Qazaq qyzdary – jahandyq saıasat tórinde

Álemde qazir 26 áıel memleket nemese úkimet basshylary qyzmetin atqarady. Bul kórsetkish bir qaraǵanda az bolyp kórinýi múmkin. Alaıda bul qazaqstandyq qoǵamǵa mundaı sse­na­rııdiń bar ekenin jáne múmkin ekenin kórsetetin tamasha mysal.

Forbes-tyń álemdegi eń yqpaldy áıelder toptamasyn kórip otyryp, tamsanbaý múmkin emes. Germanııanyń burynǵy kansleri Angela Merkeldiń zeı­netke ketýimen bul tizimde jańa esim­der paıda bola bastady. Alaıda álemdegi eń yqpaldy áıel kóshbasshy atanǵan Angela Merkel esimi talaı jas qyzdarǵa úlgi bolǵany anyq. Álemdegi iri derjavalardyń bas­shy­larymen ıyq tirestirip, teń sóı­lese bilgen Merkel bılikte uzaq bol­ǵany sonsha, álemniń jańa saıasatyn qa­lyptastyrǵan kóshbasshylardyń birin­deı bolyp ketti. Jigerli, batyl she­shimderi men qaısar minezi ony Eýro­padaǵy eń damyǵan elderdiń birin 16 jyl basqaryp, halyqaralyq saıası qo­ǵamdastyqta úlken yqpalǵa ıe bol­ǵan kóshbasshyǵa aınaldyrdy. Demo­kratııa qundylyqtaryn ustanǵan Ger­manııada qatarynan birneshe márte saı­laý­shylardyń daýsyna ıe bolý saıasat­ker úshin úlken jetistik. Nemister úshin ol «mutti», ıaǵnı ana. Odan bólek «temir kansler» dep te atalyp ketken. «Ne­mistiń temir anasy» deýge ábden bolady.

«Temir áıelder» týraly aıt­qanda, oıǵa taǵy bir eýropalyq saıa­satker oralady. Ol – Ulybrı­tanııanyń tuńǵysh áıel premer-mınıstri Mar­garet Tet­cher. Bul saıa­sat­kerlerdiń jara­tylysy názik bolǵanymen, bolmys bitimi, minezi, jigeri bolat­­taı berik boldy.

Sońǵy oqıǵalar álemde bılik basynda adam ómiriniń qanshalyqty baǵaly ekenin, qarýly qaqtyǵys pen so­ǵys­tyń zardabyn tereń túsinetin áıel­der jetispeıtinin kórsetkendeı. Pan­demııa da memleketterdiń daǵ­darysqa daıyndyǵyn tekserip, elder­degi ekonomıkalyq, densaýlyq saq­taý men áleýmettik máselelerdi qıyn­datyp jibergenine kýámiz. Bul jaǵdaıdyń sheshimin tabýǵa tyrysqan úkimetterdiń kóbi synǵa ushyrap, halyqtyń nara­zylyǵyn týdyrǵany belgili.

Eýropalyq ortalyq banktiń pre­zıdenti Krıstın Lagard áıel kósh­bas­shylar pandemııa kezinde tıimdi jumys istegenin aıtady. «Áıelder er adam­darǵa qaraǵanda kóbinese ashyq kósh­basshylyq stıldi ustanady. Sońǵy zert­teý pandemııa kezinde áıel kósh­bas­shy­lardyń tıimdirek bolǵanyn kórsetti. Jan-jaqty qysym­dy jaqsyraq kóte­re bildi, adamdar ara­syndaǵy qarym-qa­tynasqa da kóbirek mán berdi. Bul – toqyrap qalǵan ekono­mıkany qaı­ta jandandyrý úshin kerek basty daǵ­dylar», dedi K.Lagard. Rasynda da ha­lyqaralyq qoǵamdastyq Danııa, Fın­lıandııa, Islandııa, Jańa Zelandııa, Ger­­manııa jáne Slovakııa sekildi áıel kóshbasshylar basqaratyn memleket­terdiń pandemııaǵa qarsy áreketi men sha­ralaryn tıimdi dep moıyndady.

