Ǵylym akademııasyna qandaı ózgeris kerek?

Egemen Qazaqstan: – Prezıdent UǴA-nyń 20 jyl boıy ǵylymdy bas­qarý isinen tys qalǵanyn aıtty. Aldaǵy ýaqytta akademııa ǵylymdy basqarý isine qalaı aralasa alady?

Murat JURYNOV, UǴA prezı­denti: – Akademııa ǵylymdy basqarý isine qaıta kelý úshin eshbir vedomstvoǵa ba­­ǵynbaıtyn táýelsiz uıym bolýy ke­­rek. Dúnıe júzinde mınıstrlikke ba­ǵy­nyshty Ulttyq ǵylym akademııasy joq. Bul – halyqaralyq tájirıbe. Sodan soń, ǵylymı-zertteý ınstıtýttary – akademııanyń «ishek-baýyry» ǵoı. Akademııany 1995 jyly Ǵylym mınıstrligine qosty, 1999 jyly qaıta­dan shyǵarǵanda oǵan deıin UǴA-nyń quramynda bolǵan ǵylymı-zertteý ıns­tıtýttary mınıstrlikte qalyp qoıdy. Mine, endi kezinde quramynda bolǵan ǵylymı-zertteý ınstıtýttaryn da qosa qaıtarý qajet. Taǵy bir másele, Ulttyq ǵy­lym akademııasy taǵaıyndaıtyn stıpendııa bolǵany jón. Bul týraly el Prezıdentiniń ózi aıtty. Reseıde ár akademık osy ataǵy men sanaly ǵumyryn ǵylymǵa arnaǵany úshin aı saıyn 2 myń dollar alady. Dál osy júıe Fransııa, Germanııa sekildi Eýropa elderinde, Amerıkada, tipti mynaý zeınetaqysy 10 dollar bolyp turǵan Qyrǵyzstan men Armenııada da bar. Jastardy ǵylymǵa tartý osydan bastalady.

Maqsat JABAǴIN, genetık-ǵa­lym, Prezıdent janyndaǵy Ulttyq quryltaı múshesi: – Zaman talabyna qa­raı kez kelgen basqarý júıeni jetil­dirip otyrý kerek. Búginde ǵylym óte qar­qyndy damyp jatyr. Memlekettiń bola­shaq irgetasy berik bolǵanyn oılaıtyn Prezıdent ǵylymnyń damýyn, ıaǵnı basqarý júıesiniń ýaqytynda jetildirilip otyrýyn jáne ǵylym men bilim deńgeıiniń joǵary bolýyn kózdeıdi. Sońǵy úsh jylda ǵylymdy basqarý júıe­sinde óte mańyzdy ózgertýler jasaldy. Osyǵan deıin kenje qalǵan ǵylymǵa baılanysty zańdardaǵy múmkindikter aıasy keńeıtildi, kóptegen ádiletsiz júıege tosqaýyl qoıyldy. Ǵylymdy der kezinde damytý úshin basqarý júıesi qatyp qal­ǵan baǵytta bolmaýy keregin Úkimet endi túsinip otyr. Buǵan ótken koronavırýs pandemııasy jáne sol kezdegi ǵylym je­tis­tigi dálel bola alady.

Ulttyq ǵylym akademııasy 20 jyl buryn taǵdyryn ózi sheshti. Nege ǵylymdy basqarýdan shettetildi? Munyń jaýabyn akademıkterden surasaq bolady. Biraq sodan bastap Ulttyq ǵylym akademııasyn akademık Murat Jurynov basqaryp keledi. 75 jyldyq tarıhy bar Ǵylym akademııasynyń 20 jyly – úlken bir tarıhı kezeń. Qandaı kezeń bolǵanyn tarıh kórsetedi. Degenmen akademııa ǵylymdy basqarý isinen múldem tys qaldy dep aıtý qıyn. UǴA jyl saıyn Ǵylym jóninde ulttyq baıandamany ázirlep otyrdy. Baıandama Prezıdentke tanystyrylady, ıaǵnı bul esepte akademııanyń ǵylymı oı-tujyrymdaryn jasaýǵa múmkindigi bolǵan, sol arqyly ǵylymnyń damýyna qatysty saıasatqa yqpal jasaı alatyn. Sonymen qatar UǴA-nyń ǵylymdaǵy ar­naýly ǵalymdarǵa stıpendııalar men syıaqylar taǵaıyndaý quzyreti bar. Mysaly, men 2017 jyly jaratylystaný ǵylymdary boıynsha úzdik jas ǵalymǵa arnalǵan Qonaev atyndaǵy syılyǵyna ıe boldym. Ony Ǵylym akademııasynyń konkýrstyq toby anyqtaıdy. Sol sebepti Ulttyq Ǵylym akademııasynyń memlekettik mártebege qaıta ıe bolýdaǵy baǵyty týraly aıtqanda, maǵynaly ózgeristerdiń qajettigine toqtalý kerek.

