Keshe Aqordada Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev elimizge resmı saparmen kelgen Bahreın Koroli sheıh Hamad ben Isa ál-Halıfamen kezdesti.
Mártebeli meımandy qarsy alýdyń barlyq resmı sharalary jasalǵan soń, Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev pen Bahreın Koroli Hamad ben Isa ál-Halıfa ekeýara kezdesip, eki memlekettiń yntymaqtastyǵyn damytýǵa baǵyttalǵan máselelerdi talqylady. Odan keıin kelissózder memleketter basshylarynyń qatysýymen keńeıtilgen quramda jalǵasty.
Bahreın Koroli Hamad ben Isa ál-Halıfa myrza, Sizdi jáne delegasııa múshelerin Qazaqstanǵa qosh keldińizder dep shyn júrekten rızashylyǵymyzdy bildiremiz, dedi Elbasy Nursultan Nazarbaev keńeıtilgen quramdaǵy kelissózderdegi sózinde. Sizder men bizder eki el arasyndaǵy qarym-qatynasty jańa deńgeıge kóterý úshin jumys isteımiz. Siz bizdiń elge keń aýqymdy delegasııany bastap keldińiz. Ol Sizdiń kóńilińizdiń Qazaqstanǵa degen úlken senimi bar ekenin kórsetedi. Jańa ótken ekeýara kezdesýimizde birqatar ózekti máselelerdi talqyladyq.
Budan keıin N.Nazarbaev Qazaqstan men Bahreın qatynastaryna toqtaldy. Elbasynyń toqtalyp ótkenindeı, Qazaqstan Bahreın Koroldigin óziniń Arab elderindegi, Parsy shyǵanaǵyndaǵy mańyzdy áriptesteriniń biri dep sanaıdy. Bahreınniń táýelsizdik kúni de, Qazaqstannyń táýelsizdik kúni de 16 jeltoqsanǵa keledi, dedi Prezıdent ári qaraı. Memleketterimizdiń ekonomıkalyq áleýetiniń halyqaralyq arenada bedeldi bolýyna jumys isteımiz degen senimdemiz.
Qazaqstan Prezıdenti Bahreın Koroldiginiń damý qarqynyn da atap ótti. Bahreın tarıhı turǵydan alǵanda, qysqa merzim ishinde erekshe damyǵan ındýstrııaly elderdiń birine aınaldy. Bul Bahreın Koroli Hamad ben Isa ál-Halıfanyń elge istegen asa zor qyzmeti bolyp tabylady. Bahreınniń ekonomıkasy qarqyndy damyp, joǵary deńgeıge kóterildi. Sondaı-aq, Bahreın musylman álemindegi iri qarjy ortalyǵy sanalady.
Bahreın Islam bankınginiń ortalyǵy bolyp tabylady, dedi N.Nazarbaev osy jóninde. Qazaqstan da sizderdiń el sııaqty táýelsizdik alǵannan beri jedel qarqynmen damyp keledi. 1992 jyly bizdiń ishki jalpy ónim 2,5 mıllıard dollardy quraǵan bolsa, 2013 jyly ol 220 mıllıard dollarǵa jetti. Búginde 2050 jyldarǵa deıingi strategııany qabyldap, ındýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵdarlamalardy júzege asyryp jatyrmyz. Biraq, eki el arasyndaǵy saýda aınalymy áli tómengi deńgeıde dep sanaımyz. Onyń kólemi nebári 1,5 mıllıon dollarǵa jeteǵabyl. Sizdiń osy saparyńyz ben bizdiń búgingi kezdesýimiz bolashaqtaǵy yntymaqtastyqqa, ekonomıkalyq qarym-qatynasqa zor yqpalyn tıgizedi dep senemin.
Al Bahreın Koroli Qazaqstan tarapynyń sapar barysynda kórsetken erekshe qonaqjaılyǵyna alǵys aıta kelip, óziniń osy sapary ekijaqty yntymaqtastyqty damytýdyń alǵashqy qadamy bolatyndyǵyna senim bildirdi. Ekeýara kezdesýde atap ótkenimdeı, eki memleket arasyndaǵy qatynastardy damytýǵa múddelimiz, dedi Bahreın Koroli. Bul bizderdiń ortaq mindetimiz jáne maqsatymyz bolyp sanalady. Biz ózara túsinistik týraly memorandýmdarǵa qol qoıylǵanyna shynaıy rızashylyǵymyzdy bildiremiz.
