Rýbldiń «salqyny» teńgege tımeıdi

Ile Reseı Ortalyq banki bazalyq stavkany 9,5-ten 20 paıyzǵa bir-aq kóterdi. Omaqasa qulaǵan orys aqshasymen qazaq teńgesi de qaırańǵa batar ma eken degen kúmán týǵany ras. Biraq teńgeniń kúıi jel qýǵan qańbaqtaı bola qoıǵan joq. Ázirge 1 dollaryńyz 485-500 teńge aralyǵynda qubylyp tur.

Reseıdiń Ýkraınaǵa basyp kirýinen týyndaǵan geosaıası qy­symnyń valıýta naryǵyna aýyrtpalyǵy túspes úshin dúı­senbide KASE (Qazaqstan qor bır­jasy) valıýtalyq saýdany frank­fýrt aýksıony negizinde júr­gizdi. Onyń qorytyndysy boıynsha dollar-teńge jubynyń kýrsy 495 deńgeıinde turaq- tady.

Keıin Ulttyq bank Reseıge salynǵan sanksııalardyń jaǵym­syz áseri teńgege tımes úshin va­lıý­ta­lyq ıntervensııa júrgizýdi jón dep sheshti, nátıjesinde 98,1 mln dollar satylymǵa shyǵa­ryl­dy.

Rýbl álsirese, teńgeniń de eńsesi túseri belgili. Oǵan sebep mol. Reseı – bizdiń negizgi saýda seriktesimiz, el ımportynyń 42 paıyzy osy eldiń enshisinde. Ulttyq bank tóraǵasy Ǵalymjan Pirmatov rýbldiń aıtarlyqtaı qunsyzdanýy Qazaqstannyń qarjy naryǵyna jasalatyn qysymdy ósire túserin jasyrmaıdy.

Onyń aıtýynsha, UB-nyń shuǵyl túrde ba­zalyq mól­sher­le­me­ni 13,5 pa­ıyz­ǵa kóterýi – ulttyq va­lıýta men ınflıasııa deńgeıine ja­salatyn qysymdy tómendetýge, sondaı-aq teńgedegi aktıvterdiń saq­talýyna baǵyttalǵan.

– Úkimetpen birge birlesken is-qımyl josparyn iske asyrý tez arada bastalyp ketti. Bıýd­jet qarajaty esebinen jeke tulǵa­lar­dyń teńgedegi depozıtteri boıynsha ótemaqy (syılyqaqy) esepteýdi kózdeıtin teńgedegi salymdardy qorǵaý baǵdarlamasy jarııalan­dy. Bazalyq stavka óskennen ke­ıin halyqtyń teńgedegi salymda­ry boıynsha Qazaqstannyń de­po­zıtterge kepildik berý qory usy­­nys jasaǵan shekti stavkalar da ósti. Qarjylyq turaqtylyq táýe­kelderin eskere otyryp, Ult­tyq bank ótken aptada 176 mln dollarǵa valıýtalyq ıntervensııa júrgizdi, – deıdi Ǵ.Pirmatov.

О́tken senbide G7 basshy­la­ry­nyń re­seılik bankterdi SWIFT halyq­aralyq­ tólem júıe­si­nen­ ajyratý týraly sheshim qa­byl­­­daǵany belgili. «Bul shara bank­terdi halyqaralyq tólem júıe­sinen ajyratyp, olardyń ha­lyq­ara­­lyq operasııalardy júr­gizý qa­biletine zııan keltiredi» dep edi bir­lesken habarlamada. UB tó­ra­ǵa­sy bul sharanyń da bizdiń bank sektoryna áseri týraly pikir bil­dir­di.

