Jetisýdyń injý-marjany sanalatyn Alakól jaǵalaýynda qaýyrt tirlik bastaldy. Munda jazǵy maýsym ashylyp, shıpaly kóldiń sýyna shomylýshylardyń aldy kelip jatyr. Bıyl mıllıonnan astam adam jaǵajaıda demalady degen boljam bar. Al byltyr Alakólde 1 mln 400 myń adam demalyp, 8,5 mlrd teńgege týrıstik qyzmet kórsetilgen eken.
Alakól – óńirdegi týrıstik áleýeti zor aımaq. Sondyqtan óńirdiń týrıstik tartymdylyǵyn odan ári arttyrý úshin kól jaǵalaýyndaǵy ınfraqurylymdy damytý basty mindet. Onyń ishinde Alakólge aparatyn joldardy jóndeý de basymdyqtardyń biri bolyp otyr. Jalpy, Alakól jaǵalaýyn damytýdyń bas josparyna sáıkes sýmen, elektrmen qamtý, káriz júıesin júrgizý qolǵa alynǵan. Bıyl jaǵalaýda 3 iri ınvestısııalyq joba júzege asyrylyp, iri demalys oryndary iske qosylǵan. Olarda jalpy sany júzge jýyq jańa jumys orny ashylyp, jobalarǵa 3 mlrd teńgege jýyq ınvestısııa tartylypty. Búginde jaǵalaýdy qorshaý jumystary bastalǵan. Aqshı men Kóktuma aýyldarynda jalpy uzyndyǵy 13,4 shaqyrym jaǵalaý qorshalýǵa tıis. Ázirge qorshalǵan jerdiń aýmaǵy 770 metr shamasynda eken.
Sol sııaqty jaǵalaýdaǵy 210 týrıstik nysannyń ortalyq káriz júıesine qosylýyna múmkindik týdy. Júıeniń úsheýi ornatylǵan. Endi beseýi jaqynda iske qosylmaq. Jospar boıynsha qarashada qurylys jumystary tolyq aıaqtalady. Qazir qysymyn tekserý, iske qosý jumystary júrip jatyr. Degenmen jobanyń II kezegin iske qosý sál kesheýildeýde. Máselen, táýligine 6,5 myń tekshe metrlik káriz tazartý qurylǵysyn salý demalys nysandarynan shyqqan paıdalanylǵan sý aǵynyn tazartý máselesin sheshýge tıis.
Búginde Aqshı aýylyn sýmen qamtý máselesi sheshilgen. О́tken jyly jeltoqsanda jaǵalaýdaǵy sý júıesi iske qosylǵan. Qazir Toqjaılaý, Qońyr, Bıbaqan, Keńes aýyldaryna sý tartýdyń qajetti qujattary ázirlenýde. Terekti, Lepsi, Kóktuma, Bulaqty aýyldaryndaǵy sý júıesi qaıta jańǵyrtylady. Munan bólek Aqshı aýylyna elektr jelisin tartýǵa jergilikti bıýdjetten 300 mln teńge bólingen. Jalpy uzyndyǵy 67,4 shaqyrym jeli júrgizilip, qaıta jańǵyrtylady. Mamandar mundaǵy elektr tutyný qajettiligi 10 MVt bolsa, bul shara ony áli de tolyq kólemde jabýǵa jetkiliksiz ekenin aıtady. Sondyqtan taǵy 1 jobaǵa qujat ázirleýge qarjy bólinip otyr. Iаǵnı Beskólden Aqshıge deıin jáne Aqshı – Kóktuma – Aqtoǵaı baǵytynda ekinshi lınııany tartý kerek. Osy jelilerdiń árqaısysy úshin qoldanystaǵy qosalqy stansalardy qaıta jańǵyrtý qajet. Al qysta jınaqtalatyn artyq elektr qýatynyń tapshylyǵy bar Dostyq beketine baǵyttaý mejelenip otyr.
Sondaı-aq Úsharal áýejaıynda ushyp-qoný jolaǵy keńeıtilip, qaıta jańǵyrtylýda. Jumystar aıaqtalǵanda Úsharalǵa úlken ushaqtar da esh kedergisiz qatynamaq. «Jetisý» áýe kompanııasynyń prezıdenti Qaltaı Dóńsebaevtyń aıtýynsha, ushaq qonatyn jol tolyqtaı jańartylyp bolyp qaldy. Qurylys kompanııasy jumystaryn aldaǵy shilde aıynyń ortasynda tolyqtaı bitiredi dep josparlanyp otyr. Sonda kúnine 8 reıs qatynap, 500-deı jolaýshy qabyldanatyn bolady.
Aıtpaqshy, Taldyqorǵan – О́skemen avtojolynyń jaı-kúıi, qurylys jumystarynyń qazirgi ahýaly oblys ákimdiginiń basty nazarynda eken. Jaqynda Alakól aýdanyna arnaıy saparmen barǵan Jetisý oblysynyń ákimi Beıbit Isabaev «QazAvtoJol» mekemesiniń ókiline qurylysqa tıisti tehnıkalardyń kóptep tartylýyn, jumys qarqynyn báseńdetpeýdi tapsyrdy. Jalpy, jol, birinshi qabatty asfalt tósemi bıyl tóselip bitýge tıis, basty kópirlerdiń qurylysy da aıaqtalýǵa jaqyn eken. Endi jolmen kólik qozǵalysyn júrgizýge bolady. Al asfalttiń negizgi qabaty kelesi jyly tóseledi. Iаǵnı Taldyqorǵan – Úsharal baǵytyndaǵy joldyń ıgiligin kóretin ýaqyt alys emes.
Osy saparynda Alakól jaǵasynda qajetti ınfraqurylymdardy júrgizip jatqan merdiger kompanııalardyń ókilderimen sóılesken Beıbit Isabaev bıýdjet qarjysyn ońdy-soldy jumsaýǵa jol berilmeıtinin qadap aıtty. Qurylys materıaldarynyń qymbattaýyna baılanysty jobanyń alǵashqy nusqasyna túzetýler engizý kerektigin alǵa tartqan «Kólsaı Stroı» JShS merdiger kompanııasyna usynystar tıisti qujattarmen dáleldenip, negizdelýi kerektigin eskertti.
– Osyndaı iri jobalardyń konkýrsyna qatysar aldynda kez kelgen kompanııa óz múmkindikterin shynaıy baǵamdaýy kerek. Jumys kólemi, kadrlar sany men biliktiligi, tehnıkanyń múmkindikteri – bárin de salmaqtaý kerek. Barlyq táýekelderdi, sonyń ishinde baǵa ósimin de zerdeleýge tıis. Sonyń bárin konkýrsqa deıin túsinip, sheship alý kerek edi. Jobada josparlanǵan 10 mlrd teńgeniń alǵashqy transhyn kelisimshart boıynsha aldyńyzdar. Bul bıýdjettiń qarjysy, halyqtyń aqshasy. Jumystyń 8 aıdaı turyp qalǵanyn, tıisti jumys kólemi oryndalmaǵanyn halyqqa qalaı túsindiremiz? Jobaǵa túzetý engizý týraly ótinishterińiz negizdi me, joq pa, aldymen qaraımyz. Naqtylansa, qoldaý kórsetýge ázirmiz. Basqasha bolǵan jaǵdaıda qatań sharalar qabyldaıtyn bolamyz, – dedi Beıbit Isabaev.
Jetisý oblysy