Kemtar bala baǵyp otyrǵan qostanaılyq ata-analardyń birazy páter jaldap, bireýdiń bosaǵasynda kúneltip júr. Ipotekalyq nesıege qor jımaq turmaq, páteraqysyn ázer tólep otyrǵan mundaı otbasylardyń aılyǵy shaılyǵynan artylmaıdy. Bar tapqan-taıanǵanyn balasynyń dári-dármegine jumsaıdy. Turmys aýyrtpalyǵy qajytqan qamkóńil analardyń birazy taıaýda «Adaldyq alańy» jobalyq keńsesine kelip, «Otbasy banki» men qalalyq ákimdik ókilderimen kezdesti.
Kezdesý barysynda múmkindigi shekteýli otbasylarǵa memleket tarapynan tegin baspana berý, ıpotekalyq nesıe alý joldaryn jeńildetetin múmkindikter qarastyrý máseleleri qozǵaldy. Quzyrly oryndarǵa muń-muqtajyn aıtýǵa kelgen ata-analardyń bári kópten beri baspana kezeginde tur. Alaıda qalalyq ákimdiktiń kezegine tirkelgenderdiń uzyn-yrǵasy 12 myńnan asyp ketedi. Osydan 2-3 jyl burynǵy bul sıfr áli sol qalpynda, ne kemimeıdi, ne kóbeımeıdi. Onyń ishindegi jetimder, kópbalaly otbasylar men soǵys ardagerleri ǵana jeke sanat bolyp esepteledi. Qalǵandary «áleýmettik jaǵdaıy tómen turǵyndar» degen sanattaǵy muqtajdarmen birge jalpy kezekte tur. Mundaı jaǵdaıda múmkindigi shekteýli jandardyń memleket qarjysyna salynǵan turǵyn úıge taıaý jyldary kire qoıýy múmkin emes ekeni anyq.
– Janaıqaıymyzdy eshkim estip, eskermeıdi. Jaǵdaıymyzdyń múshkil ekenin aıtyp, bizdi baspana kezegine jeke sanat retinde tirkeýdi ótinip Infraqurylymdyq damý mınıstrligine de hat jazdyq. Biraq qoldaý bolmady. Qala ákimi aýǵan soǵysynyń ardagerleri de jeke sanat surap júrgenin, biraq olar úshin eshkim erekshe kezek jasap bermeıtinin jetkizdi. Al bizdiń turmys jaǵdaıymyz kúnnen-kúnge qıyndap barady. Memleket beretin azyn-aýlaq járdemaqymen qaı jyrtyǵymyzdy jamaımyz? Shynymyzdy aıtsaq, ne isterimizdi bilmeımiz. Áıteýir bir kúnderi bizge de memleket meıirim tanytyp, kezegimizdiń jedeldeýine yqpal etip qalar degen ólmeıtin úmitpen júrmiz, – deıdi kemtar bala tárbıelep otyrǵan jalǵyzbasty ana Iýlııa Kım.
Muqtaj analardyń máselesin sheshýdiń taǵy bir múmkindigi – óńirde iske asyrylyp jatqan «Baqytty otbasy» baǵdarlamasy. Baǵdarlama tolyq emes otbasylar men kópbalaly nemese zaǵıp bala tárbıelep otyrǵan otbasylardy baspanamen qamtýdy kózdeıdi. «Otbasy banki» ókilderiniń aıtýynsha, bul baǵdarlamaǵa qatysqysy keletin turǵyndar ótinish jazǵan soń, ákimdik bergen joldamamen atalǵan bankke barady. Alaıda bank tólem qabileti bar ekeni anyqtalǵan turǵyndarǵa ǵana 20 jyldyq merzimge nesıe beredi. Baǵdarlamaǵa qatysýshy úıdi ózi tańdap, páter qunynyń 10% -yna shaq mólsherde bastapqy jarna tóleıdi. Jyldyq syıaqy mólsheri – 2%.
Qolynda múmkindigi shekteýli sábıi bar Gúlnar Bagınskaıa memleketke qol jaıyp otyrǵansha, shama jetse ıpotekaǵa páter alý durys ekenin, biraq oǵan múmkindigi jetpeıtinin aıtady. Alaıda muqtaj ana kishkentaı qyzyn qaldyratyn jaqyny joq bolǵandyqtan, jumysqa shyǵa almaı otyr. Al «Baqytty otbasy» baǵdarlamasy boıynsha ıpotekalyq nesıe resimdeý úshin turaqty tabys, resmı jumys orny nemese tabys taýyp otyrǵan kepil adam bolý kerek. Gúlnardyń jumysqa ornalasýǵa múmkindigi joq, al bankke kepil bolý degen uzaq merzimdi jaýapkershilikti kóterisetin jaqyn týys tabý qıyn. О́ıtkeni árkimniń otbasy, bala-shaǵasy, tirshiligi bar. Muqtajdardyń ókinishine qaraı, aı saıyn memleket berip otyrǵan járdemaqy tabys kózine jatpaıdy.
Ata-analardyń biri bank ókilderinen «Men depozıt ashyp, qoldan kelgenshe aqsha jınap jatyrmyn. Alaıda bankterińiz báribir baspana ala almaısyz degendi aıtyp otyr. Biz ózimiz jaldap otyrǵan páterge aı saıyn 80 myń teńge tóleımiz. Maǵan bul aqshany jaldamaly páterge tólegenshe, óz páterime jumsaǵanym tıimdi emes pe? Osy múmkindikti nege qarastyrmasqa?» dep surady.
