«Qazposhtanyń» basqalardan nesi kem?!

Qazirgi tańda elimizdi poshta baılanysymen jalǵyz «Qazposhta» aksıonerlik qoǵamy aınalysady. Kompanııa 2016 jyldan bastap Ulttyq poshta operatory retinde bekitildi. «Qazposhta» kóptegen qyzmet túrin usynady. Olardyń qatarynda lısenzııasyz bank operasııalarynyń keıbir túrlerin kórsetý, brokerlik, dılerlik, transfer-agenttik qyzmetti júzege asyrý, sondaı-aq jeke tulǵalardyń banktik shottaryn ashý jáne júrgizý bar.

Statıstıkaǵa súıensek, 2019 jyly operator 50,7 mıllıon hat-habar jibergen eken. Al jóneltilgen sálem­demeler sany 3,2 mıllıondy quraǵan. Degenmen «Qazposhtanyń» bir basynda qordalanǵan máseleler jeterlik. Qyzmetkerlerge qatysty aryz-shaǵym da jıi túsedi.

Munyń óz sebebi bar. Máselen, posh­ta bólimsheleriniń 70 paıyzǵa jýy­ǵy aýyldy jerde ornalasqan. О́kinishke qaraı, shalǵaıdaǵy eldi mekenderdegi qyzmetkerlerdiń jala­qysy kóńil kónshitpeıdi. Endeshe, bol­mashy jalaqy tólep, sapaly qyzmet talap ete almaıtyny taǵy túsinikti.

Aksıonerlik qoǵam sonymen qatar merzimdi basylymdar jetkizýmen de aınalysady. Kompanııa búginde bul salada úlken shyǵynǵa ushyrap otyrǵanyn aıta ketken jón. Máselen, 2021 jyldyń qorytyndysy boıynsha shyǵyn 1,2 mlrd teńgeni quraǵan. Kompanııanyń shyǵyny kóp bolǵandyqtan, qyzmetkerlerdiń jalaqysyn kóterýine de múmkindik joq.

Aıta keterligi, «Qazposhta» «Ege­men Qazaqstan» men onyń enshiles basy­lymy «Kazahstanskaıa pravda» gazetin jetkizedi. Máselen, 2021 jyly aksıonerlik qoǵam 21 mıllıon dana basylymdy oqyrmannyń qolyna tapsyrǵan.

Bıyl bul kórsetkish 12 mıl­lıon. «Qazposhta» merzimdi basy­lym­dar­dy taratý qyzmetiniń bel­gilengen quny 13,3 teńgeni quraıdy. Biraq bul onyń ózindik qunyn (53,6 teńge) aqta­maı­dy. Iаǵnı Ulttyq poshta operatory memlekettiń qoldaýyna zárý.

Osy oraıda, álemdegi poshta qyzmeti týraly az-kem izdenip kórgen edik. BUU Jahandyq poshta odaǵy halyqaralyq bıýrosynyń málimetterine súıensek, shartaraptyń túkpir-túkpirinde poshta­lyq qyzmet arqyly hat-habar almasý jyldan-jylǵa azaıyp keledi. Máselen, 2017 jyly álemde 325 mıllıard sálem­deme jiberilipti. Sonyń ishinde 3,8 mıllıardy shetelderge baǵyt alǵan. Al 2020 jyly bul kórsetkishter tıisinshe 263 mıllıardty jáne 3 mıllıardty quraǵan.

Bir qyzyǵy, kýrerlik jetkizý keri­sinshe kóbeıe túsken. Mysaly, 2017 jyly shamamen 16,5 mıllıard taýar ıesin tapsa, 2020 jyly 25 mıllıar­d-­ qa jetipti. Munyń basty sebebi – Amazon, eBay, AliExpress sekildi on­laın dúkenderdiń damýy. Sonyń nátı­­­jesi shyǵar, shartarapta jetkizý qyzmetinen túsken taza kiristiń de kó­lemi artyp keledi.