Amangeldi BISENBAEV, bıolog, UǴA akademıgi: – Akademııanyń mártebesin kóterý Qazaqstan ǵylymyn damytýǵa sózsiz yqpal etedi. Degenmen ǵylymdy jeke alyp qarastyrýǵa bolmaıdy. Biz máńgilik el bolamyz deımiz. Bul úshin Qazaqstan medısına, qaýipsizdik, azyq-túlik bolsyn, barlyq jaǵynan táýeldi bolmaýǵa tıis. Akademııa degen ǵylym baǵytyndaǵy kez kelgen salany ilgeriletýdiń strategııalyq tetigine aınalǵanda biz jaqsy nátıjege jetemiz. Aıtalyq, óz salam boıynsha bolashaqta qandaı bıomedısınalyq ónimder bizge qajet bolatynyn anyqtap, soǵan jumys isteý aldaǵy problemany sheship qana qoımaı, keleshekte osy turǵyda shetel­derge táýeldi bolýdan saqtaıdy. Endigi elý jylda qajet, tapshy bolatyn tehnologııalardy iske qosý jaıyn qazirden qolǵa alýdy ǵylym deımiz. Jańa tehnologııa memlekettiń qaýipsizdigin qamtamasyz etetin negizgi fýndament deýge keledi, óıtkeni onsyz damý joq.

Akademııa kez kelgen saladaǵy ǵy­lymnyń damý baǵyttaryn, aldaǵy qa­jettiligin strategııalyq turǵydan anyq­taýy kerek. Áıtpese bir kún­dik jumysty bári isteı alady. «Halyq­ara­lyq deńgeıde qandaı tehnologııalar damyp keledi, biz oǵan qalaı ilesemiz? Bul úshin ne istemek kerek?» degen salmaqty suraqtarǵa naqty josparlar men aıqyn­dalǵan mindetter arqyly jaýap tabatyn uıymǵa aınalǵa­ny qajet. Oǵan qalaı jetemiz? Qazir ǵy­lymı jobalardy qar­jylandyrýǵa jyl saıyn qomaqty qara­jat bólinedi. Sol jumystardyń dál qaısysy bolashaqtaǵy eldiń qandaıda bir ónimge, syrt elge degen táýeldilikten saqtaıtynyn anyqtaýǵa akademııa da aralassa jaqsy. Qazir memleketten qar­jylandyrylatyn jobalardy Ulttyq memlekettik ǵylymı-tehnıkalyq saraptama ortalyǵy irikteýden ótkizip otyr. Biraq mundaı jaýapty jumysty bir ǵana emes, birneshe uıym atqarǵany abzal. «Jeti ret ólshep, bir ret kesý» de­gen sodan shyǵady. Máselege bir emes, bir­neshe kózben qarap kórý kerek.

Dýrvýdhan SURAǴAN, matematık, UǴA eń jas korrespondent-múshesi: – Bárinen buryn akademııanyń bedelin qaıtarǵan jón. Bul úshin UǴA-nyń jaǵdaıy zańdyq turǵydan ǵana emes, materıaldyq jaǵynan da jaqsarýy qajet. Men ózimdi eń aldymen muǵalim dep sanaımyn. Kópke uzamaı-aq qoıaıyq, osydan 5-6 jyl buryn muǵalim ekenińiz­di aıtsańyz, sizge músirkep qaraıtyn. Qazir áriptesterim muǵalim ekenimen maq­tanatyn jaǵdaıǵa jetti. Mundaı nátı­je­ge jetý úshin qansha jyl boıy jú­ıe­li jumystar júrgizýge týra keldi. Demek bizde tájirıbe bar, endi ǵalymdardyń mártebesin kóteretin kez keldi. Negizi bul jumys sońǵy jyldardan bastap qolǵa alyndy. Byltyr, mysaly, kóp ǵalym alǵash ret «Úzdik ǵylymı qyzmetker» ataǵy úshin memleketten arnaıy jáne qomaqty syıaqy aldy. Munymen toqtap qalýǵa bolmaıdy. О́ıtkeni bul bir-birin tolyqtyratyn júıeli, aýqymdy istiń bireýi ǵana. Akademııaǵa kóńil bólýdi de dál osy keshendi jumystyń bir negizgi baǵyty dep bilemin.