N.Nazarbaev pen ál-Halıfanyń ózara jeke kezdesýinde jáne memleketter basshylarynyń qatysýymen ótken keńeıtilgen quramdaǵy kelissózderde eki eldiń túrli salalardaǵy yntymaqtastyǵyn nyǵaıtýǵa erekshe mán berildi. Bul eki el halyqtarynyń jáne úkimetteriniń údemeli ilgerileýine qoldaý kórsetý, halyqaralyq jáne aımaqtyq qaýipsizdikti kúsheıtý, halyqaralyq qatynastarda teń quqyqtyq qaǵıdalaryn, seriktestik pen únqatysýdy nyǵaıtý maqsatynda ulttar arasyndaǵy dostyq pen ózara yntymaqtastyqty barynsha damytýdaǵy talpynysynyń aıqyn dáleli bolyp tabylady.
Kelissózder barysynda saıası, ekonomıkalyq jáne gýmanıtarlyq salalardaǵy ekijaqty yntymaqtastyq máseleleri talqylanyp, eki jaqtyń qyzyǵýshylyǵyn týdyratyn jahandyq jáne aımaqtyq máseleler boıynsha da pikir almasyldy. Taraptar, sondaı-aq, qol qoıylǵan qujattar Qazaqstan-Bahreın qatynastarynyń jańa belesin ashatynyna, saýda-ekonomıkalyq jáne ınvestısııalyq yntymaqtastyqtyń damıtynyna, gýmanıtarlyq saladaǵy baılanystardyń nyǵaıýyna jańa serpin beretinine senim bildirdi. Sonymen qatar, ekijaqty konsýltasııalar arqyly Birikken Ulttar Uıymy, Islam Yntymaqtastyǵy Uıymy jáne basqa da halyqaralyq jáne aımaqtyq uıymdar aıasynda ózekti máselelerdi sheshýde únqatysý men kúsh-jigerdi úılestirýdiń mańyzdylyǵy atap ótildi.
Taraptar terrorızm men ekstremızmniń barlyq túrleri men kórinisterine aıyptaýshylyq bildirip, halyqaralyq beıbitshilik pen turaqtylyqqa árbir memlekettiń qaýipsizdigine qorqynysh tóndiretin transulttyq birlesken qylmysqa, esirtkiniń zańsyz tasymalyna, qarý-jaraq pen basqa da qylmys túrlerine qarsy kúresti kúsheıtýge shaqyrdy. Bahreın Koroldigi Qazaqstan Respýblıkasynyń jahandyq jáne aımaqtyq ózekti máselelerdi sheshýdegi, beıbitshilik pen jahandyq seriktestik qaǵıdattaryn júıeli ustanýyna qatysty belsendi ornyn joǵary baǵalap, Qazaqstan Respýblıkasynyń 2017-2018 jyldary Birikken Ulttar Uıymynyń Qaýipsizdik Keńesine turaqty emes múshesi bolý kandıdatýrasyna qoldaý bildiretinin qýattady.
Buǵan qosa, taraptar saýda-ekonomıkalyq jáne mádenı-gýmanıtarlyq yntymaqtastyqty damytý maqsatynda Qazaqstan Úkimeti men Bahreın Koroldigi Úkimeti arasyndaǵy saýda-ekonomıkalyq jáne mádenı-gýmanıtarlyq yntymaqtastyq jónindegi iskerlik keńes jáne birlesken komıssııa qurý týraly ýaǵdalasty.
Atalǵan úkimetaralyq komıssııanyń maqsaty ekonomıkalyq seriktestiktiń basym salalaryn belgileý, eki eldiń memlekettik organdary men jeke sektorlary arasyndaǵy baılanystardy damytýǵa qolaıly jaǵdaılar jasaý, onyń ishinde qajetti quqyqtyq baza qurý bolýy tıis. Sonymen birge, eki eldiń yntymaqtastyǵynyń ınvestısııa, saýda, aýylsharýashylyq, bank salalaryna basa nazar aýdarýǵa, eki eldiń barlyq múmkindikteri men artyqshylyqtaryn, onyń ishinde ınvestısııa salý úshin qarastyrylatyn jeńildikter men sharttardy, kóliktik-logıstıkalyq múmkindikter men ınvestısııalyq yntymaqtastyqty qoldaý úshin saýda rejimderin aıqyndaýǵa, túrli salalar boıynsha mamandar arasynda tájirıbe almasý máselelerin qaraýǵa kelisti.
