Belgili ekonomıst Jaqsybek Qulekeev «Egemen Qazaqstan» gazetine bergen suhbatynda azyq-túlik baǵasynyń kóterilýine áser etken faktorlardy atady, dep habarlaıdy Egemen.kz.
Onyń aıtýynsha, azyq-túlik baǵasynyń ósýi Qazaqstanǵa ǵana tán másele emes. Álem boıynsha baǵanyń ósýi sońǵy 30-40 jylda bolmaǵan deńgeıge kóterilgen. Ásirese, sońǵy eki-úsh jyldaǵy ınflıasııanyń qarqyny qatty.
«Baǵanyń ósýine áser etip otyrǵan birneshe sebep bar. Birinshi sebep – pandemııa. Saldarynan shekteýler kúsheıip, shekaralar jabyldy. Tıisinshe taýarlardyń bir memleketten ekinshisine tasymaldanýy qıyndady. Buryn irgedegi Qytaıdan eki aptada jetkiziletin zattardy pandemııa kezinde úsh aılap, jarty jyldap kútýge týra keldi. Saýda jaqsy júrýi úshin taýarlardyń tasymaly úzilmeýi hám kidirmeýi kerek. Tasymaldan ketken kemshiliktiń saldary birden seziledi. Ásirese, bizdiń jaǵdaıymyzda. О́ıtkeni Qazaqstanda halyq tutynatyn zattyń kóbi syrttan ákelinedi. Sondyqtan tasymal tizbegi kidirse ıakı úzilse taýar defısıti oryn alady. Artynsha taýar baǵasy da ózgeredi. Sondaı-aq logıstıkada qalyptasqan tártip buzylǵan jaǵdaıda jol shyǵyny qymbattaıdy. Bir ǵana mysal, taýar tasymaldaý merzimi 10 kúnnen úsh aıǵa deıin ósetin bolsa, onda jol shyǵynynyń da eselep artatyny da anyq», dedi J. Qulekeev.
Ekonomıst sózinshe, ekinshi sebep – klımattyń ózgerýi. Munyń saldaryn bizdiń halyq ta sezinip otyr.
«Aıtalyq, byltyr elimizdiń birneshe óńirinde qýańshylyq boldy. Ásirese, batystaǵy oblystar biraz qınaldy. Mal qyryldy. Egin bitik shyqpady. Bıylǵy jaǵdaı byltyrǵymen salystyrǵanda áldeqaıda táýir áıteýir. Túptep kelgende osynyń bári taýardyń ózindik qunyna áser etetin faktor. Mundaı qýańshylyq álemniń kóptegen elinde kezdesedi. Mysaly, Eýropanyń ońtústik aımaǵyndaǵy Italııa men Grekııa buryn-sońdy bolmaǵan qýańshylyqpen betpe-bet kelip otyr. О́zen-kólder tartylyp, qurǵap jatyr. Ádette ózen-kóldiń sýyn ósimdik sharýashylyǵyna paıdalanatyn mundaǵy halyq oıdaǵydaı ónim ala almady. О́nimniń kólemi azaısa, baǵasynyń da qymbattaıtyny zańdylyq. Sol sekildi Afrıkanyń da kóptegen aımaǵy qýańshylyqtyń zardabyn tartýda. Klımattyń ózgerýi degenimiz – qýańshylyq qana emes. Bir aımaqta temperatýra kúrt kóterilse, endi birinde kerisinshe jaǵdaı qalyptasyp otyr. Mysaly, Antarktıdada, Arktıkada muz erýde. Saldarynan muhıttyń sýy kóterilip jatyr. Muhıtqa jaqyn ornalasqan keıbir memleketterde joıqyn sý tasqyndary tirkelýde. Ásirese, muhıttyń Ońtústik Azııa bóligindegi memleketterde, aınalasyn sý qorshaǵan Aýstralııada osyndaı keleńsiz jaǵdaılar jıi qaıtalanady. Eńbekshi halyqtyń búgin-erteń jınap alamyz dep otyrǵan ónimderi sýdyń astynda qalyp, túkke jaramaı jatyr. Bul da kóptegen taýardyń josparlanǵan kólemde óndirilmeýine sebep», dedi ol.
Sondaı-aq ekonomıst baǵanyń turaqsyzdyǵyna geosaıası jaǵdaı áser etkenin atap ótti. Iаǵnı Reseı men Ýkraına arasyndaǵy qaqtyǵys. Ekeýi de Eýropadaǵy, álemdegi iri memleketterdiń qataryna jatady. Ásirese, Reseıdiń jahandyq ekonomıkadaǵy orny bólek. