Qazir ne kóp, daý kóp. Al sol daýlardyń bárin birin qaldyrmaı «ógizdi de óltirmeı, arbany da syndyrmaı» ara jigin dál taýyp, ádil sheship bere alatyndaı myqty zań kerek. Mine, búginde sondaı negizi qısyndy zańdardyń qarasy da kórinip qaldy. Sonyń biri – Azamattyq is júrgizý kodeksiniń jobasy. Onda azamattyq ister boıynsha sot tóreligin júzege asyrýda týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy retteý jáne azamattyq sot isin júrgizýdegi sýdıanyń róli qaıta baǵamdalǵan. Atap aıtqanda, azamattyq isterdi qaraý taraptardyń jaryspaly sóz sóıleýi negizinde júrgizilip, sýdıanyń sot talqylaýyna negiz bolǵan máseleni baqylaýdaǵy quzyreti azdaǵan deńgeıde ǵana saqtalatyn bolady.
Memleket basshysynyń jyl saıynǵy Joldaýlarynda jáne elimizdiń 2010-2020 jyldarǵa arnalǵan Quqyqtyq saıasat tujyrymdamasynda sot tóreligin qamtamasyz etý, azamattyq sot isine qatysýshylardyń quqyqtaryn barynsha saqtaý, azamattardyń buzylǵan quqyqtary men bostandyqtaryn der ýaqytynda qorǵaý jáne qalpyna keltirý máselelerine erekshe kóńil bólingen. О́tken jylǵy qarashada bolǵan Qazaqstan Respýblıkasy sýdıalarynyń VI sezinde Elbasy sot júıesin odan ári damytý men azamattyq is júrgizý zańnamasyn jetildirýdi tapsyrǵany jáne belgili.
Mine, osy oraıda Azamattyq is júrgizý kodeksiniń jobasy sottardyń azamattyq isterdi qaraý kezindegi tıimdiligin, shapshańdyǵy men minsizdigin arttyrýǵa baǵyttalǵan, bul óz kezeginde sot tóreligin júzege asyrý sapasyna, sot bıliginiń túbegeıli táýelsizdigin odan ári nyǵaıtýǵa septigin tıgizip, Qazaqstannyń álemdegi neǵurlym damyǵan 30 eldiń qataryna kirýine yqpal etetin bolady.
Kodekstiń jańa redaksııasynda sot isine qatysýshylar men sýdıalardyń prosessýaldyq quqyqtary men mindetteriniń shynaıy teńgerimi kózdelgen. Joǵaryda aıtqanymyzdaı, daýlardy retteýdiń sottan tys tetikterin damytý úshin jekelegen sanattar boıynsha «Daýlardy sottan tys retteý» degen jańa taraý engiziledi. Kásibı ókildik etý ınstıtýtynyń máselesi ózektilene tústi. Jobaǵa sáıkes taraptardyń múddesi úshin basqa adamdardyń sotqa qatysý múmkindigi saqtalady, bul rette krıterıı retinde olardyń joǵary zańgerlik biliminiń mindetti túrde bolýy belgilenedi. Joǵarǵy Sotqa sot aktilerin qaıta qaraýǵa ótinish beretin taraptardyń múddesin bildirý tıisti akkredıtteýden ótken advokattarǵa bekitiledi.
Kassasııalyq satydaǵy sottyń isterdi apellıasııalyq satydaǵy sottyń jańadan qaraýyna jiberý negizderi azaıtyldy. Mundaı ereje barlyq sot satylarynda memlekettik bajdyń engizilýimen úılesedi. Tatýlastyrý rásimderin keńinen qoldaný jáne azamattyq sot isin júrgizý mindetterin iske asyrý maqsatynda jobada daýdy beıbit retteýge yqpal etý kózdeledi.
«Tatýlastyrý rásimderi» degen bólek taraýda medıasııa tártibimen daýdy sheshýge baǵyttalǵan bitimgershilik kelisimder men sharttar jasaýdyń rásimderi men saldaryn egjeı-tegjeıli retteý qarastyrylady. Buǵan qosa, jobada azamattyq isterdi qaraý tártibin jeńildetýge, sonyń ishinde sottar qyzmetinde tehnıkalyq quraldardy keńinen qoldaný arqyly ońaılatýǵa baǵyttalǵan erejeler bar.
Kózdelip otyrǵan barlyq sharalar halyqtyń áleýmettik turǵydan álsiz toptarynyń múddesin qamtamasyz etý qajettiligin eskere otyryp, qabyldanatyn bolady. Jańa redaksııadaǵy Azamattyq is júrgizý kodeksi jurtshylyqtyń keńinen talqylaýyna shyǵaryldy. Zań jobasy Joǵarǵy Sottyń ınternet-resýrsyna ornalastyryldy. Barlyq eskertýler men usynystar zań jobasyn odan ári jetildirý kezinde eskeriletin bolatynyn Joǵarǵy Sot ta habarlap otyr.
Aleksandr TASBOLATOV,
«Egemen Qazaqstan».