Tıimsiz deldaldyqqa toqtaý salynsa ıgi

Jaqynda el Úkimeti Mem­leket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmalaryn iske asyrý boıynsha keńes ótkiz­gen-di. Onda óńirlerdegi áleýmet­tik mańyzy bar azyq-túlik taýar­larynyń baǵasy, turaqtandyrý qorlaryndaǵy ónim qory jáne monopolııaǵa qarsy sharalar qaraldy.

– Jekelegen kóterme-ból­­shek saýda bazarlarynda baǵa­ny negizsiz kóterý baı­qalý­da. Buǵan jol bermeý kerek. Túptep kelgende, bul ınf­lıa­sııaǵa áser etedi. Bul salada qadaǵalaý or­gany­men birge tár­tip ornatý qajet. Jedel sharalardan basqa, óndirý­shilerdiń kóter­me-bólshek bazar­laryna qoljetim­diligin qamta­masyz etý boıynsha naqty zańna­malyq normalardy belgileýdiń júıeli sharalaryn ázirleý qajet, – dedi Úkimet basshysy Álıhan Smaıylov.

Osy jıynda Premer-Mı­nıstr barlyq oblystar bo­­ıyn­­sha naryqtaǵy baǵa qu­bylýy­nyń baıqalǵanyn aıtyp, qym­bat­shylyqtyń baryn mo­ıyn­da­dy. Demek óńirlerde jaǵdaı dabyl qaǵarlyq deńgeıde bol­masa da, shuǵyl sharalar qabyl­daýǵa deıin jetkeni anyq. Jurt Úkimettiń jumysyna úmit artyp, elde baǵanyń odan ári sharyq­taýyna jol beril­meı­tinine jáne tirshi­likke qajetti azyq-túlik pen basqa da taýar­lardyń tapshylyǵy bolmaıtynyna senedi. Alaıda bul jerde baǵanyń ósýine túrtki bolyp otyrǵan faktorlar retinde birneshe mysaldy eskergen jón sekildi. Mysalǵa, naryqtaǵy tutyný suranysynyń artýy taýar baǵasyna áser etetini anyq. Iаǵnı saýda sórelerinde tur­ǵan taýardyń quny kún ótken sa­ıyn ósip, qubylyp otyrǵany túsiniksiz. Bylaı qaraǵanda, tutynýshy satyp alatyn ta­ýar kólemi burynǵysha, biraq kezekti satyp alý kezinde onyń baǵasynda 5-10 teńge alshaqtyq paıda bolyp otyrady. Demek mu­nyń artynda baǵanyń kóteri­lýine múddeli taraptardyń tur­ǵany anyq.

Úkimet bas­shy­sy­­nyń «baǵanyń negizsiz kóteri­lýi baıqalady» deýine de osy jaǵdaı túrtki bolsa kerek. Iаǵnı endi Úkimet qymbat­shy­­lyqpen kúresý kezinde taǵy bir nárseni eskerý kerek sııaq­ty. Onyń mańyzdysy – saýda na­ry­ǵyndaǵy aralyq del­dal­dardyń jumysyn retteý. Ashyq derekterge súıensek, eldegi qyz­­met kórsetý salasynyń bar­­­lyq baǵytynda deldaldyq áre­­ket úlesi bar eken. Onyń anyq mysalyn jaqynda ǵana «Qazaqstan temir joly» ult­tyq kompanııasynyń temir jol bı­let­terin satý boıynsha del­dal­dyq qyzmet kórsetetin jeke kompanııalarmen aradaǵy keli­sim­shart­ty úzgeninen kórýge bolady. Nátıjesinde, poıyz­dardaǵy bılet quny aıtar­lyq­taı arzandady. Dál sol sııaq­ty ishki naryqty daıyn taýarmen qamtamasyz etetin júıede de deldaldyqtyń tamyry tereń­dep alǵany jasyryn emes. So­nyń kesirinen taýar óndirýshi men satýshy arasynda baǵa al­shaq­tyǵy paıda bolyp, eki ortadan tabys tabatyndardyń qaltasy qalyńdap otyrǵanyn bilýimiz kerek. Bul máseleni Úkimet­tiń jalpy otyrysynda Pre­zıdent Qasym-Jomart Toqaev ta kótergen edi. Al­ma­­ty oblysyndaǵy «Altyn Or­da» bazarynyń kóleń­keli eko­­­no­­mıkanyń ózegine aınal­ǵa­nyn mysalǵa alǵan Q.Toqaev eli­miz­diń barlyq aımaǵyndaǵy zańsyz deldaldyqqa tosqaýyl qoıýdy tıisti organdarǵa tapsyrdy.

– Saýda-sattyqtaǵy tıimsiz deldal­dyqqa toqtaý salatyn kez keldi. Mysaly, 3 mıllıon adam turatyn Almaty qala­sy men onyń tóńiregindegi el­di me­ken turǵyndary tutyný ta­ýar­laryn kóbine «Altyn orda» bazarynan alady. Almaty oblysy men Almaty qalasynyń ákimderine Úkimetpen birlesip, bazarda tártip ornatýdy tapsyramyn. Bul jer paıdakúnem­der úshin naǵyz maıshelpekke aı­nalǵan. Buǵan Almaty­daǵy qań­tar oqıǵasy kezinde anyq kóz jetkizdik. Bul – basqa óńirlerge de qatysty máse­le. Qajet bolsa, bul jumysqa quqyq qorǵaý or­gan­dary atsalyssyn. Eki aı ýaqyt beremin, – dedi Prezıdent.