Sońǵy jyldary álemniń saıası arenasyna kóterilgen qazaq qyzdarynyń da sany arta tústi. BAQ betterinde jarııalanǵan AQSh, Eýropa elderiniń bıliginde joǵary laýazymǵa ıe bolǵan qazaq qyzdary jaıly habarlar halyqtyń yqylasyna bólenip jat­ty. AQSh prezıdenti Djo Baıden bank sektoryn retteý boıynsha saıası laýa­zymǵa usynǵan Sáýle Omarova, AQSh prezıdenti protokolynda jumys isteıtin Ásel Tóleýova, Fransııadaǵy shaǵyn qalalardyń biriniń merııasynda qyzmet etetin qazaq qyzy Ieshim Savash sekildi arýlardyń jetken jetistigi – olardyń bilikti, bilimdi, eńbekqor maman ekeniniń kórinisi. AQSh-qa qonys aýdarǵan Sáýle men Ásel Qazaqstanda dúnıege kelip, elimizde bilim alsa, Ie­shimniń atasy Qazaqstanda, ákesi Túr­kııada, al ózi Fransııa jerinde týǵan.

Sáýle Omarovanyń bank sektoryn retteý boıynsha saıası laýazymǵa usynylyp, Parlament qabyrǵasynda suraqtyń astynda qalǵan otyrysyn Qa­zaqstanda baqylamaǵan nemese es­timegen adam az. Aqúıdiń tańdaýy Oralda týyp-ósken, Máskeýde bilim alǵan, Nıý-Iorktegi eń iri zań fırma­larynyń birinde jumys istegen, Djordj Býshtyń tusynda Qarjy mı­nıstr­liginde keńesshi bolǵan, Kornell ýnı­versıtetiniń professory Sáýle Omarovaǵa túsýi tegin emes. Degenmen AQSh depýtattary men qarjy salasynan úlken qarsylyqqa ushyraǵan qazaq qyzy bul laýazymnan bas tartty. Degenmen bul oqıǵa Qazaqstanda bilim alyp júrgen jastarǵa, onyń ishinde qyzdarǵa úlgi bolǵany anyq. Bul qandastarymyz halyqaralyq saıası arenada qazaq qyzdarynyń jetistikke jetip, laýazymdy qyzmetter atqara alatyny ábden múmkin ekenin naqty dáleldedi. AQSh prezıdenti protokoly bastyǵynyń mindetin atqarýshy Ásel Tóleýova da Almatynyń týmasy, mektep jasynda qonys aýdarǵan ol AQSh-ta bilim alyp, bilikti maman atandy.

Fransııadaǵy Kreı qalasy meriniń orynbasary laýazymyna taǵaı­yn­­dalýy Ieshimdi fransýz qazaq­tarynyń arasynda ǵana emes, barlyq qazaqtardyń arasynda birden tanymal etti. Qazaqstan, Ortalyq Azııa jáne Mońǵolııa BAQ-tary Fransııadaǵy qazaq saıasatkeri týraly jarysa jazdy. Ieshim otandyq arnalardyń birine bergen suhbatynda qazaqtardyń qoldaýyn kórip, jylap jiberdim depti. Ol sondaı-aq óziniń bul jetistigi qazaq dıasporasynyń jastaryn saıasatqa belsendi aralasýǵa yntalandyrady dep úmittenedi. Ol bolashaqta ata­­jurty fransýz qazaq­tarynyń jetis­­tikterine áli-aq kýá bolatynyna senimdi. Álemniń qaı túkpirinde júrsin, qazaq qyzdary kásibı biliktiligimen, bili­­mimen, eń­bek­qorlyǵy jáne ójet mine­zimen halyqaralyq saıası arenany baǵyn­dyryp júr. Halyqaralyq saıasatta júrgen qazaq qyzdarynyń jetken je­tistigi – keıingi býynǵa úlgi.