Balyq ósirýge jasalǵan betburys

Oblystyq balyq sharýashylyǵy bas­qarmasynyń basshysy Artýr Sádi­bek­­ulynyń málimetine súıensek, óńir balyqshylary Jaıyq-Kaspıı sý basseıninen 2020 jyly 11 582 tonna, al byltyr 15 052 tonna balyq aýlady. Máselen, byltyrǵy kóktemgi maýsymda 8 992 tonna, al kúzde 6 060 tonna sý marjany súzilgen. Bıyl kóktemgi balyq aýlaý maýsymy 17 aqpanda Qıǵash ózeninde, al Jaıyq ózeninde 9 naýryzda bastaldy. Balyq aýlaýǵa bilek túre kirisken 19 balyq sharýashylyǵy kásipornynda 614 adam turaqty, 2 172 adam maýsymdyq jumysqa tartyldy. Al sáýirde Isataı aýdanynda ornalasqan «Shaǵala-Atyraý» JShS qosyldy.

Seriktestiktiń táýligine 6 tonna balyq óńdeıtin sehy, qoımalar, syıymdylyǵy 250 tonna bolatyn 12 tońazytqyshy, sondaı-aq ýyldyryq daıyndaý, balyqty ystyqtaı ári salqyn kúıde qaqtaý, kep­tirý, konservileý, ónimdi buqtyrý qu­ryl­ǵy­lary bar. Budan bólek 17 qaıyq jáne 1 keme satyp alynǵan. Bul jobanyń quny 250 mln teńgeni qurap otyr.

– Bıyl basqarma arqyly janýarlar dúnıesin paıdalanýǵa 1 285 ruqsat qa­ǵa­zy berildi. Aqpan-naýryz aı­la­ryn­da aýlanǵan balyq kólemi 1 100 ton­na­ǵa jýyqtady. Onyń ishinde Jaıyq óze­ninen súzilgen balyq 85 tonnaǵa jetti. Al Qıǵash ózeninen 882 tonna, Kaspıı teńizinen 135 tonna sý marjany aýlandy. Endi mamyrdyń sońyna deıin Jaıyq-Kaspıı sý basseıninen 11-12 myń tonna balyq aýlaý jospary bar. Aqpan-naýryz aılarynda 1 092 tonna balyq, 123 tonna balyq ónimderi men 20 tonna balyq ýyldyryǵy Reseı Federasııasyna, Ázerbaıjan men Izraıl eline eksporttaldy, – deıdi Artýr Sádibekuly.

Eksport demekshi, Atyraý balyq­shy­la­ry aýlaǵan balyq pen onyń ónimine sheteldik tutynýshylardan suranys artyp keledi. О́tken jyly 9 019 tonna balyq pen balyq ónimderi Reseı Fe­derasııasy, Ýkraına, Ázerbaıjan, Iz­raıl, Grýzııa, О́zbekstan jáne Rýmy­nııa elderine eksportqa jiberilgen. Alaı­da álemdi shyrmaýyqtaı sharpyp, karantın qaýyzyna syıdyrǵan koronavırýs ınfeksııasynyń salqyny eksporttalatyn balyq ónimderiniń kemýine tıgeni daýsyz. Máselen, 2020 jyly 10 691 tonna balyq jáne balyq ónimderi shetelge eksportqa jiberilse, byltyr 1 672 tonnaǵa kemidi. Degenmen, ishki naryqtaǵy suranys artyp, 5 539 tonna ónim Atyraý, Aqtóbe, Aqtaý, Almaty, Nur-Sultan, Shym­kent jáne Oral qalalarynyń tuty­ný­shylaryna satylǵan.

– Sońǵy jyldary balyq sharýa­shy­ly­ǵyna ınvestısııa salýǵa ynta tanytý­shylar kóbeıe bastady. О́ńirde 2021-2025 jyl­dary aralyǵynda 9 balyq ósirý jobasyn iske asyrý josparlanyp otyr. Máselen, «SevKaspııFısh», «Tilekshi» seriktestikteri men «Sát», «Sagıeva», «Ab­dolov», «Jumagalıeva» sharýa qo­ja­lyq­tary toǵan sharýashylyǵyn, «Kaspıı balyq» óndiristik kooperatıvi toǵan men tor qorshaýda balyq ósirý, ba­lyq óńdeý sehyn salýdy qolǵa almaq. Byltyrǵy qarashada Jylyoı aýda­nyn­daǵy «Sát» sharýa qojalyǵy balyq ósirýge arnalǵan eki toǵan qury­ly­sy úshin arnaıy jer qazý jumystaryn aıaqtady. Mahambet aýdanynda «A-Dana» sharýa qojalyǵy sýmen qamtýdyń tu­ıyq­­tal­ǵan júıesinde taýarly balyq ósi­rý jobasyn iske asyrady, –deıdi A.Sádibekuly.

