Zańsyz mıgrasııa eki eldiń problemasyna aınaldy

Jergilikti úkimettiń habarlaýynsha, ótken aptanyń sońynda Melılıaǵa shamamen 2 myń adam kelip, 500-den astam bosqyn sym qorshaýlardy buzyp shekaralyq baqylaý aımaǵyna kirgen. Marokko sheneýnikteri zań buzýshylyq kezinde alǵan jaraqattarynan 18 adamnyń qaıtys bolǵanyn málimdedi. «Keıbireýleri tosqaýyldyń tóbesinen qulap ketti», dedi Marokko ókili, sonymen qatar shekarany kesip ótpek bolǵan 140 qaýipsizdik qyzmetkeri men 76 mıgrant jaralanǵan.

Bul Ispanııa men Marokko ótken aıda dıplomatııalyq qarym-qatynastardy qalpyna keltirgennen keıingi alǵashqy jaǵdaı bolyp otyr. Ispanııa úkimetiniń jergilikti ákimshiligi 49 ıspandyq polısııa qyzmetkeriniń jeńil jaraqat alǵanyn habarlady. Buǵan deıin resmı málimdemede Marokko shekaradaǵy shabýyldarǵa tosqaýyl bolý úshin áskerı kúshterin ornalastyryp, Ispanııanyń qaýipsizdik kúshterimen «belsendi yntymaqtastyq ornatty», delingen edi. Ispandyq BAQ-ta oqıǵa ornynan trotýarlarda jatqan, jaralanǵan, kıimderi jyrtylǵan adamdardyń fotosýretterin jarııalady. Al Brıýsseldegi jıynda sóz alǵan Ispanııa premer-mınıstri Pedro Sanches bul «zorlyq shabýylǵa» kináli dep adam saýdasymen aınalysatyn mafııalardy aıyptady. Marokko úkimeti bolsa «О́tken aptanyń aıaǵynda qaýipsizdik kúshteri Marokko jaǵyndaǵy shekarany kesip ótpek bolǵan adamdarmen «qaqtyǵysty», dedi. Marokkodaǵy quqyq qorǵaý uıymynyń ókili Omar Nadjı bosqyndardyń birnesheýi Nadordaǵy aýrýhanaǵa jatqyzylǵanyn habarlady.

Ispanııanyń Soltústik Afrıkadaǵy Melılıa men Seýta kishkene ǵana anklavtary Eýroodaqtyń Afrıka qurlyǵyndaǵy adamdar jaıaý kesip ótetin jalǵyz shekara, sondyqtan bul anklavtar mıgranttar men bosqyndardy eriksiz tartatyn «magnıt» jerge aınaldy.

Osy jyldyń naýryz aıynda Ispanııa Marokkonyń Batys Saharaǵa avtonomııa qurý josparyn qoldap, óziniń kópten bergi beıtaraptyq ustanymyna qaıta oralyp, bir jylǵa sozylǵan dıplomatııalyq «daǵdarysty» qaıta qalpyna keltirgen edi. Sodan keıin Ispanııa premer-mınıstri Pedro Sanches Rabatqa at basyn tirep, eki el úkimeti arasyndaǵy qarym-qatynastardyń «jańa kezeńi» bastalǵanyn málimdegen bolatyn. Eske salsaq, eki el arasyndaǵy daý Madrıd Batys Sahara táýelsizdigin qoldaıtyn Polısarıo maıdanynyń jetekshisi Brahım Galıge 2021 jyldyń sáýirinde Ispanııa aýrýhanasynda COVID-19 indetinen emdelýge ruqsat bergen kezde bastalǵan edi. Brıtandyq The Guardian baspasóziniń málimdeýinshe, bir aıdan keıin 10 myńǵa jýyq adam Marokko shekarasynan Seýtaǵa ótip, ony shekarashylar baıqamaı qalǵan. Muny kóptegen Rabat sheneýnikteri «jazalaý amaly» dep qabyldaǵan edi.

Rabat bolsa Batys Saharany Marok­ko avtonomııalyq mártebesi aıasynda ege­­men­dik alýǵa shaqyrady. Biraq Polı­sarıo 1991 jylǵy atysty toqtatý týra­ly keli­simde kelisilgendeı, BUU-nyń baqy­laýynda bolyp, Batys Sahara óz márte­besin ózi anyqtaǵany durys dep esepteıdi. Qujatta sondaı-aq referendým ótkizý qajettigi aıtylǵan. Al Marokko men Ispanııa baı­lanys ornatqanǵa deıingi birneshe kún­de Melılıada jappaı shekaradan ótý áreket­teri bolǵan. Oǵan 2 500 adam qaty­syp, 500-ge jýyq adam shekaradan ótip ket­ken. Mıgranttar men bosqyndardyń ózge elderge ótýi Marokkomen aradaǵy dıp­lo­matııalyq qarym-qatynas ásirese Is­pa­nııanyń Kanar araldaryna keletin mıg­ranttardyń azaıýyna septigin tıgizip otyr. Resmı málimetterge sáıkes sáýir aıyn­da Kanar araldaryna zańsyz kelýshiler sa­ny aqpan aıymen salystyrǵanda 70%-ǵa azaı­ǵan. Osy aıdyń basynda Pedro Sanches «Ispanııa zań­syz ımmıgrasııa tragedııasyn qysym jasaý quraly retinde paıdalanýǵa jol ber­meıdi» dep eskertti. Sonymen qatar ıs­pan bıligi Ispanııa 29-30 maýsymda Mad­rıdte ótetin sammıtke jınalǵan kezde NATO-nyń ońtústik qanatyndaǵy qaýip­sizdik qaterleriniń tizimine «zańsyz kóshi-qondy» engizýge tyrysady», dep habarlady. Osy jyldar ishinde myńdaǵan bosqyn Melılıa men Marokko arasyndaǵy 12 shaqyrymdyq (7,5 mıl) shekarany, Seýtanyń 8 shaqyrymdyq shekarasyndaǵy sym dýaldarǵa órmelep, jaǵalaý boıymen júzip nemese kólikterge jasyryný arqyly ótýge árekettengen. Eki aýmaq ta tikendi symmen oralǵan qorshaý, beınekameralar jáne baqylaý munaralarymen jabdyqtalǵan.