Bahreın tarapy Islam Yntymaqtastyǵy Uıymy aıasynda shtab-páteri Astanada ornalasatyn Azyq-túlik qaýipsizdigi týraly ıslam uıymyn qurý týraly Qazaqstan Prezıdenti N.Nazarbaevtyń bastamasyn joǵary baǵalady jáne atalǵan Uıymnyń tolyqqandy múshesi bolý nıetin rastady. Aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy yntymaqtastyq eki el seriktestiginiń basym baǵyttarynyń biri retinde belgilendi.
Endi Islam bankıngi júıesindegi Bahreın tarapynyń mol tájirıbesi men Manamanyń iri ıslamdyq qarjylandyrý ortalyǵynyń biri retindegi mártebesin eskere otyryp, Qazaqstanda Islam bankıngi júıesi salasyndaǵy yntymaqtastyq jandanatyn bolady.
Kezdesý barysynda Bahreın Koroli Qazaqstan Prezıdentiniń jyl saıyn Astana ekonomıkalyq forýmyn uıymdastyrý jónindegi bastamasyn joǵary baǵalap, Daǵdarysqa qarsy dúnıejúzilik konferensııaǵa jáne aqparattyq-kommýnıkatıvtik G-Global alańy jumystaryna qatysýǵa degen qyzyǵýshylyǵyn rastady. Sonymen qatar, Koroldik Astanadaǵy EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesiniń jumysyna belsendi qatysýǵa nıetti ekenin bildirdi. Sebebi, EKSPO-2017 kórmesi úshin tańdalǵan «Bolashaq energııasy» urany men balamaly energııa kózi taqyryby Bahreın úshin de mańyzdy bolyp tabylady jáne eldiń energetıkalyq bolashaǵyn qurý salasyndaǵy Koroldik Úkimetiniń strategııasymen tuspa-tus keledi.
Taraptar bilim, ǵylym jáne mádenıet salalary boıynsha eki el arasyndaǵy qarym-qatynastardy damytýǵa, ǵylymı jáne mádenı birlestikter arasyndaǵy yntymaqtastyqty qoldaýǵa, stýdenttermen, mamandarmen jáne túrli mádenı sharalarmen almasý úderisine múmkindik jasaýǵa, sondaı-aq, Qazaqstannyń Bahreındegi mádenı kúnderin jáne Bahreınniń Qazaqstandaǵy mádenı kúnderin uıymdastyrýǵa ýaǵdalasty. Ál-Halıfa N. Nazarbaevqa ózine qolaıly ýaqytta ony Bahreın Koroldiginde kórgisi keletindigin málimdedi.
Kelissózder qorytyndysynda Memleket basshylarynyń Birlesken málimdemesi qabyldandy jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń Syrtqy ister mınıstrligi men Bahreın Koroldiginiń Syrtqy ister mınıstrligi arasynda ekijaqty konsýltasııalar jónindegi ózara túsinistik týraly memorandýmǵa, Qazaqstan Respýblıkasynyń Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstrligi men Bahreın Koroldiginiń Indýstrııa jáne kommersııa mınıstrligi arasynda О́nerkásip, ınvestısııa, shaǵyn jáne orta kásiporyndardy damytý salasyndaǵy yntymaqtastyq jónindegi ózara túsinistik týraly memorandýmǵa, Qazaqstan Respýblıkasynyń Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi men Bahreın Koroldiginiń Indýstrııa jáne kommersııa mınıstrligi arasynda Azyq-túlik qaýipsizdigi salasyndaǵy ózara túsinistik týraly memorandýmǵa qol qoıyldy.
Qujattarǵa qol qoıylǵan soń, Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev pen Bahreın Koroli Hamad ben Isa ál-Halıfa kezdesýler men kelissózder qorytyndysy boıynsha birlesken málimdeme jasady.