Shynymen de, «Altyn Orda» baza­ryn­daǵy jaǵdaı kúr­deli. Biz muny saýda ala­ńy­na arnaıy barǵan kezi­mizde kór­genbiz. Jalpy, bazar­­da­ǵy ahýal jaıyn­da buǵan deıin tolyq jaz­ǵan­dyq­tan, oǵan qaıta toq­tal­maı­myz. Al aýmaq­tan saýda núkte­lerin jalǵa alyp otyr­ǵan kásip­ker­ler­diń osy deldal­dardyń jónsiz áreketinen taýar qunyn kóterýge májbúr bola­tyn­dyq­taryna kýá bolǵan edik. Mundaǵy saýdagerler taýar qunyna 50 teńge kóle­minde ǵana ústemeaqy qosa­tyndaryn aıtady. Alaıda bazar ishindegi kóterme baǵa men bólshek saýda baǵasy arasyndaǵy aıyrma­shy­lyq jer men kókteı eken. Mysalǵa, kókónis satýshylar taýar ıesiniń qaptalǵan ónim­derge qoıatyn baǵasy tómen bol­ǵany­men, onyń saýda sóresi­ne kelgendegi qunynyń kóteri­lip ketýine narazy. Salystyrý úshin alsaq, syrttan qappen ákelinetin taýardyń ár kılosy, onyń ishinde pııazdyń kóterme baǵasy 70 teńge, kartoptyń quny 180 teńge, sábizdiń baǵasy 140 teńge, al qyryqqabattyń quny 240 teńge bolsa, olardyń satylymdaǵy baǵasy ózgerip, birden qymbattap shyǵa kele­di. Qazir pavılondardaǵy kartop pen sábizdiń ár kılosy – 250 teńge, pııaz – 160 teńge, qyryqqabat 350 teńge kóle­minde satylyp jatyr. Jáne bul baǵa­ny satýshylar oıdan shyǵaryp otyrǵan joq. Aradaǵy túsim­di deldaldar belgileıdi. Al satýshylar kóterme baǵa men ból­shek baǵanyń arasynda mun­daı aıyr­mashylyqtyń bolýy tutynýshyǵa aýyr tıetinin bilse de, bazardy ýysynda ustaıtyn deldaldarǵa qarsy ýáj aıta almaı otyr. Iаǵnı kásipkerler sat­qan taýary­nyń ár kılosyna 50 teńge qos­qanymen, naqty kórinistegi baǵa­nyń aıyrmasy báribir bilinip tur. Qarańyz, kar­toptyń kóterme baǵasy 180 teńge bolsa, bólshek saýdadaǵy quny – 250 teńge. Demek ara­daǵy 70 teńge deldaldyń qalta­syna túsip otyr degen sóz. Eger baz­ar­lar­daǵy osyndaı tıim­siz deldal­dyqqa toqtaý salynatyn bolsa, taýar qunynyń qansha­lyqty tómendeıtinin taǵy da eseptep kórińiz...

Aıtpaqshy, Almaty obly­synyń atqarýshy bıligi ta­ýar óndirýshilerdi qoldaý jáne tıimsiz deldaldyqqa toqtaý salý maqsatynda úlken bir isti qolǵa alyp jatyr. Buıyrsa, aımaqta A+ klasty avtomattandyryl­ǵan, alańy 200 myń sharshy metr bolatyn iri logıstıkalyq hab salynady. Sonyń nátı­je­­sin­de, oblysqa 200 mln dol­lar kóleminde ınvestısııa tartylyp, 1,5 myń jumys orny ashylady degen boljam bar. Jaqynda Almaty oblysynyń ákimi Qanat Bozymbaev pen «AIRBA FF» JShS dırektorlar keńesiniń tóraǵasy, «Tehnodom» kompanııasynyń negizin salý­shy Edýard Kım osyndaı memo­randýmǵa qol qoıdy. Kezde­sý­de Q.Bozymbaev osy iri ınves­tı­sııalyq jobany iske asyrý óńir­diń logıstıkalyq ále­ýetin damy­typ qana qoımaı, tutas­taı alǵanda oblys ekonomıkasyna mýltıp­lıkatıvti nátıje beretinin atap ótti.

– Bul – Almaty oblysynda buryn-sońdy bolmaǵan óte tartymdy ári mańyz­dy joba. Bizdiń agrarlyq saladaǵy sha­rýa­­shylyqtarymyzǵa óz ónimin ótkizý­ge jaǵdaı jasaıdy. Eli­mizdiń agroóner­kásiptik keshe­nindegi ónim kólemi­niń 28-30 paıyzyn Almaty oblysy ón­diretinin eskersek, bul biz úshin úlken múmkindik. Keshen 1 500 adamǵa jumys beredi. Nysan ornalasatyn Ile aýdanynda 300 myńnan astam adam turady, al oblys­taǵy halyq sany 2,2 mln adamǵa jetti. Logıstıkalyq keshen jańa jumys oryndarynyń ashy­lýyna, zamanaýı tehnologııalar men qarjylaı qol­daý quraldary aıasynyń keńeıýi­ne jaǵdaı jasaıdy, – deıdi Q.Bozymbaev.

Almaty oblysy