Saıası jáne áleýmettik quqyq ústem bolady

Konstıtýsııalyq damý paradıgmasyna engizilgen taǵy bir mańyzdy ıdeıa – memlekettik ıns­tıtýttar biz kýá bolyp otyrǵan ishki jáne syrtqy qazirgi zaman­ǵy syn-qaterlerdi eskere otyryp, úlken quqyqtyq qabiletke, bá­se­kege qabilettilikke ıe. Bul aspektide Prezıdenttiń rólin, onyń memlekettik bılik júıe­sin­degi ókilettikterin shekteı­tin nor­malarǵa erekshe toqtalý kerek.

Eger osy is-sharalarǵa ǵy­lymı, tujyrymdamalyq sıpat­tama turǵysynan mán beretin bolsaq, onda Prezıdent Kons­tıtýsııa kepiliniń rólin kú­sheı­tý jolyn tańdady dep aıta alamyz jáne munda ol tek el­diń bas­shysy, Ata Zańymyz­ǵa en­gizilgen konstıtýsııalyq qundylyqtardyń kepili ǵana emes, sonymen qatar konstıtý­sıonalızm ıdeıasynyń kepili retinde áreket etedi. Másele Mem­leket basshysynyń ókilet­tikteriniń kólemi qysqaryp qana qoımaı, bıliktiń basqa tarmaqtarynyń, Parlamenttiń, máslıhattardyń kúsheıýine baılanysty. Sonymen birge memlekettik bılik júıesinde jeke tulǵanyń quqyqtyq qor­ǵalýyn kúsheıtetin erejeler qarastyrylǵan.

Elimiz úshin konstıtýsııalyq mártebege ıe irgeli ınstıtýttar paıda boldy. Adam quqyqtary jónindegi ýákil, Konstıtýsııalyq sot, ıaǵnı bılik júıesinde adam bar, azamat óz quqyqtaryn qor­ǵaýdyń keń múmkindikterine ıe bolady. Bul turǵyda keıinnen Konstıtýsııalyq sot týraly derbes konstıtýsııalyq zańdardy, «Adam quqyqtary jónindegi ýákil týraly» Zańdy qabyldaý kózdelgen. Sonymen qatar prokýratýra úshin konstıtýsııalyq mártebe qarastyrylǵan.

El Konstıtýsııasyna saıası keńistigimizdi demokratııa­landyrý, jańǵyrtý jaǵyna ózgertetin birqatar mańyzdy túzetý jasaldy. Azamattardyń saıası, áleýmettik salalardaǵy quqyqtary keńeıtiledi. Jańa quqyq qorǵaý ınstıtýttarynyń qatary artyp jatyr. Bılik pen qoǵam arasyndaǵy qarym-qatynastyń jańa modeli qu­rylady. Osy Konstıtý­sııa­lyq túzetýler men tıisti kons­tıtý­sııa­lyq zańdar qabyl­da­ǵan­nan keıin azamattar quqyq­tyq turǵydan kóbirek qorǵa­latyn bolady.

Indıra ÁÝBÁKIROVA,

zań ǵylymdarynyń doktory