Jahandyq poshta odaǵy jyl sa­ıyn álemdegi osy salaǵa sholý jasap, úzdikter men sapasyzdardy anyqtap otyrady. Atalǵan baıandamaǵa súıensek, 2020 jylǵy jer-jahandaǵy eń úzdik poshta qyzmeti Shveısarııaǵa tıesili. Osylaısha, tabıǵat sulýlyǵynyń sımvolyna aınalǵan el qatarynan besinshi márte oza shapty. Sondaı-aq Aýstrııa, Germanııa, Nıderland, Ja­ponııa, Fran­sııa, AQSh, Ulybrı­tanııa, Kanada, Sıngapýr sekildi memleketter úzdik ondyqqa kirgen. Qazaqstan bul tizimde 170 eldiń ishinde 52-orynǵa jaıǵasypty.

Shveısarııanyń munshalyqty úzdik nátıje kórsetýi – Swiss Post kompanııa­syna tikeleı baılanysty. Sonaý XIX ǵasyrda qurylǵan kompanııa búginde álemge úlgi. Oǵan tikeleı Shveısa­rııa konfederasııasy basshylyq etedi. Iаǵnı memleket menshiginde. Swiss Post jyl saıyn úkimetke mıllıondaǵan frank paıda ákelip otyr. Jumysshylar sa­ny­nyń kóptigi jóninen eldegi úshinshi kompanııa. Qazirgi tańda 54 myńǵa jýyq shveısarııalyq nápaqasyn osy kompanııadan taýyp júr.

Swiss Post jumysynyń tıimdiligin mynadan-aq baıqaýǵa bolady. 2020 jyly kompanııanyń taza kirisi 178 mıl­lıon frankti quraǵan. 191 mıllıon sálemdeme joldap, 1,7 mıllıard hat jibergen. 127 mıllıon jolaýshy tasymaldaǵan. Iá, qatelesken joqsyz. Kompanııa jolaýshy tasymaldaýmen de aınalysady.

Osy oraıda, Swiss Post mundaı deń­geıge qalaı jetti degen saýal týyndaıdy. Kompanııa jetkizýge qatysty búkil salany barynsha qamtýǵa tyrysqan. Hattar men sálemdemeler jiberýden bólek, poıyz, avtobýs arqyly jolaý­shylardy dittegen jerine aparady. Taýar tasymalymen aınalysady. Qar­jy naryǵynda da áreket etedi. Tipti elektrondy daýys berý júıesin de engizgen. Qysqasy, paıda tabýǵa bolatyn búkil salany meńgerýge tyrysady.

Áıtse de, Swiss Post memleketten kók tıyn almaıdy deý ábestik bolar. Shveısarııa bıligi eldegi sóz erkin­digi men pikir alýandyǵyn saqtaýǵa múd­deli. Búkil óńirlik jáne memlekettik bas­pasózdi oqyrmandarǵa jetkizýge ba­ryn salady. Sol sebepti jyl saıyn kompanııaǵa 50 mıllıon frank sýbsıdııa bóledi. Bul qarajat baspasózdi jetkizý qunynyń qomaqty bóligin qamtıdy. Osylaısha, el úkimeti ınternet pen áleý­mettik jeli qarqyn alǵan zamanda merzimdi basylymdardy qoldaýǵa tıisti jaǵdaı jasap otyr. Qandaı buqaralyq aqparat qu­raldary jeńildik alǵan tizimge kire­tinin Kommýnıkasııa jónindegi federaldy keńsesi sheshedi.

Ulybrıtanııa da poshta qyzmeti damyǵan elderiń qataryna kiredi. Atal­­ǵan elde Post Office jáne Royal Mail sekildi negizgi alpaýyt kompanııa­lar bar. Jalpy, 2012 jylǵa deıin ekeýi bir shańyraqtyń astynda jumys istegen. Alaıda kirisi azaıǵannan ke­ıin, ekeýin bólý týraly sheshim qa­byldandy. Sonyń nátıjesinde búginde Post Office te, Royal Mail de taza tabysyn arttyryp keledi. Mysaly, 2013 jyly kom­panııa 120 mıllıon fýnt-sterlıng shy­ǵynǵa ushyraǵan. 2020 jy­ly taza paıdasy 86 mıllıon fýnt-ster­lıngti qurady.