Senseńiz, qazir akademııa ornalasqan kezindegi Qanysh Imantaıulynyń ózi saldyryp ketken kıeli ǵımaratta «páter jaldaýshy» sııaqty jarna tólep turamyz. Aty dardaı UǴA-nyń siz ben biz qura salatyn shahmat klýby sekildi, eshqandaı mártebesi joq uıym bolyp tur. Sony eń aldymen aıanyshty kúıden aryltyp, materıaldyq turǵyda durystaǵan abzal. О́tkende Prezıdent akademııany memleket qaramaǵyna ótkizý týraly aıtty ǵoı. Sol tapsyrmasy sońyna deıin jetýi kerek. Osy rette «Akademııadan ne paıda? Ekonomıkaǵa úles qosa ma?» deıtinder tabylady. Men bir nárseni aıtaıyn, ózin saýatty sanaıtyn kóp adam ǵylym men tehnologııany aıyra almaıdy. Ǵylymnyń aqshaǵa qatysy joq, bul – tabys tabýdyń basty kózi emes. Ǵylym degenimiz – qoǵamnyń, memlekettiń ıntellektýaldyq áleýetiniń kórsetkishi jáne sapaly bilimniń tiregi. Ǵylym tehnologııaǵa jetip, óndiriske aınalýy úshin arasyna jemqorlyq túspeýge tıis.

Egemen Qazaqstan: – UǴA-nyń 75 jyl­dyǵynda akademııaǵa bolashaǵy zor naǵyz ǵalymdardy qabyldaý jaıy da aıtyldy. Bul talap oryndalýy úshin akademık ataǵyn berý nemese akademııaǵa qabyldaý erejelerin ózgertý kerek pe?

Murat JURYNOV: – Kezinde Ǵy­lym akademııasynda memlekettik márte­be de, bedel de boldy, ǵylym óz deńgeıin­de qarjylandyryldy, ǵylymı-zertteý ıns­tıtýttary nátıjeli jumys istedi, Qa­zaq­stan ǵylymy Reseı men Ýkraına­nyń ǵylymynan keıingi úshinshi orynda tur­dy. Akademııany mınıstrlikke qosyp jibergende vedomstvonyń ishindegi bir departamentke baǵynyshty bolyp qaldy. Oǵan sheteldik akademıkter kúle qarady. Sodan bizdiń akademıkter namystanyp, hat jazyp, qoǵamdyq uıymǵa aınaldy. Osyndaı jaǵdaıdy kórgen ǵalymdar­­dyń 80 paıyzy – áli tiri. So­dan beri qan­sha­ma quldyraýdy kórgen aka­demııa­nyń QazKSR ýaqytyndaǵy jarǵysynyń bir jerin ózgertken joqpyz. Qandaı da bir ǵalymnyń akademık ataǵyn alýǵa nemese akademııanyń korrespondent-músheligine ótýge berilgen ótinishin sol salanyń ǵalymdary qaraıdy, jasyryn daýys beredi. Aıtalyq, fızıka salasy boıynsha kandıdatty tek fızıkter ǵana tańdaıdy. Taǵy bir ereksheligi – jasyryn daýys berý ǵana emes, bıýlle­tenderdiń saılaýshylar kózinshe, ashyq sanalatynynda. Osyndaı baǵyt pen tıim­diligin áldeqashan dáleldegen júıe kadr tańdaýda basshylyqqa alynǵany abzal. 1995 jylǵy akademıkter sany kúni búginge deıin ózgermedi. О́mirden ótken qarııalardyń orny bosaǵanda ǵana jańa vakansııa esebinde saılaý arqy­ly qabyldanyp keledi. Saılaý 3 jylda 1 ret ­ ótkizilip otyrady.