– Reseıdiń jekelegen bank­te­riniń SWIFT-ke kirý ruqsa­tyn buǵattaý Qazaq­stan ishindegi tólem­der­di júrgizýge áseri tımeıdi jáne eldiń tólem naryǵyna tikeleı qa­ýip tóndirmeıdi. Qazaqstan bank­te­ri­niń el ishinde klıenttik jáne men­shikti tólemder men aqsha aýda­­­rymdaryn júr­gizý­ jónindegi barlyq operasııalary shtattyq rejimde júzege asyrylyp jatyr. SWIFT júıesinen ajyratylǵan Reseı bankteriniń klıentterimen transshekaralyq operasııalardy qamtamasyz etý úshin ózara esep aıyrysýlardy júrgizýdiń balama tetikteri daıyndaldy, – dep má­lim­de­di UB tóraǵasy.

Qarjy sarapshysy Andreı Chebotarev teńgeniń qazirgi kýrsy eko­nomıka emes, saıası ahýaldyń qa­laı órbıtinine baılanysty deıdi. «Teńgeniń kúıi qalaı bola­tyny soǵys qımylynyń qan­sha­­­lyqty erte toqtaıtynyna, zy­my­ran­dardyń ushýdy jáne adamdardy óltirýdi qanshalyqty tezi­rek doǵaratynyna baılanys­ty. Al teńge qazir bir dollarǵa 482,1 teńgege deıin nyǵaıdy» deıdi.

«KASE bırjasy qalypty re­jimde jumys istep jatyr. USDKZT kýrsy foreks bırjasyn­da 482,115 mej­esinde tur. О́z keze­ginde dol­larǵa shaqqandaǵy rýbl kýrsy 94-ten saýdalanýda, ıaǵnı keshe­gi rekordtyq deńgeıden sál bolsa da tómendedi. Biz valıýta saý­dasyna Reseı Ortalyq bankiniń sheshimi ájepteýir qoldaý kór­setti dep oılaımyz. Olar keshe baza­lyq stavkany kóterip, eksporttaýshylardy óz túsimderin 80 paıyzǵa deıin satýǵa mindettedi. Soǵan qaramastan keshegi saýda-sattyqtan beri baıqalǵan úrdisti, atap aıtqanda, teńgeniń senimdirek nyǵaıýyn nemese rýblden «ajyraı bastaǵan» áserin atap ótken jón» dep jazady tele­gram­da­ǵy Tengenomika sarapshylary.

Qazaqstan qarjygerler qaýym­das­tyǵynyń málimdeýinshe, bır­ja­lyq saýda formatynyń ózgerýi jáne jasalǵan ıntervensııa ult­tyq valıýtanyń aıtar­lyq­taı álsi­re­­ýine qarsy tura almady.

«Qazaqstandyq aqsha naryǵy­nyń baǵamdary ulttyq valıýtanyń teris dınamıkasy jáne syrtqy naryq­tardaǵy jaǵdaıdyń nasharlaýy aıasynda ósýdi jalǵastyrdy (TONIA – 14,43%-dan 14,47%-ǵa, SWAP – 15,40%-dan 15,47%-ǵa deıin), sóıtip bazalyq stavka dáli­ziniń joǵarǵy shekarasynda qalý­dy jalǵastyrady. Saýda-sat­tyq­tyń jalpy kólemi jyl basynan beri maksımaldy mándi qurady – 1,1 trln teńge (+88,3 mlrd). Dúısenbide Ulttyq bank dástúrli túr­de qysqa merzimdi ótimdilikti qaıtaryp alý boıynsha eki shaǵyn aýksıon ótkizdi. Naryqqa 28 kún­dik nota (jyldyq 13,24 paıyzben 69,5 mlrd teńge) jáne aptalyq de­pozıtter (13,5 paıyzben 147,4 mlrd teńge) usynyldy. Olarǵa degen suranys tolyq kólemde qa­na­ǵattandyryldy», delingen qa­ýymdastyq habarlamasynda.

Mundaıda munaı baǵasynyń da qulamaı turǵany kóńilge medet. ICE londondyq bırjasynda Brent markaly munaı baǵasy 3,98 paıyzǵa ósip, barreline 102,32 dollarǵa jetti. Goldman Sachs ın­ves­tısııalyq banki munaı baǵa­sy barreline 115 dollarǵa deıin ósedi dep boljaıdy.

