Polısııa kadrlaryn daıarlaý: Jetistik pen jańashyldyq

Ishki ister mınıstrliginiń M.Es­bo­la­tov atyndaǵy Almaty akade­mııa­syn­da da Jańa Qazaqstan qurýǵa baǵyttalǵan jumystar atqarylyp jatyr. Jańarýdyń negizgi tetigi bilikti kadrlarǵa tikeleı baılanysty. Bul oraıda ishki ister organdarynda júzege asyrylyp jatqan reformalar aıasynda polısııa kadrlaryn daıarlaýda da jetistik pen jańashyldyq jeterlik. Qazaqstannyń ishki ister organdary úshin zaman talabyn tereń túsinetin, jańasha oılaıtyn jáne qolynan is keletin kásibı basshylar daıarlaý qolǵa alyndy. Polısııa basshylary­nan talap etiletin mindetterdiń biri – azamattardyń konstıtýsııalyq qu­­­­qyǵyn qorǵaýda qoǵamdyq qaýip­siz­­­diktiń servıstik modelin meńgere oty­ryp, azamattardyń polısııaǵa degen senimin arttyrý, halyqpen ashyq dıalog ornata bilý. Bul maqsatta 2021 jyldyń naýryz aıynda Almaty akademııasynyń bazasynda ishki ister organdarynyń basshy quramyn jáne orta basshy quramyn daıarlaıtyn eki fakýltet ashylǵan bolatyn. Ony ashpas buryn oqytý prosesin jetildirý úshin shetelderdiń ozyq tájirıbesine súıenip, kásibı bilim berýdiń utymdy mehanızmderin zerdeledik. Atalǵan fakýltetterdiń eń basty tıimdiligi – quqyq qorǵaý organdaryndaǵy reformalardy jergilikti jerden bas­tap júzege asyra alatyn, kásibı bas­shylar daıarlaý. Qazirgi ýaqytta qu­qyq qorǵaý organdaryna qoıylatyn erek­she min­detterdi talapqa saı oryn­­daý, polısııa men qoǵam arasyn­da árip­testik ornatý, ıaǵnı polısııa qyzmetiniń jańa standarttaryna kó­shý­di jergilikti jerlerde júzege asyratyn atalǵan fakýltetterdi bitirgen basshylar bolmaq. Sondyqtan da ishki ister organ­darynyń joǵary jáne orta býyn basshylaryn daıarlaıtyn fakýltetterge qabyldaý qatań konkýrstyq júıede júzege asyrylady.

Almaty akademııasynyń №1 jáne 2 fakýltetterin oıdaǵydaı aıaq­­taý joǵary laýazymdarǵa taǵa­ıyn­­dalýdyń sharty bolyp tabyla­dy. Fakýltetter ashylǵannan beri bilim alǵan túlekter Soltústik Qa­zaq­stan, Pavlodar jáne Atyraý ob­lys­ta­ryn­daǵy oblystyq polısııa de­par­ta­mentteriniń birinshi basshysy laýazymdaryna taǵaıyndaldy. So­nymen qatar 5 tyńdaýshy polısııa de­par­ta­mentteri basshylarynyń oryn­ba­sary laýazymyna taǵaıyn­daldy.

Munda oqyǵandar polısııanyń bi­rinshi basshysyna qajet menedj­ment, ákimshilik-sharýashylyq qyz­met, qarjylyq-quqyqtyq saýat­tylyq salasynan da arnaıy bilim alyp shy­ǵa­dy. Sonymen qatar daǵdarystyq jaǵdaıda birinshi basshy retinde qa­laı áreket etýdiń tıimdi jaqtaryn da oqyp-úırenedi. Mysaly, bıylǵy qańtar oqıǵasy kezinde fakýltettiń túlekteri ózderiniń basqarý qabilet­terin is júzinde kórsete bildi. Olar oqytý barysynda sińirgen zańdy­lyq pen tártipti qamtamasyz etý kezinde Qazaqstan halqyna degen adal­dyǵyn, psıhologııalyq kúızeliske tózim­di­li­gin jáne basqa da qasıettin is jú­zinde paıdalana aldy dep senimmen aıtýǵa bolady.

Taǵy bir atap ótetin másele – fakýltet tyńdaýshylaryna HR mened­j­ment, sheshendik óner, buqa­ra­lyq aqparat quraldarymen jumys isteý tásilderi jaıly da bilim beriledi. Se­bebi qazirgi basshylardan halyq al­dynda sheshen sóıleı alý men BAQ-pen sheber baılanys ornatý talap etiledi. Kezinde ata-babalarymyzdyń ot tildi sheshenderdiń biraýyz júıeli sózimen bir eldiń daýyna núkte qoı­ǵan qasıetke ıe ekenin eskersek, bul qasıettiń qadiri qazir arta tús­­pese kemigen joq. Sondaı-aq ishki ister organdarynyń barlyq ju­mystary men reformalaryn ha­­­lyqqa jetkizetin – buqaralyq aqparat quraldary. Sondyqtan basshy kadrlardyń BAQ-pen iskerlik baılanys ornata alýlarynyń ma­ńyzy zor.

Atalǵan fakýltetter ashylǵan ýaqyttan beri joǵary basshy quramdy oqytatyn №1 fakýltetti 19 adam, orta basshy quramdy daıarlaıtyn №2 fakýltetti 39 adam bitirip shyqty.