Dýrvýdhan SURAǴAN: – Kóbi «akademııada jastar nege joq?» dep surap ja­tady. Bul da joǵaryda aıtqan bedelden shyǵady. Akademık ataǵyn alýdyń, uıym­ǵa korrespondent-múshesi bolýdyń asa bir qarjylyq, áleýmettik tıimdiligi joq. Sondyqtan da jastar qyzyqpaıdy. De­genmen de akademııa óziniń atyn saq­tap qalýy úshin, ásirese sońǵy jylda­ry kúnkóristiń qamymen joǵary laýa­zym­daǵy adamdardy qabyldaýǵa májbúr boldy. Alaıda óz salamda akademık ata­ǵyn alǵandardyń bárin bilemin, kil myq­tylar. О́ıtkeni saılaý bar, daýys­ty ashyq sanaıdy. Endi osyǵan jas­tar da úmitker bolýy úshin fıltr bol­ǵa­ny durys. Mysaly, qaıbir jyly 4 myń­nan asa zertteýshi óziniń jobasyn grant­tyq qarjylandyrýǵa tapsyrdy. Onyń úmitkerlerge halyqaralyq deń­geı­­degi jumystaryna qatysty qoıatyn ta­lap­­tary bar. Sondaǵy eń joǵary upaı jı­na­­ǵandardyń bári – jastar. Sondaı krı­te­rıı akademııaǵa qabyldanýdan úmit­tiler­ge de qoıylǵany jón. Qazir mundaı ha­­lyqaralyq deńgeıdegi talap joqtyń qasy.

Amangeldi BISENBAEV: – Bizde ­ab­solıýtti shyndyq degen joq qoı. Desek te akademııaǵa qabyldaý, akademık ataǵyn berý ǵylymı metrııalyq kórsetkishter­ge negizdelgeni jón. Son­da úmitkerdiń qa­zaqstandyq jýrnaldarda ǵana emes, otan­dyq ǵylymdy halyq­aralyq arena­da pýblıkasııalarymen qalaı tanytyp júrgenine, úlken masshtabta qanshalyqty básekege túse alatyn jobalar jasaǵanyna mán beriledi. Árıne, saılaý arqyly qabyldanatyny óte oryndy. Biraq kandı­dattardyń baıandamasyn tikeleı efırde, onlaın rejimde ashyq tyńdaıtyn múm­kindik bolsa, olar da ózin jaqsyraq kór­setetin edi, ekinshi jaǵynan halyq ta biledi. Úkimet te bola­shaqtaǵy ǵalymnyń jos­parlaryna, oı baǵdarlamasyna kó­ńil bólip, keı usy­nysyn nazarǵa alýy múmkin.

Negizi akademııadaǵy basqa bólimderde qalaı ekenin bilmeımin. Bıologııa jáne medısına baǵyty boıynsha akademııaǵa qabyldaý prosesine kelsek, biz joǵa­ryda aıtqan ǵylymı metrııalyq kórset­kish­terdi eskeremiz. Ár úmitkerdiń baıan­damasyn tyńdaımyz, olarǵa saılaýshylar suraq qoıady. Sodan keıin baryp saı­laýǵa kóshtik, sol kezde bizde kimdi saı­laýǵa bolatyn-bolmaıtyny týraly túsi­nik, oı-pikir aldyn ala qalyptasyp tu­rady. Endi osy tańdalǵan, saılan­ǵan aka­demıkter men korrespondent-mú­she­­leriniń jumystaryn bólimniń óz ishin­­de qaldyrmaı, kez kelgen adamǵa qol­je­timdi bolatyndaı, jarııa etý kerek. Jáne sol ataq alyp, akademııaǵa qa­byl­danǵandardyń jumystary men al­da­ǵy ju­mys-jospary kandıdat kezinde, ıaǵnı saılaýǵa deıin ilinse, ádildik pen ashyq­tyqqa odan saıyn jaqyndaımyz. Bú­ginde úmitkerlerdiń aldyn ala tek tizi­mi ilinedi, al olardyń jumysy kórse­til­meıdi.

Maqsat JABAǴIN: – Instıtýsıo­naldyq transformasııa negizinde, UǴA-nyń músheligin qaıta tolyqtyrǵan jón. Tolyqtyrýda genderlik jáne jas­­­tyq erekshelikterdi, jańa ǵyly­mı baǵyt­tardy eskergen oryndy. Qa­zir Par­la­menttiń ózinde osyndaı tájirıbe bar. Mysaly, Ulttyq ǵylym akademııasynyń saıtyndaǵy tizim boıynsha barlyǵy 163 akademık, 75 korrespondent-múshesi bar. Al sol 163 akademıktiń 17-si, 75 korrespondent-múshesiniń 12-si ǵana – áıel. Sonda korrespondent-múshe­lerindegi áıelderdiń úlesi 16 paıyzdy ǵana quraıdy. Al akademıkterdiń nebári 10,4 paıyzy – áıelder. Qoldanystaǵy zańdar boıynsha Qazaqstannyń joǵar­ǵy ǵylymı ataǵy professor sanalady. Ony alý talaptary búginde kúsheıtilgen. So­ǵan baılanysty akademık ǵylymı ataǵy qaıtarylyp, qoıylatyn talaptary qazirgi professordan kem túspeýi tıis. Osyǵan qosa qurmetti akademık, tolyq akademık, qaýymdastyrylǵan akademıktiń mártebesi men quqyqtaryn naqtylaý kerek.

