Aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy kadr tapshylyǵy jaıly az aıtylyp júrgen joq. Sharýalarmen jolyǵyp qalsań, áńgimesin sýbsıdııa máselesinen bastap, veterınar men mehanıkterdiń qajettiligimen jalǵastyrady. Zeınetkerliktiń aýylyna qadam basqan tájirıbeli mamandar aı-kúnin sanap otyr. Jastardyń aýylǵa barýǵa nıeti az. Qaıtpek kerek?
Qoldasa, «qonaqtaıdy»
Qolynda aýyl sharýashylyǵy salasynda eńbek etýge múmkindik beretin dıplomy bar jastar kóp. Biraq túrli sebeppen basqa salada nápaqa taýyp júr. Qazir veterınarııa mamandyǵy boıynsha joǵary oqý oryndaryna túsetin túlekterdiń kóp bóligi qyzdar eken. О́kinishtisi, olardyń 30 paıyzy ǵana aýylǵa keledi. Statıstıka solaı. Búginde memlekettik grant boıynsha oqyǵan stýdent oqý bitirgen soń osy salada 3 jyl boıy jumys istep, memlekettiń bólgen aqshasyn óteýi kerek. Ári qaraı, árıne, ózi biledi. Bastysy, 3 jyl ishinde mamandyǵyn tereń meńgerip, osy salanyń bilikti mamanyna aınalýyna, ómirlik jolyn osy baǵytta jalǵastyrýyna múmkindik jasaý, jalaqysy men qyzmetin satylap kóterý sııaqty sharýalar atqarylýǵa tıis. Jalpy, aýyl sharýashylyǵy salasyna jas mamandardy tartý, osy salada qyzmet etemin degen jastarǵa qoldaý kórsetý isi de kezek kúttirmes másele ekenin esten shyǵarmaǵan jón.
Aýyl sharýashylyǵy salasynyń ardageri Ahmet Serkebaev jastar aýylda turaqtap qalýy úshin qolaıly jaǵdaı jasalýy kerek ekenin alǵa tartady.
– Baspana men jalaqy máselesi óz aldyna, jastardyń bos ýaqytyn tıimdi ótkizýin de nazarda ustaǵan jón. Jastyń aty jas. Boıynda jastyq jalyn laýlap turǵandyqtan qydyrǵysy, kórgisi, bilgisi keledi. Sondyqtan da ınfraqurylym jaǵy rettelip, aýylda sporttyq jáne mádenı nysandardyń jumys istep turǵany mańyzdy. Internet máselesi de kóp nárseni sheshedi. Sońǵy jyldary aýyldarǵa shaǵyn fýtbol alańdary salynýda. Sý qubyry tartylýda. Osyndaı ıgi jumystar jalǵasa berse, jastar aýylda turaqtap, aýyl sharýashylyǵy salasyna aıaq basar edi, – deıdi A.Serkebaev.
Sharýalar járdemdesýge daıyn
О́ńirdegi iri sharýa qojalyqtaryndaǵy jastardyń úlesi qandaı? Saýalǵa jaýap izdep eki-úsh sharýashylyqqa habarlastyq. Ýspen aýdanyndaǵy «Galıskoe» JShS-niń basshysy Aleksandr Kasısın 450-ge jýyq adamdy jumyspen qamtyp otyrǵanyn aıtady. Árqaısysy eńbegine saı jalaqy alady. Iаǵnı eshkim «jalaqym az» dep baıbalam salmaıdy munda.
– Jalaqynyń ortasha mólsheri 80 myń teńgeden asady. Bizge bilikti kadrlar kerek. Ol úshin jumyskerge yńǵaıly jaǵdaı jasaý mańyzdy. Qyzmetkerlerdiń basym bóligi Galıskoe aýylynyń turǵyndary. Sol sebepti aýyl azamattarynyń ıgiligi jolynda áleýmettik kómekter qarastyrylǵan. Máselen, mektep oqýshylaryn tegin tamaqpen qamtamasyz etý, jol jóndeý, basqa da qaıyrymdylyq aksııalarynan qalys qalmaımyz. Memleket tarapynan sýbsıdııa alyp, onyń qaıtarymy retinde halyqqa jaqsylyq jasaýdy esten shyǵarǵan emespiz, – deıdi A.Kasısın.
