Teatr mýzeıiniń tamasha tabystary

Áńgimemizdiń álqıssasynda jalpy Mýzeı kúniniń paıda bolý tarıhyna toqtalatyn bolsaq, ataýly meıram 1977 jyly Halyqaralyq mýzeıler keńesiniń (International Council of Museums, ICOM) kezekti otyrysynda usynylyp, biraýyzdan qoldaý tapqan bolatyn. Jarty ǵasyrdan beri toılanyp kele jatqan jádigerder jármeńkesine elimizdiń túkpir-túkpirindegi mýzeılerdiń barlyǵy derlik belsendi atsalysyp keledi. Ataýly is-sharadan elor­damyzdaǵy teatr mýzeıleri de qalys qalyp kórgen emes. Sonyń biri – «Astana Opera» teatrynyń tarıhqa baı tamasha qazynaly qory.

2013 jyly Qazaqstannyń eń­bek sińirgen mádenıet qyzmetkeri, Expo&Women halyqaralyq uıy­my­ Prezıdıýmynyń múshesi Aprıza Qu­saıynovanyń qajyrly eńbegi men izdenisiniń arqasynda ashylǵan teatr mýzeıinde búginde mýzykalyq mádenıet kemeńgerleri, sondaı-aq opera jáne balet óneriniń tarıhy jaıly estelikterdi saqtaıtyn aýqymdy jádigerler qory bar. Mýzeı qazynasy jyldan-jylǵa jańa jádigerlermen tolyǵyp, munda aı saıyn jarqyn, este qalarlyq maz­mundy kórmelerdiń de júıeli túrde ótkizilip kele jatqanyna kýámiz.

Teatr mýzeıinde elimizdiń sahna óneri qaıratkerleriniń jeke zattary men materıaldary, mýzykalyq aspaptary men sahnalyq kostıýmderi, eski fotosýretteri men portretteri jınaqtalǵan. Ásirese, mýzeı úshin baǵaly qazyna hám teńdessiz olja – Baıseıitovter otbasyna tıesili pıa­nıno. Ańyz ártister menshigindegi qundy jádiger osydan birneshe jyl buryn «Astana Opera» mýzeı qo­ryna urpaqtarynyń qoldaýymen tartý etilip, Almatydan bas qalaǵa «Máńgilik el» poıyzymen arnaıy jetkizilgen bolatyn.

Sondaı-aq mýzeı qorynyń ta­ǵy bir tamasha tabysy – Kúlásh Baı­­se­ıitova atyndaǵy Kameralyq zal galereıasynan qazaqstandyq ártis­terdiń shyǵarmashylyq jáne tur­mystyq zattaryn, olardyń ómir­leri tý­raly mazmundy ocherkterdi, tarı­­hı qundylyqqa ıe teatrlyq kos­tıým­derin de kórýge bolady. Bar­lyq já­digerlerde ótken kezeńderdiń qaı­talanbas ári baı mádenıettiń energetıkasy saqtalǵan. Demek, kó­rý­­­shisine syılar rýhanı áseri de erek­she.

Qazir de teatrda kóptegen tama­sha kórme júıeli túrde ótkizilip ke­ledi. «Astana Operanyń» mýzeı isin jalǵastyrýshy, bilikti maman Irına Kýsenova «mármár ertegisi» atalyp ketken teatr foıesine aı saıyn 5-ke jýyq túrli ekspozısııalar kórik beretinin zor maqtanyshpen áńgimelep berdi.

– Biz teatr mýzeıin nasıhattaý, oǵan jas urpaqtyń qyzyǵýshyly­ǵyn arttyrý maqsatynda kóp jumys isteımiz. Sondyqtan jańa ári erekshe jobalardy júzege asyrýǵa tyry­samyz. Máselen, spektaklge kelgen kórermender qoıylym aldynda dál sol operaǵa nemese ba­letke oraılastyrylǵan jáne sol kesh­te kórsetiletin kórmemen ta­ny­sady. Ekspozısııa zattary álem­ge áıgili qoıýshy sýretshiler – Franka Skýarchapıno, Sofıa Tasmaǵambetova, Pavel Dragýnov, Manana Gýnıa jasaǵan teatrlyq kostıýmder, rekvızıtpen qatar, oryn­daýshylardyń partııalary ja­zylǵan jınaqtary, portretteri men fotomaterıaldardan turady. Qoıylym aldynda kópshilik nazaryna usynylǵan mundaı dúnıeler teatrǵa kelýshilerdiń spektaklden alǵan emosıonaldyq áserin tanymdyq turǵyda odan ári arttyra túsetini anyq, dedi Irına Kýsenova.

Sondaı-aq mýzeı qyzmetkeri qazir spektakl aldynda áıgili sý­ret­shilerdiń art-kórmelerin ótki­zý­diń jańa, tanymal úrdisiniń qalyp­tasqanyn da atap ótti. Osylaısha, kópshilik bir jerde qatarynan bir­neshe is-sharaǵa qatysady. Eń bas­tysy, bilim alyp, ózi úshin keskinde­meshilerdiń jańa esimderin ashady.