«Otbasy bankiniń» keńesshisi Toıjan Edresov nesıe berýdiń tártibin memleket belgileıtinin, sondyqtan bank oǵan eshqandaı ózgeris engize almaıtynyn alǵa tartty. Biraq bank mamandary ár turǵynnyń basyndaǵy jaǵdaıdy jeke taldap, saralap, eki jaqqa da tıimdi ońtaıly jol izdep tabýǵa yntaly eken.
– Munyń syrtynda, bizde bastapqy jarnasy 10% bolatyn «Shańyraq» baǵdarlamasy bar. Bul baǵdarlama boıynsha jańa salynyp jatqan «Qonaı», «Bereke» shaǵyn aýdandaryndaǵy áleýmettik turǵyn úılerdiń bir sharshy metri 140 myń teńge turady. Máselen, bir bólmeli páterdiń baǵasy 6-7 mln teńgege shyǵady. Munyń 10 paıyzyn, ıaǵnı 600-700 myń teńge jınaýǵa sizderdiń múmkindikterińiz jetedi ǵoı dep oılaımyn, – dedi bank keńesshisi.
Bank mamany usynǵan turǵyn úılerdiń baǵasy kóńilge qonatyndaı bolyp kóringenimen, ata-analardyń birazy jańa salynyp jatqan shaǵyn aýdandardyń turǵan orny qolaısyz degendi aıtty. О́ıtkeni múgedek balalardyń tirkelgen emhanalary bar. Oǵan jıi baryp turý qajet. Al Qostanaıdan shalǵaı jatqan «Qonaı» shaǵyn aýdanynda qazir eki-úsh úı qalqaıyp turǵany bolmasa, eshqandaı ınfraqurylym joq.
Bank mamandarynyń aıtýynsha, qazir muqtaj otbasylardy baspanamen qamtamasyz etýdiń taǵy bir jańa múmkindigi qarastyrylyp jatyr. Mamyr aıynan bastap muqtaj jandar turyp jatqan jaldamaly páter tóleminiń teń jartysyn «Otbasy banki» arqyly sýbsıdııalaýdy kózdeıtin «50:50» baǵdarlamasyn iske qosý josparlanyp otyr. Atalǵan baǵdarlamaǵa qatysýshy baspana kezegine resmı tirkelgen, ózi qazir turyp jatqan úı ıesimen páter jaldaý týraly shartqa otyrǵan muqtaj adam bolýy shart. Olardyń páteraqysynyń jartysyn memleket tólep berip otyrady. Osylaısha, muqtaj jandar óz úıi – óleń tósegine qol jetkizgenshe, memlekettiń kómegine arqa súıeıdi. Alaıda bul baǵdarlamaǵa kemtar bala tárbıelep otyrǵan otbasylardyń bári birdeı qatysa almaıtyn kórinedi. Mysaly, múgedek sábıi bar Jasulan Ingaev Qostanaıdaǵy jaldamaly páterlerdiń baǵasy qymbat bolǵandyqtan, qala shetindegi saıabaqtardyń birinde úı jaldap turady. Taıaýda menshik ıesine «50:50» baǵdarlamasynyń shartyn kórsetipti.
– Men turyp jatqan úıdiń qojaıyny munymen kelispedi. О́ıtkeni jeke shotyna memleket tóleıtin páteraqynyń jarty aqshasy túsip otyrý úshin ol jeke kásipker retinde tirkelý kerek eken. Jáne aı saıyn kásipker retinde 12 myń teńge tólep otyrýy kerek. Sondyqtan páterin jalǵa berýshiler mundaı usynystan at-tonyn ala qashady, – dedi Jasulan.
Kezdesýge kelgenderdiń ishinde asyraýshysynan aıyrylǵan ári múgedek bala tárbıelep otyrǵan analar da bar.
– Meniń qyzym jatarda meniń jáne kishkentaı baýyrynyń amandyǵyn tileıdi de, «O, Qudaı, bizge baspana bere gór!» dep uıqyǵa ketedi. Kún saıyn kemtar qyzynan mundaı sózdi estýdiń qanshalyqty aýyr ekenin sizder bilmeısizder. Bizge memleket eń bolmasa balalarym eseıip, aıaqtanyp ketkenshe ýaqytsha turatyn páter qarastyryp kórse eken, – dedi Nadejda Rerıh.
Bir ereksheligi, balanyń múgedektigine beriletin járdemaqy ıpoteka alarda tabys kózi bolyp sanalmaǵanymen, ataýly áleýmettik kómek berilerde naǵyz jýan tabystyń ózi bolyp esepteledi. Sondyqtan belgilengen somadan 1-2 myń teńge artyq alatyn kemtar balalardyń ata-analary ataýly áleýmettik kómekke qol jetkize almaı otyr.
– Kópbalaly analarǵa beriletin áleýmettik kómek túrlerin bizdiń de alǵymyz keledi. Biraq ataýly áleýmettik kómek pen jylyna bir ret beriletin bir rettik tólemdi ala almaımyz. Basqa bireýdiń páterin jaldap otyrǵandyqtan turǵyn úıge beriletin kómekten de qaǵylyp otyrmyz, – deıdi ashynǵan analar.
Kezdesý sońynda qala ákimdigine qarasty turmystyq qatynastar bóliminiń bas mamany Samıǵa Buqybaeva joǵarydaǵy quzyrly oryndarǵa arnaıy hat jazyp, jıynǵa qatysqan ata-analardyń shaǵym-tilekterin jetkizetinin aıtty.
Qostanaı oblysy