Polısııa qyzmetkeriniń jańa stan­dartyn bekitý, halyqpen jumys isteýdiń jańa zamanaýı formattaryn engizý, polısııany baǵalaýdyń krıterıılerin túbegeıli ózgertý bolsa, bul oraıda bilikti de bilimdi ma­mandar daıarlaýdyń atqaratyn róli zor. Kadr áleýetin arttyrýǵa oqý oryndaryndaǵy oqytý prosesi men ǵylymı-zertteý jumystaryn jetil­di­rýdiń nátıjesinde qol jetkizýge bolady. О́ıtkeni bilikti kadrlar daıar­laý – ishki ister organdary júıesin reformalaý men damytýdyń negizgi baǵyttarynyń biri. Almaty akademııa­synda magıstratýra men doktoran­týra boıynsha bilim alý múmkindigi de bar. Atap aıtqanda, quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmetkerlerin jo­ǵary oqý ornynan keıingi bilim berý baǵdarlamalary boıynsha beıin­dik jáne ǵylymı-pedagogıkalyq magıs­tra­týraǵa, sonymen qatar PhD dok­to­ran­­­­týrasyna qabyldaıdy.

Búginde dinı ekstremızmniń qaýpi týraly jıi aıtylyp júr. Bul oraıda akademııanyń ekstremızmge qarsy is-qımyl boıynsha mamandardy daıarlaý ortalyǵynda mańyzdy dárister uıymdastyrylyp, arnaıy mamandar din men saıasattyń ózara baılanysyn qarastyryp, ekstremızmniń mánin tek fılosofııalyq jáne tarıhı turǵydan ǵana emes, saıası tur­ǵydan da taldaıtyn sabaqtar ótý­de. Munda dinı ekstremızmniń saıası aspektileri men onyń paıda bolý sebepterin túsindiredi. Sabaq barysynda tyńdaýshylar terrorızmdi nasıhattaıtyn negizgi ınternet servıs­ter jáne olardy buǵattaý tásilderin, WhatsApp, Viber, iMessage, Facebook sııaq­ty tanymal messendjerlerde shıfr­laý ádisterin úırenedi. Aqparat almasý men saýdanyń negizgi alańy bolyp tabylatyn áleýmettik jeliler men ártúrli ınternet platformaǵa qa­tysty mundaı bilim túlekter úshin óte qajet.

Qazir sıfrlaný dáýiri desek, bul oraıda IT mamandaryn daıarlaýǵa da erekshe nazar aýdarylmaq. Búkil álemdi tyǵyryqqa tirep otyrǵan kıberqylmystardyń aldyn alýda, ashýda osy salany jaqsy meń­ger­gen mamandar ishki ister organdaryna aýadaı qajet. Osy talap úde­sinen shyǵý maqsatynda ınter­net alaıaqtyq salasyndaǵy qylmys­pen kúrestiń ózektiligin eskere otyryp, krımınaldyq polısııa bólim­de­riniń mamandaryna arnalǵan bilik­tilikti arttyrý kýrstarynda kıber­qyl­­mystardy ashý tásilderi oqy­ty­lady. Akademııada sondaı-aq «Detektıv» jáne «Jedel izdestirý – iz kesýshi» atty ǵylymı úıirmeler jumys isteıdi. Ǵylymı úıirmelerdegi sabaq­tar magıstratýra men doktorantýrada oqıtyndar men joǵary oqý ornynan keıingi bilim alýshylardyń ǵylymı áleýetin arttyrýǵa múmkindik beredi.

Akademııanyń oqytýshy qura­mynyń bilimin jetildirýge de basa nazar aýdarylady. Bul oraıda «Bo­la­shaq» baǵdarlamasy boıynsha M.V.Lomonosov atyndaǵy Máskeý mem­lekettik ýnıversıtetinde ǵylymı taǵylymdamadan ótý júıeli jolǵa qoıylǵan. Búginde eki oqytýshy atalǵan ýnıversıtette úsh aılyq taǵy­lym­damadan ótip, oqý-ádistemelik jáne ǵylymı-zertteý qyzmetimen tanysýda.

Akademııa AQSh, Germanııa, Fran­sııa, Italııa sııaqty elderdiń polı­sııa qyzmetkerleriniń kásibı bilik­tiligin arttyrýdaǵy «Halyqpen jumys» arnaıy teorııalyq kýrsyn basshylyqqa alyp, jumys isteýde. Sonymen qatar oqý ornynda Qazaqstan polısııasynyń bedelin kóterý maqsatynda da túrli ımıdjdik jumystar júıeli túrde uıymdastyrylady. Bul jumystar Jańa Qazaqstan qurý jolynda bel­sendi túrde qolǵa alynyp jatqan is-sharalar aıasynda qarqyn ala tústi. Degenmen polısııanyń bedelin arttyrý aıasynda olardyń áleýmettik jaǵdaıyn arttyrý máselesi únemi jalǵasyn taýyp otyrýy kerek.

Qazirgi ýaqytta ishki ister organ­daryndaǵy vedomstvolyq oqý oryndary pedagogteriniń mártebesin kó­terýdiń taǵy bir alǵysharty – olar­dyń eńbekaqy mólsherin arttyrý. Bul bizge pedagogıkalyq qyzmetke tájirıbeli mamandardy tartýǵa mol múmkindik beredi. Sonymen qatar ishki ister organdary qyzmetkerleriniń ishinde páter jaldap turatyndarǵa ótemaqy tóleý jeńildigi vedomstvolyq oqý oryndarynyń qyzmetkerlerine de kórsetilse, jas mamandardyń jumys isteýge degen qulshynysyn arttyryp, ǵylymı jáne oqytýshylyq qyz­­metpen kásibı túrde aınalysýǵa múm­kin­dik týdyrar edi.

Aıdar SAITBEKOV,

IIM Almaty akademııasynyń basshysy, polısııa polkovnıgi