı shahary jan-jaqty damı bastady. Ásirese, medısınalyq klaster jetildirilip, qalada túrli sala boıynsha dárigerlik qyzmet kórsetetin emdeý mekemeleri boı kóterýde. Jýyrda qalada úlken ońaltý ortalyǵy salynady dep josparlanyp otyr.
Qazirgi kezde álemdik qoǵamdastyqqa Semeıdiń aty jete tanys. О́tken jyly qala ákimi Aıbek Kárimov Japonııanyń Nagasakı men Hırosıma sııaqty atom jarylysynan zardap shekken qalalarynda bolyp, semeılikterdiń atynan sóz sóıledi. Sondaı-aq, Túıemoınaq aralynda jyl saıyn qazan aıynda polıgon qurbandaryn eske alýǵa arnalǵan úlken is-shara ótkizemiz. Oǵan búkil semeıliktermen birge, sheteldikterdiń de kelýi dástúrge aınaldy.
Árıne, polıgonnyń zardaptarynan tolyq aryldyq dep aıta almaımyz. Dese de, polıgon beldeýindegi halyqtyń densaýlyǵy osydan 20 jyl burynǵy jaǵdaımen salystyrǵanda, jaqsaryp keledi. Bul – álemdik ıadrolyq qarýsyzdaný strategııalyq ıdeıasynyń bastamashysy bolyp otyrǵan Elbasynyń eren eńbegi men erliginiń nátıjesi dep bilemiz. Keleshekte álemdi ıadrolyq synaqtardan qutqarý jolyndaǵy Qazaqstannyń bastamasyn jer-jahan jurty qurmettep, keń qoldaý bildiretinine senimimiz kámil.
Anatolıı VOLChENKO,
«Semeı-Nevada» qozǵalysynyń jáne
halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamynyń múshesi.
SEMEI.