Egemen Qazaqstan: – UǴA otandyq ǵylym damýynyń negizgi tiregine aınalýy úshin onyń kelesi qadamy qaı baǵytta bolǵany jón?

Amengeldi BISENBAEV: – Akade­mııa akademıkter men oǵan qabyldana-­ tyn korrespondent-músheleriniń eńbek­teri arqyly otandyq ǵylymdy keńinen nasıhattaýmen aınalysqany durys. UǴA túrli ǵylymı jýrnaldardy shyǵarady ǵoı. Biraq bizge ǵylymnyń paıdasy jaı­ly aqparatty jas urpaqqa, jalpy qo­ǵamǵa kóbirek jetkizý úshin ıllıýs­tra­­sııalary bar, qarapaıym tilmen ja­zyl­ǵan tanymdyq baǵyttaǵy ǵylymı basy­­lymdardy shyǵarý kerek. Memleket akademııanyń osy baǵyttaǵy jumysyna qoldaý kórsetkeni abzal.

Maqsat JABAǴIN: – Jón sóz. UǴA joǵarǵy deńgeıdegi zertteýlerdi aýqym­dy qarjylandyrýmen qosa, negizgi maq­sattarynyń biri retinde ǵylymdy jáne ǵalymdarymyzdy qoǵamǵa tanymal etýdi jolǵa qoıýy qajet. Bul akademııa tarapynan ǵylymdy tanymal etý memlekettik syılyǵyn taǵaıyndaý arqyly nátıjeli bolady.

Qazir óz fýnksııasyn jetildire atqa­ryp jatqan ǵylymdy basqarý júıesiniń ne­gizgi birlikteri – Ulttyq ǵylymı ke­ńes jáne Ulttyq memlekettik ǵylymı-tehnı­kalyq saraptama ortalyǵy (joıy­lyp ketpeýi kerek ekenin eskerte ketý kerek). Transformasııadan Ulttyq ǵylym akademııasy ótýi qajet. О́ıtkeni bul qoǵamdyq birlestik retinde Qazaqstan qoǵamynda tórden oryn ala almady. Prezıdent akademııanyń mártebesin kóterý týraly usynys jasady. Osy usynysty iske asyrý úshin eń birinshi uıymnyń Qazaq ǵylym akademııasy degen tarıhı ataýyn qaıtarǵan jón. Qazaq ǵylym akademııasynyń jańa tarıhy, álbette, jańa basshysynyń saılaýynan bastalýy kerek. Ekinshiden, Qazaq ǵylym akademııasy týraly zań qabyldaý múmkindigin qarastyrǵan durys. Mysaly, akademııaǵa arnaýly zań Reseıde jáne Japonııada bar. Ondaı zańda Qazaq ǵylym akademııasynyń qazirgi ǵylym basqarý júıesiniń negizgi birlikterimen (Joǵary ǵylymı-tehnıkalyq komıssııa, Ǵylym komıteti, Ulttyq ǵylymı keńes jáne Ulttyq memlekettik ǵylymı-tehnıkalyq saraptama ortalyǵy) úndes­tigin aıqyndaǵan abzal.

Dýrvýdhan SURAǴAN: – Qazirgi ­Ult­tyq ǵylym akademııasyn da aqsha ákeledi dep ashsańyz, túkke qajeti joq. Ony otandyq ǵylymnyń uıytqysy ete­­miz, qazaqstandyq ǵylymdy damytý­dyń joldaryn, jón-josyǵyn aıqyndap beretin oı-tujyrym ortalyǵyna aınaldyramyz desek, jón bolar. Qaıtken­men de «kelisip pishken ton kelte bolmas», kez kelgen kóp jyldyq jumys, strategııa­lyq jos­par ǵylymǵa negizdelgende ǵana óziniń laıyqty jemisin beredi.