Eki memleket arasyndaǵy yntymaqtastyqty nyǵaıtý úshin Bahreın Koroliniń bul saparynyń mańyzy zor, dedi Qazaqstan basshysy. Bahreın Qazaqstannyń táýelsizdigin alǵashqylardyń biri bolyp tanyǵan Parsy shyǵanaǵyndaǵy eldiń biri bolatyn. Egemendiktiń alǵashqy jyldarynda Koroldiktiń bizdiń elge kórsetken qoldaýyn Qazaq eli umytqan joq. Bul memleket búginde biz úshin arab álemindegi mańyzdy eldiń biri bolyp sanalady. Aramyz alshaq jatsa da, qarym-qatynasymyz úzilgen joq.
Osylaı dep oı qozǵaǵan Elbasy kelissózder barysynda qol jetkizilgen ýaǵdalastyqtarǵa toqtaldy. Qazaqstan basshysynyń atap ótkenindeı, búgingi júrgizilgen kelissózder mazmundy ári jemisti boldy. Onda Qazaqstan-Bahreın yntymaqtastyǵynyń ár salasy qaraldy. Joǵary deńgeıde ótken kelissózder, qol qoıylǵan qujattar, eki el qatynastarynyń jańa paraǵyn ashady. Biz birqatar ózekti máseleler boıynsha pikir almastyq, dep jalǵastyrdy sózin N.Nazarbaev.Talqylanǵan barlyq máseleler jóninde ortaq túsinistikke kelgenimizdi atap aıtamyn. Osynyń barlyǵy bizdiń kózqarasymyz ben ustanymdarymyzdyń uqsas ekenin kórsetedi.
Prezıdent budan keıin eki el arasyndaǵy yntymaqtastyqtyń birqatar basym baǵyttary aıqyndalǵanyna nazar aýdardy. Birinshi – Manamany azyq-túlikpen qamtamasyz etý asa mańyzdy, dedi Prezıdent osy jóninde. Osyny eskere otyryp, Qazaqstan Bahreınge aýyl sharýashylyǵy salasynda yntymaqtastyq ornatýdy usyndy. Ekinshi – elderimizdiń arasynda birlesken ınvestısııalyq qor qurylatyn boldy. Ol Qazaqstannyń ındýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵdarlamasyn júzege asyrýǵa múmkindik beredi.
Úshinshi – Bahreınniń alıýmınıı ónerkásibin órkendetýde tájirıbesi mol. Biz osy eldiń «ALBA» kompanııasymen birlesip Qazaqstanda alıýmınıı klasterin qurý jumystaryn júrgizetin bolamyz. Tıisti mınıstrlikter osyǵan baılanysty memorandýmǵa qol qoıdy. Memleket basshysy tórtinshi basym baǵyt retinde taraptardyń Qazaqstanda Islam bankıngi júıesin ornatýǵa nıetti ekendigin atady. О́ıtkeni, bizdiń eldi iri qarjy ortalyǵy sanalatyn Bahreınniń tájirıbesi qyzyqtyrady.
N.Nazarbaev, sondaı-aq, Bahreın tarapy qazaqstandyqtarǵa vızany áýejaıdyń ózinde beretinin atap ótti. Kelissózderde biz elderimiz arasynda tikeleı avıareıs ashý máselesin de talqyladyq, dedi Elbasy. Korol qazaqstandyqtar úshin vızany tikeleı áýejaıda berý jóninde tapsyrma berdi. Biz úshin bul óte mańyzdy. Sonymen birge, Prezıdent eki el arasynda qosarlanǵan salyqty boldyrmaý, ınvestısııany qorǵaý máselelerine qatysty kelisimder bıznestiń senimdi jumys isteýine jol ashatynyn atap ótti.
Ál-Halıfa Qazaqstan men Bahreın arasynda qol qoıylǵan qujattar eki eldiń túrli saladaǵy yntymaqtastyǵyn nyǵaıtýǵa barynsha yqpal etetindigin atady jáne soǵan senim bildirdi. О́ıtkeni, Qazaqstan men Bahreınniń múddesi ortaq.
Elimizge resmı saparmen kelgen Bahreın Koroli Hamad ben Isa ál-Halıfa Qazaqstan basshysy Nursultan Nazarbaevpen birge Astananyń kórikti jerlerin aralap kórdi.
Álısultan QULANBAI,
«Egemen Qazaqstan».
-----------------------------------------
Sýretterdi túsirgender
S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.