– Bizdiń galereıamyz sońǵy jyldary sýretshilerdiń, atap aıtsaq Venesııadaǵy Bıennale qatysýshysy Naıra Týmanıannyń, «Ekspo-2017» jáne Dýbaıda ótken «Ekspo-2022» kórmelerinde Qazaqstandy ta­nys­tyrǵan sýretshi Arystan Sma­ǵulov­tyń, daryndy sýretshi Ádil­bek Shaıkamalovtyń kartınalary­men tolyqty. Italııalyq erikti Ro­berto Boltrı bizge Ortalyq Azııa­da turatyn ıtalııalyq týraly ki­tap tartý etti. Boltrıdiń bizdiń teatr­ǵa degen yqylasy jetekshi so­lı­simiz Medet Shotabaev ónerin ta­ma­shalaǵannan keıin tipti arta tústi. Sonymen qatar qazaqstandyq erikti Margarıta Vereshagına da únemi qoldaý kórsetedi. Ol mýzeı arhıvin qurýǵa úlken úles qosty. Biz de óz tarapymyzdan jas, daryndy sýretshilerge qoldaý bildiremiz. Máselen, «Ǵajap adamdar» tele­joba­synyń fınalısi, Reseı, Italııa, Armenııa jáne basqa da elderde ót­ken halyqaralyq baıqaýlardyń bir­neshe márte júldegeri Renat Elý­baevtyń kórmesin ótkizdik, dep málimetke toly mazmundy áńgi­me­sin jalǵaǵan mýzeı mamany Irı­na astanalyq bas teatrdyń Qazaq­stannyń basqa qalalarynda da kór­meler uıymdastyryp, sol arqyly ózge óńirlerdegi jurtshylyqtyń álemde joǵary baǵalanǵan jáne sheteldik áriptester teatr ákimshi­liginen únemi suratatyn tanymal elordalyq qoıylymdardyń dekorasııa elementteri, kostıýmderi, rekvı­zıtimen tanysýyna jola ashatyn jarqyn jobalardy júzege asyrý josparymen de bólisti.

Teatrda júzege asqan taǵy bir tabysty joba – balalar shyǵarma­laryna arnalǵan kórmeler. Maman áńgimesinen bilgenimiz – «Astana Opera» eń jas aýdıtorııany da aına­lyp ótpepti: – Qazirgi tańda Qazaq­standa ótip jatqan «Balalar jyly» aıasynda «Astana Operanyń» «sahna syrtyndaǵy sıqyrshylary» ekin­shi úlken ekspozısııasyn daıyn­daý­damyz. Kórmeniń qoldan jasalǵan buıymdary men sýretteri bizdiń teatr qolóner stýdııasynda oqıtyn balalardyń avtorlyǵyna tıesili. Kishkentaı sheberler tájirıbeli ma­man­dardyń, sonyń ishinde Nazym Jaı­laýbaevanyń jetekshiligimen alǵashqy shyǵarmashylyq qadam­da­ryn jasaýda, dedi Irına Kýsenova.

Mýzeı teatry qyzmetkeriniń ju­mys kúni kóbinese aǵymdaǵy re­per­týarǵa, sondaı-aq máde­nıet qaı­ratkerleriniń shyǵar­mashy­ly­ǵyn­­daǵy ataýly datalarǵa baılanysty. Teatr qabyrǵasynda júzege asqan sondaı jarqyn jobalar­dyń negizgisi – Ǵazıza Jubanovanyń 95 jyldyǵyna, Kúlásh Baıseıitova­nyń 110 jyldyǵyna oraı «Astana Opera» ázirlegen qyzyqty ekspozısııalar toptamasy. Uly tulǵalar urpaqtarynyń mýzeı qoryna ar­naıy tapsyrǵan jádigerleri negizinde uıymdastyrlǵan kórmelerdiń teatr kórermenderine berer tanymdyq máni zor. Máselen, Kúlásh Baıseıitova­nyń qyzy Qarlyǵash Baıseıitova ataqty anasynyń sırek fotomaterıaldaryn teatr mýzeıiniń qoryna ótkizse, Ǵazıza Jubanovanyń da tarıhı jádigerleri aldaǵy ýaqytta kórer­menin qýantady dep kútilýde.

Sonymen qatar teatr foıesinde ótken este qalarlyq kórmelerdiń biri – jýyrda ómirden ozǵan ıtalııa­lyq kór­nekti ssenograf Esıo Frıd­jerıoǵa arnalypty. Esimin álem mo­ıyn­daǵan ańyz adam «Astana Ope­ra» úshin ondaǵan qaıtalan­bas spek­takl jasap ketti. Kórme­ge onyń de­korasııa syzbalary, son­daı-aq teatr arhıvinen sýretter jáne ­La Skala teatrynyń ıtalııalyq sheber­­ge arnalǵan kitaptary qoıyldy. Mun­daı aýqymdy jobalar aldaǵy ýaqyt­ta da mazmunyn baıytyp, je­misti jalǵasyn taba beretini sózsiz. Sebebi mýzeı – tarıh. О́tken men búginniń óner keńistigin jalǵaýshy altyn kópir úzilmeı, bolashaqta da qanatyn keńge jaıyp, jandana berse – bul qazaq óneri úshin úlken olja, baǵaǵa balanbaıtyn baılyq ekeni daýsyz.