Adam saýdasy aýyzdyqtalar emes

Azamattardyń quqyqtaryn qorǵaý máseleleri týraly arnaıy baıandama kórsetkishteri boıynsha traffıkıngke qatysty qylmystyq isterdiń 70 paıyzy ǵana sotqa jetedi eken. Bul derekter Interfaks ortalyǵynda ótken baspasóz máslıhaty barysynda quldyqtyń zamanaýı túri bolyp tabylatyn jahandyq traffıkıng ındýstrııasymen kúres má­se­­­le­lerin talqylaý barysynda málim bol­­dy.

Social Development Center qoǵamdyq qo­ry Qazaqstandaǵy AQSh Dıplo­ma­tııalyq mıssııasynyń qoldaýymen Qazaq­standaǵy adam saýdasy máselesi týra­ly jurtshylyqty habardar etý maq­satynda Azattanu.kz saıtyn iske qo­syp otyr. Social Development Center QQ atqarýshy dırektory Birjan Qaz­tur­ǵanov Azattanu.kz aqparattyq re­sýr­sy­nyń jumysymen tanystyra ke­lip, portalda adam saýdasynyń túrleri men quldyqqa túsý qaýpine qatysty paıdaly materıaldar jarııalanatyndyǵyn jetkizdi. Qazaq, orys, qyrǵyz jáne óz­bek tilderinde jumys isteıtin saıttan qaýipsiz kóshi-qon, shetelde jumys is­teý jáne adam quqyqtary jónindegi ha­lyqaralyq uıymdardyń jadynama­la­ryn da tabýǵa bolady. Jeke blok Qa­zaq­standaǵy jáne álemdegi adam saý­dasy máseleleri taqyrybyndaǵy jańa­lyq­tarǵa arnalǵan. Resýrs únemi ózekti aqparatpen jańartylyp otyrady. Azat­tanu.kz-nyń mańyzdy bólimi zardap shek­kender men olardyń jaqyndary úshin kómek resýrstary kórsetilgen pa­raq­sha­men tolyqqan. Bul bólimde eli­mizdiń ártúrli óńirlerinde adam saýdasynyń qur­ba­ny bolǵandarǵa kásibı kómek kór­se­tetin úkimettik emes uıymdar men daǵ­­darys ortalyqtarynyń baılanys qyz­­meti, mekenjaılary, sondaı-aq adam saý­dasyna qarsy is-qımyl jónin­de­gi je­d­el jeliniń nómiri – 116-16 kórse­tilgen. Sonymen qatar 8-747-111-2360 tele­fony arqyly kezekshi advokatpen ha­barlasýǵa bolady. Azattanu.kz joba­sy­nyń Instagram áleýmettik jelisinde jáne Telegram messendjerinde kanaldary bar.

AQSh bas konsýldyǵynyń Almaty qala­syndaǵy ókili Anand Krıshna sonymen birge Qazaqstanda sońǵy jyldarda adam saýdasymen kúreste kóptegen sharanyń júzege asqanyn jetkizdi. Res­pýb­lıka úkimeti men azamattyq qoǵam uıymdarynyń ókilderi traffıkıngpen kúreste aıtarlyqtaı nátıjelerge qol jet­kizgen. Degenmen de, qaýip seıilgen joq. Sondyqtan da asa aýyr qylmyspen kúreste Amerıka tarapy Qazaqstannyń ári qaraıǵy qadamdaryna qoldaý bildire otyryp, táýekel toptardy qorǵaý men zań­namalardy jetildirýge atsalysatyn bolady.

2019 jyly Qazaqstan AQSh memle­ket­tik departamentiniń Adam saýdasy týra­ly jyl saıynǵy baıandamasynda osy máselelerdi sheshý úshin zańnamalyq ózgerister engizý qajettiligine baılanys­ty ekinshi deńgeıdegi Baqylaý tizimine endi. Baıandama avtorlary Qazaqstannyń ustanymdaryn jetildirý úshin onnan astam usynys jasaǵan. Al 2020 jyly Bas prokýratýranyń málimetterine sáı­kes, tirkelgen qylmystar sany al­dyn­da­­ǵy jylmen salystyrǵanda 6 esege artqan. Qylmysqa kináliler – orta nemese orta arnaýly bilimi bar jumys­syz­dar. Al sol jyly Bahreınde qazaq­stan­­dyq 20-dan astam azamatshanyń seksýal­dyq quldyqtan bosatylýy atyshý­ly oqı­ǵalardyń birine aınalǵany bel­gili.

