Saıram aýdanynda mektep qazandyǵyndaǵy jarylystan bir azamat qaza tapty. Aýdandyq tótenshe jaǵdaılar basqarmasy taratqan málimetterge qaraǵanda, oqıǵa Oshaqty aýylyndaǵy Qurmanǵazy atyndaǵy mektepte tańerteńgi saǵat segiz jarym shamasynda oryn alǵan. Oqýshylar mektepke kelip jatqanda jylý qazandyǵy gúrs ete qalypty. Dúmpýdiń kúshti bolǵany sonshalyq, aspanǵa atylǵan temir pesh synyqtary mekteptiń janyna baryp túsken.
Jarylys saldarynan ot jaǵatyn ǵımarat qırady. Úıindiniń astynda qalyp qoıǵan 58 jastaǵy ot jaǵýshynyń denesin oqıǵa ornyna kelgen órt sóndirýshiler alyp shyqty. Qaıǵyly jaǵdaıǵa ákep soqqan oqıǵanyń sebep-saldaryn tıisti oryndar anyqtaýǵa kiriskeni málim. Degenmen, kópshilik jarylysqa jaýapsyzdyq, bilim salasyn basqarýǵa qatysty engizilgen ózgeristerdiń de sebep bolǵanyn aıtýda. Apattyń aldyn alýǵa, oǵan jol bermeýge bolar ma edi? Eger...
Qaıǵyly oqıǵa oryn alǵan jylý qazandyǵyndaǵy pesh kómirmen jaǵylǵan. Qazandyq jańadan salynǵan kezde, ıaǵnı 2014 jyly ornatylǵan peshti byltyr aýystyrý josparlanǵan. Saıram aýdandyq adamı áleýetti damytý bólimi basshysynyń mindetin atqarýshy Áljan Saparbekov byltyr memlekettik satyp alý portalyna jańa qazandyqqa tapsyrys berilgenin aıtady. Biraq merdiger alyp kelgen peshtiń markasy konkýrs qujattarynda kórsetilgen talaptarǵa sáıkes kelmegendikten qabyldanbaǵan. «Suranysqa saı peshti kútip júrgende aýylǵa gaz keldi. Peshti gazǵa aýystyramyz dep júrgende osyndaı jaǵdaı boldy. Jańa pesh áli ornatylmaǵan bolatyn. Qazandyq 2014 jyly ornatylǵan peshpen jumys istep turǵan edi», deıdi Á.Saparbekov.
Búginde jarylysqa sapasyz otynnyń sebep bolǵany da aıtylýda. Aýdandaǵy mektepterdiń qysqa daıyndyǵymen adamı áleýetti damytý bólimi, ıaǵnı bilim bólimi aınalysady. Bólim oblystyq adamı áleýetti damytý basqarmasyna daıyndyq boıynsha esep beredi. Iаǵnı aýyldaǵy nemese aýdan aýmaǵyndaǵy mektepterdiń qysqa daıyndyǵyna burynǵydaı, aýdan ákimdigi, onyń ishinde kommýnaldyq sharýashylyq bólimi aralaspaıdy. О́ıtkeni barlyq aýdandyq, qalalyq bilim bólimderi tikeleı oblystyq adamı áleýetti damytý basqarmasyna baǵynady. Oblystyq energetıka, turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq basqarmasynyń habarlaýynsha, Oshaqtydaǵy jarylys boıynsha arnaıy komıssııa qurylyp, oqıǵanyń sebepterin anyqtaıtyn bolady. Al basqarmanyń jylý bóliminiń basshysy Marat Baıjúnisovtiń aıtýynsha, mektepterdegi jylýǵa qatysty máselege tolyǵymen aýdandyq bilim bólimderi, oblystyq bilim basqarmasy jaýapty. Osy arada jaýapkershiliktiń bárin bir basqarmanyń moınyna artyp qoıa salǵan qanshalyqty durys degen zańdy suraq týyndaıdy? Bilim basqarmasynda mektepterdegi nemese balabaqshalardaǵy qazandyqtardyń jaǵdaıyn, ıaǵnı jylý júıesin jetik biletin mamandar joq ta bolar. Búginde qaramaǵynda júzdegen mektep, balabaqshalary bar aýdandyq bilim bólimderin tikeleı oblystyq bilim basqarmasyna baǵyndyrý oń nátıje bermeı otyrǵanyn aıtýshylar kóp. Aýmaǵynda júzden astam bilim oshaqtary bar aýdandar óńirde az emes. Sol aýdandar ákimdikteri buryndary júzdegen mektep pen balabaqshalardyń barlyǵyn tolyq baqylaýda ustaýdyń, jyl saıyn qajettiliktermen tolyq qamtamasyz etýdiń óte qıyn bolǵanyn aıtady. Jalpy, bilim salasynda jylý júıeleriniń jaǵdaıyn baqylaýda ustap, otyn daıyndaýdan ózge de másele jeterlik. Olaı deýimizge daýly máseleler jıi kóteriletin basqarmadaǵy ahýal da sebep bolyp otyr. Jýyrda oblystyq bilim basqarmasyna eki jarym jyl basshylyq etken Rahymbek Jolaev qyzmetinen ketti. Osy jyldary R.Jolaev aýdandaǵy bilim bólimi basshylarymen birneshe ret sottasýymen de este qaldy. Birqatar sot otyrystarynda basqarma basshysy jeńildi. Mysaly, «dıplomy jalǵan» degen Tólebı aýdandyq bilim bóliminiń basshysy Roza Amanova sotta basqarmany bir emes, birneshe márte utyp shyqty. R.Jolaev qyzmetinen alǵan Saryaǵash aýdandyq bilim bóliminiń basshysy Baýyrjan Maırıhov sotta jeńip, ornyna qaıta oraldy. Alaıda jýrnalısti óltirýge tapsyrys berdi degen kúdikke iligip, jýyrda qamaldy. Basqarmanyń eks-basshysy R.Jolaev byltyr Nur Otan partııasynyń jergilikti fılıaly ótkizgen jıynda oblystaǵy búkil mektepter men balabaqshalardy ıgerýge shamasy jetpeı jatqanyn moıyndaǵan da edi. Túrkistan oblysynda 900-den astam mektep, 65 myńdaı pedagog bar, bilim uıalarynda 500 myńnan astam oqýshy bilim alýda. Iаǵnı 900-den astam mektep qazandyq arqyly jylytylady. Olardaǵy ahýaldy qatań baqylaýda ustap, talapqa saı etý pedagogter úshin ońaı sharýa emes ekeni túsinikti de. Sondyqtan da bolar, bilim salasyn basqarýdaǵy sońǵy ózgeriske kóńili tolmaıtyndar kóp. Oshaqty aýylynda oryn alǵan oqıǵanyń bir sebebin osy ózgerispen baılanystyrýshylar da az emes.
Bul máselege qatysty oblystyq bilim basqarmasynyń pikirin bile almadyq. О́ıtkeni basqarma basshysynyń orny bos. Aıtpaqshy, basshylary birinen keıin biri ustalyp, qamalyp jatqan kommýnaldyq salaǵa jaýapty oblystyq energetıka jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq basqarmasynda da birinshi basshy turaqtamaı tur.
Túrkistan oblysy