Desek te Ǵylym akademııasynyń be­de­­lin arttyrý ne beretinin boljaýǵa bolady. UǴA elimizdegi eń bedeldi uıym­nyń birine aınaldy delik, onda aka­demık bolý mártebeli dárejege aına­lady. Sonda jas býyn ǵylymǵa, ǵalym bolýǵa umtylady, armandaıdy. Jáne munyń taǵy bir jaqsy jaǵy bar, báse­kelestik qalyptasady. Al báseke bol­ǵan jerde damý bolady. Túptiń tú­bin­de akademııa elimizde ǵy­lymdy dárip­teýdiń bir myqty quraly bo­lýy qajet. Akademııanyń basqarýǵa qatysýy, ba­qy­laýy, saraptaýy degenniń bári osy­­dan keıin ǵana keledi. Barlyǵy da UǴA-nyń bedelin kóterýden bastalady. Be­deldi bolǵanda ǵana mınıstrlik nemese bas­qa da vedomstvolar sanasa bas­taıdy. «Shetelge jiberip, aqshaǵa saraptama ja­satqansha, ózimizdiń akademııaǵa bereıik, tipti bolmasa qarjyny únemdeý úshin aldymen halyqaralyq tekseriske jiberýge turarlyǵyn iriktep bersin» degen sheshim sodan keıin shyǵady. О́ıtkeni bedeldi uıymǵa, mártebeli adamǵa senim paıda bolady. Mysaly, meniń japondyq áriptesim bar, ekeýmiz ǵylymı maqalany birge jazyp júrmiz. Sol zertteýshi – Ja­ponııada ǵalymdardyń jobalaryna memleketten qarjy bólýdi qarastyra­tyn (Japonııanyń Ǵylym keńesi – The Science Council of Japan) Matematıka ǵylymy komıtetiniń tóraǵasy (Chair of Mathematical Science Committee). Son­da búkil Japonııa eli matematıka salasy boıynsha 1 ǵana uıymǵa, ondaǵy 5-6-aq adamǵa senedi. Sebebi uıymnyń be­deli joǵary, oǵan tek myqtylar ǵana eńbek­pen múshelikke ótedi. Jaraıdy, alysqa uza­maı-aq myna О́zbekstannan úlgi ala­ıyq. Onda akademıkterge ataǵy úshin ǵana aı saıyn qomaqty qalamaqy beredi. Ekin­­shiden, ǵylym salasyna qatysty mem­lekettik deńgeıdegi sheshimderdi shy­ǵa­rýda, ǵylymı ataq berýde, zertteý jo­ba­­laryna grant nemese stıpendııa taǵa­­ıyn­darda akademıktermen sanasady. Sondaı jaǵdaıǵa jetýimiz kerek.

Murat JURYNOV: – Memlekettik mártebemizdi qaıtaryp bergende bári anyqtalady, quqyqtyq mindetterimiz jazylady. Memleket basshysy ótkende biraz mindetti ózi aıqyndap bergendeı boldy. Aıtalyq, ǵylymı saraptamany júrgizý, granttyq qarjylandyrý máselesin sheshý quqyǵy Ulttyq ǵylym akademııasyna berilýi kerek. Ǵylymnyń túıtkilin ǵalym ǵana anyq biledi. Mundaı mańyzdy sheshim shyǵarýdy ǵylymnan alshaq adamdarǵa berip qııanat jasaýǵa bolmaıdy. Kez kelgen sala óziniń kási­bı kadrlarymen myqty. Maman óz isin ózi isteýi kerek, oǵan sol úshin múm­kin­dik bergen jón. Qazir bastyqqa jal­taq­taıtyndar kóbeıdi. Máselen, bir ǵy­­lymı jobaǵa qarjy berý-bermeýdi she­shetin komıssııanyń quramyndaǵy 30 adamnyń 20-sy – sheneýnikter, qalǵany – ǵalymdar. Kimniń daýysy basyp ketedi? Bizdiń daýysymyz dalada qalady, túbinde ǵalymdar otyrǵandyqtan, ǵalymdar sheshti bolyp shyǵady. Barlyq basqa memlekette, sonyń ishinde TMD elderiniń bárinde granttyq qarjylandyrýdy Ult­tyq ǵylym akademııasy sheshedi, bizdiń elde ǵana munymen ǵylymı keńes pen saraptama ortalyǵy aınalysady.

Dóńgelek ústeldi júrgizgen

Aıdana ShOTBAIQYZY,

«Egemen Qazaqstan»