«Rodnık» áleýmettik-psıhologııalyq ońaltý jáne beıimdeý ortalyǵy» QQ dırektory Nına Balabaeva resmı organ­dar­­dyń málimetteri negizinde 2005-2022 jyldar aralyǵynda traffıkıng qur­ba­ny 600-ge jýyqtap, olardyń 300-den astamyn áıel, 200-den astamyn er adam quraǵanyn jetkizdi. Al osy jyl­dyń eki aıynda 4 adam traffıkıng qurbanyna aınalǵan. Osy oraıda N.Bala­baeva traffıkıng qurbandaryn qalaı anyqtaýǵa bolatynyna nazar aýdar­­­dy. Búginde Qazaqstan Ortalyq Azııa men TMD memleketteri úshin me­je­­­li el bolyp tabylady. Osy elder­den keletin mıgranttardyń basym kóp­shi­ligi ártúrli sebeppen zańdy túrde kelgenimen, keıinnen qıyn jaǵdaıǵa tap bolyp, quldyqqa túsip jatatyn jaǵ­daılar kóp kezdesedi. Quqy shek­te­lip, soqqyǵa jyǵylyp, aldaýǵa tús­ken jandardyń bostandyqqa shyǵýy qıyn. Olar tipten quqyq qorǵaý organdaryna da habarlasýǵa júreksinedi. Son­dyqtan ǵalamtor arqyly kilt sóz­der­di terý arqyly nemese respýblıka óńir­lerinde ornalasqan qamqorlyq ortalyqtaryna kómekke júgine alady. «Ázirge mundaı kómek tek azamattyǵy bar qazaqstandyqtarǵa ǵana kórsetilip keledi. Aldaǵy ýaqytta sheteldikterge de kómek berý máselesi Áleýmettik kodeks­te qarastyrylatyn bolsa, halyqaralyq qujattarda kórsetilgen aldyn alý, kómek kórsetý, áriptestik is-qımyldar arqyly traffıkıngpen kúres nátıjesin beretini sózsiz», deıdi N.Balabaeva. Kóp jaǵdaıda tabys tabý úshin basqa elderden kelgen mıgranttardyń traffıkıng qursaýyna túsý qaýpi joǵary. Jaqynda Shymkent qalasynda bala kezinde quldyqqa satylyp ketken qyzdyń taǵdyry osyǵan dálel. On jasynan on jyl quldyqta qorlyq kórgen qyzben birge daǵdarys orta­lyǵynda taǵy da eki áıeldiń bar ekeni málim boldy. Ortalyq mamandary qazir­gi kezde qurbandarǵa psıhologııalyq kómek kórsetýde.

BUU málimetteri boıynsha, álemdegi traffıkıng qurbandarynyń 70 pa­ıyzdan astamyn áıelder men qyzdar, al úshten birin balalar quraıdy. Adamdy paıdalaný maqsatynda satyp alý, satý, zorlyq-zombylyq jasaý, aldaý, qorqytý jáne basqa da májbúrleýmen baılanysty traffıkıng álemde qarý-jaraq pen esirtkini satýdan keıingi úshinshi orynda tur. 2020 jyly 108 613 adam saýdasynyń jeke jaǵdaılary tirkelse, 164 elde 175 ult ókilderi traffıkıng qurbandaryna aınalǵan. Adam saýdasynan zardap shekkenderdiń 50 paıyzyn 26 jasqa deıingiler, al tórtten bir bóligin balalar men 15-17 jas aralyǵyndaǵylar quraıdy.

Mamandardyń aıtýynsha, Qazaq­stan­da traffıkıngtiń jynystyq jáne eńbek quldyǵyna paıdalaný túri jıi kezdesedi. Al respýblıkada quldyqqa túsýge beıimdilik ındeksi 43 paıyzdy quraıdy. Iаǵnı respýblıkanyń ár­bir ekinshi turǵyny osy qylmystyń qur­bany bolýy yqtımal. Halyqtyń quqyq­tyq saýatsyzdyǵy qul saýdasynyń krı­mınogendik faktoryna jatady. Son­dyqtan da eldi osy qylmystyń keń ta­ral­ǵany týraly habardar etip otyrý ma­ńyz­dy. Qoǵam mundaı oqıǵalardy sen­sa­sııa túrinde ǵana qabyldaǵandyqtan oǵan qatysty aqparattarǵa nazar aýdara ber­­meıdi.

Walk Free halyqaralyq ÚEU derekteri boıynsha 2018 jyly Qazaqstanda 75 myń adam, al dúnıejúzi boıynsha 40,3 mln adam quldyqta bolǵan. Al adam saýda­sy­na qatysty reıtıngte Qazaqstan 167 eldiń ishinde 83-oryndy ıelengen. Mıg­rasııa jónindegi halyqaralyq uıym derekterine súıensek, 2020 jyly pandemııa kezinde Ortalyq Azııada 3 myńnan astam mıgrantqa kómek kórsetilgen.