«Teńgege qoldaý kórseter myq­ty faktor – munaı baǵasy. Qazaq munaıyna sanksııa salynǵan joq. Sondyqtan rýbldi teńgeden ajyratý jaqyn kúnderdiń sharýasy bolýy tıis. Eksportty qorǵaý, at tó­be­lindeı topty tyńdaýǵa dál qazir strategııalyq turǵydan bolmaıdy. Qulaıtyn eksport qulaı bersin, biraq teńge baǵamyn búkil halyqtyń qaltasy úshin rýblden ajyratyp alý óte qajet. Jal­­­py, elimizdiń jaǵdaıy jaman emes. Bul jaǵdaıda Qazaqstan óte jeńisti deńgeıde. Tek osyny eko­­­no­mıkalyq turǵydan utymdy paı­­dalana bileıik. Teńge – dál osy jaǵdaıda bolashaǵy myqty valıýta jáne Ulttyq bank ony jaq­sy túsinip otyr», deıdi ekonomıka salasynyń jýrnalısi Aıbar Oljaı.

Sarapshylardyń boljaýynsha, munaı baǵasy osy deńgeıin ustap turar bolsa onda ıntervensııaǵa ketken qarjynyń da orny tez tolady. Sondaı-aq teńgeniń endigi taǵdy­ryn rýblge baılamaý máse­le­­si jıi aıtylyp jatyr.

«Eger rýbl sońynan teńgeniń de ushýyna jol bersek, onda ın­flıa­sııa sharyqtap, halyqtyń ja­la­­q­­ysy qunsyzdanady. Al dol­­­lar­dyń eteginen ustasaq, onda biz basqa qysqa jáne uzaq mer­zim­­­­di jańa shyndyqty kóremiz. Dál qazir dollar satyp alamyn dep júgirýdiń qajeti joq. Aqsha­ńyz­dan aıyrylyp qalasyz. Soǵys, sanksııa, devalvasııa – munyń báriniń sońynyń qalaı aıaqtalary belgisiz. Kórshimizde ahýal qıyn, Qazaqstanda ázirge bári qalypty», deıdi ekonomıst.

Ekonomıst Murat Temir­ha­nov­tyń aıtýynsha, Reseıge salyn­ǵan barlyq sanksııadan jáne rýbl­diń álsireýinen keıin rýblge shaq­qandaǵy teńge kýrsy 4,0-5,0 kóle­min­de bolýy kerek edi.

«О́kinishke qaraı, bizdiń bı­lik buryn teńgeniń rýblge qatys­ty dál bulaı nyǵaıýynan qat­ty qoryqty. Rýblge qatysty teń­ge nyǵaısa, 2014-2015 jyldar­­da­ǵydaı Reseıden keletin arzan ımportqa tap bolyp, bizdiń óndi­rýshiler budan qatty zardap shegedi dep qorqýdyń reti joq. Shyn máninde olaı bolmaıdy. Reseılik bankter men tólem júıesine sa­lynǵan sanksııalar jáne basqa da shekteýler Reseıden Qazaqstanǵa ımporttaýdy qıyndatady. Sondaı-aq sanksııa men soǵystyń orasan zor shyǵyndary Reseıdegi ınflıasııany aıtarlyqtaı yntalandyrady jáne ımport budan bylaı arzan bolmaıdy. Aqyrynda rýblge qatysty teńgeniń nyǵaıýy ın­flıa­­sııaǵa jaǵymdy áser berip, bul óz kezeginde halyqtyń da ál-aýqa­­­­tyn jaqsartady», deıdi Murat Temirhanov.

1 naýryz, keshki 17.00-degi jaǵ­­daı boıynsha Qazaqstan qor bır­jasydaǵy dollarǵa shaqqan­da­ǵy teńgeniń ortasha kýrsy 485,53 teńgeni qurady. KASE dereginshe, mınımaldy kýrs 477 teńge bolsa, maksımaldy kýrs 496 teńge bolǵan.