Sý aıdyndarynan marjan súzip júr­gen balyqshylardyń qatarynda qyz-kelinshekter de bar. Qazir osy salada 80 jyldan astam tarıhy qattalǵan «Aman­gel­di atyndaǵy» seriktestiginde 14 qyz-ke­linshek jumys isteıdi. Solardyń qa­ta­rynda Maıra Qaparova da bar.

– Balyq sharýashylyǵy salasyndaǵy ekologııalyq taza balyq ónimderin shyǵa­ratyn bizdiń seriktestik 1934 jyly qu­ryl­ǵan. Sodan beri sý marjanyn súzip, balyq ónimderin shyǵarýdy toq­tat­­qan joq. Bizdiń kásiporynnyń basty ustanymy – ekologııalyq taza balyq ónim­derin shyǵarý. Bul úshin kóktemniń ár kúnin tekke ótkizbeı, balyqty molyraq aýlaý qajet. Áıelderdi názik dep jatady ǵoı. Sýdyń ortasynda turyp, aý tartý áıelderge ońaı emes. Biraq biz erlermen birge tartymǵa shyqqanda, shydamdylyq tany­tamyz, – deıdi balyqshy Maıra Qaparova.

Bul seriktestiktiń sehynda táýligine 395 tonna balyq óńdeledi. Máselen, 2019 jyly 1,1 myń tonna muzdatylǵan ba­lyq, 225 tonna balyqtyń jon eti, 50 tonna óńdelgen balyq ónimi shyǵaryldy. Seriktestiktiń ekologııalyq taza balyq ónimderine Qazaqstan, Reseı, Ýkraına men Ázerbaıjan, О́zbekstan, Fransııa, Bolgarııa, Germanııa elderinen suranys túsedi.

Memleket tarapynan Kaspıı teńi­zin­de­gi baǵaly bekire tuqymdas balyqtarynyń qoryn molaıtýǵa barynsha nazar aýdarylyp otyr. Osy maqsatta 1998 jyly «Atyraý bekire shabaǵyn ósirý» zaýy­ty paıdalanýǵa berildi. Zaýytty iske qosý­da­ǵy maqsat – jasandy tásilmen alyn­ǵan ýyldyryqtan bekire tuqymdas ba­lyq túrleriniń shabaǵyn ósirý. Zaýyt dı­rektory Rashıden Qalıdýllınniń aıtýynsha, 1998 jyldan 2019 jylǵa deıin Jaıyq-Kaspıı sý basseınine arnaıy toǵandarda ósirilgen 89 mlrd-tan astam bekire tuqymdas balyqtardyń shabaǵy jiberilgen.

– Biz memlekettik tapsyryspen bekire tuqymdas balyqtar shabaǵyn ósirý kó­le­min 100% oryndap otyrmyz. Jyl sa­ıyn zaýytta 3,5 mln shabaq ósiremiz. Tabıǵat paıdalanýshylar úshin osyndaı 120 myńnan astam shabaǵyn óndiremiz. Zaýytta 78 adam jumys isteıdi. Olardyń 60%-y – balyq sharýashylyǵynyń mamandary, – deıdi Rashıden Qalıdýllın.

О́tken jyly bekire tuqymdas balyq­tar shabaǵyn ósiretin eki zaýyt Jaıyq ózeninen 304 bekire balyǵyn aýlady. Eki zaýyttyń mamandary byltyr 92 analyq balyqtan jasandy jolmen alynǵan ýyl­dy­ryqtan 7 mln 869 myń bekire shabaǵyn ósirip, Jaıyq ózenine jiberdi. Bul al­dyńǵy jylmen salystyrǵanda 113 myń 394 danaǵa artyq. Sondaı-aq «Caspian Royal Fish» JShS memlekettik tapsyrys sheńberinde bekire tuqymdas baǵaly balyq qoryn 1 109,0 myń shabaqpen tolyqtyrdy.