Eki kompanııa da tabysty bolǵan­dyqtan, memleket burynǵydaı kóp qarajat bermeıdi. Áıtse de, úkimet 2021-2022 jyldarǵa arnap Post Office úshin 227 mıllıon fýnt-sterlıng shytyrlatyp sanap berdi. Qarajattyń 50 mıllıony poshtalyq jelilerge sýbsıdııa retinde jumsalsa, qalǵany jańa ortalyqtar ashýǵa baǵyttalady.

Bir ereksheligi, Ulybrıtanııada merzimdik basylymdardy jetkizý úshin negizgi poshtalyq qyzmetpen aınaly­satyn kompanııalarǵa sýbsıdııa bó­linbeıdi. О́ıtkeni baspasózdi jetkizý erkin naryqqa shyǵarylǵandyqtan, onymen aınalysatyn kompanııalardyń sany kóp. Sol sebepti el úkimeti tabysy mardymsyz jergilikti gazetterge jetkizý qunyna dep belgili bir mólsherde qarjy bóledi.

Jalpy, merzimdi baspasózdi jetkizý úshin poshta tasymalymen aınalysatyn kompanııalarǵa aqsha bóletin elder jeterlik. Solardyń qatarynda Fınlıandııa da bar. Atalǵan elde jyl saıyn gazetter men jýrnaldardy qoldaý retinde 300 mıllıon eýro kóle­minde qarajat qarastyrylǵan. Sonyń qomaqty somasy poshtalyq qyzmetke jumsalady.

Fransııada baspasózdi oqyrmanǵa jetkizý maqsatynda 438 mıllıon eýro qarajatty poshtalyq qyzmetke jum­saıdy. Italııada da qomaqty qarjy osy baǵytqa bólinedi. Shamamen 247 mıllıon eýro Apennın túbegindegi basylymdarǵa beriledi. Nátıjesinde, memleket poshtalyq tasymaldaýdyń 40 paıyzyn ótep beredi. Shvesııada merzimdi basylymdardy jetkizýge ba­ǵyttalǵan arnaıy baǵdarlama bar. Sonyń aıasynda úkimet qomaqty qarajat bóledi. Budan bólek, AQSh, Kanada, Japonııa, Sıngapýr sekildi damyǵan elder poshta qyzmetine qarajat salyp, halyqtyń buqaralyq aqparat quraldarymen qamtylýyna jaǵdaı jasap otyr.

Poshta qyzmeti kez kelgen memleket úshin mańyzdy sala ekeni aıtpasa da túsinikti. Sondyqtan da damyǵan elder qazynadan poshta qyzmetine túrli sýbsıdııa bólip otyrady. Ásirese sóz erkindigi men pikir alýandyǵyn saqtaý maqsatynda merzimdi basylymdardy jetkizýge qarjysyn aıaǵan emes. Endeshe, bizdiń úkimet te órkenıetti elderdiń úrdisinen úırenip, «Qazposhtaǵa» qar­jylaı qoldaý kórsetýge tıis. Gazetter men jýrnaldardy jetkizýge memleket tarapynan sýbsıdııa bólinse, toǵyzynshy terrıtorııadaǵy merzimdi basylymdardyń qanat jaıýyna, posh­ta qyzmetiniń damýyna jol ashaty­­ny sózsiz. Áıtpese, Ulttyq poshta ope­ra­torynyń shyǵynǵa batýymen birge, halyqtyń merzimdi baspasózben qaýy­shýy da kúrdeli máselege máselege aınalady. Bul óz kezeginde ult damýynyń degra­dasııasyna ákeledi.