Jelezın aýdanyndaǵy «Pahar» JShS-ine barsańyz, ketkińiz kelmeıdi. Jumyskerlerge degen qamqorlyqty kórgende sol jerde jumys isteýge kóńiliń buryp turady. Atap aıtsaq, ár jumyskerdiń otbasy kottedj sııaqty sáni kelisken úılerde turady. Tek kommýnaldyq shyǵyndaryn tóleýge mindetti. Qyzmetkerler bos ýaqytynda sport zalynda jattyǵyp, basseınge barady. Mektep jasyna deıingi balalarǵa shaǵyn ortalyq qarastyrylǵan. Al oqýshylar arnaıy avtobýspen kórshi aýyldaǵy mektepke tasymaldanady. Munda eń tapshy degen mamandyq ıesiniń jalaqysy 1 mln teńgege jýyq. Ortanqol jumyskerlerdiń ózi 250 myń teńge alady eken. «Seriktestiktiń aldaǵy jospary aýqymdy. Buǵan qol jetkizý úshin sapaly kadrlar qajet. Tapshy mamandardy alystan alyp kelip, bar jaǵdaıyn jasaýǵa múmkindik bar. Baqtashylarǵa 150 myń teńgeden asa jalaqy taǵaıyndaýǵa ázirmiz. Oqý oryndarymen baılanys ornatyp jatyrmyz», deıdi seriktestik basshylyǵy.
Oqý oryndary demekshi, Aqtoǵaı aýdanyndaǵy «Aqtoǵaı-Agro» JShS-de sońǵy jyldary jastardyń úles salmaǵy artyp keledi. Kásiporynnyń bas ınjeneri Vıktor Dýbovıskııdiń aıtýynsha, sharýashylyqqa jergilikti agrotehnıkalyq kolledjderdiń stýdentteri jumysqa tartylýda.
– Birneshe jyl buryn jas kadrlardyń tapshylyǵy anyq seziletin. Tehnıkalardy tek orta jastan asqan azamattar tizgindeıtin edi. Al búginde zamanaýı tehnologııalardyń «tilin» tez meńgeretin jastar kompıýtermen jumys isteý, aýyr tehnıkalardy alystan basqarý isine jaýapty bolyp otyr. Jalpy, agrotehnıkalyq kolledjdermen baılanys jolǵa qoıylǵan. Kóktem men kúzde kolledj stýdentteri sharýashylyqta tájirıbeden ótip, aǵa býyn mehanızator, agronomdar tálimger bolyp, bar bilgenimen bólisedi. Sonyń nátıjesinde stýdentterdiń aýyl sharýashylyǵy salasyn damytýǵa qyzyǵýshylyǵy artyp, basym bóligi jumys isteýge qalady, – deıdi A.Dýbovıskıı.
Suranysty qamtıdy
О́ńirde aýyl sharýashylyǵy salasyna qajetti mamandardy daıarlaýǵa jaýapty birden-bir bilim ordasy – Kemeńger aýylyndaǵy Ertis joǵary ınnovasııalyq agrarlyq kolledji. Kolledj basshylyǵynyń málimetinshe, túlekterdiń 82 paıyzy jumysqa ornalasady eken. Jyl saıyn 100 shaqty stýdent sharýa qojalyǵy basshylarynyń tapsyrysy boıynsha dýaldy oqytý júıesi arqyly bilim alýda. Iаǵnı olar «jumysqa qaıda ornalasamyn?» dep bas qatyrmaıdy. Sharýashylyqtar oqý aqysyn ózderi tóleýge kelisken. «Jalpy, qansha suranys bar, sonsha mamandy qamtamasyz etýge ázirmiz», deıdi kolledj basshylyǵy.
Statıstıkalyq derekterge súıensek, búginde elimizde aýyl sharýashylyǵy salasynda 1,2 mln adam eńbek etedi eken. Bul kórsetkish – elde jumyspen qamtylǵan azamattardyń 13,9 paıyzy. 2020 jyly eń qajetti mamandyqtar qatarynda traktorshy, aýyl sharýashylyǵy mehanızasııasy salasyndaǵy ınjener, kúzetshi, krandar men kótergishterdiń operatory, jeke kóliktiń júrgizýshisi men shopyry tirkelgen. Sıfrly tehnologııalar kúnnen-kúnge damyp, prosesterdiń bári de avtomattandyrylyp kele jatqan zamanda jahandyq eńbek naryǵynda edáýir ózgerister oryn alyp jatqany belgili. Álemdik tendensııa aýyl sharýashylyǵyn da aınalyp ótken joq. Jańadan paıda bolatyn mamandyqtardyń qatarynda sút fermalaryndaǵy robottehnık malshy, jer jáne sý resýrstaryn basqaratyn IT ınjener, agronom-ekonomıst, sıfrly agronom, aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy jańa tehnologııalar jónindegi mamandar bar.
Qoryta aıtsaq, «kadr tapshy» dep qol qýsyryp otyrýǵa bolmas. Endi 5-10 jyldan keıin veterınar men mehanızator tappaı qınalýymyz múmkin. Sondyqtan da jastardyń aýylǵa aǵylýy úshin keshendi baǵdarlama ázirlengeni abzal.
Pavlodar oblysy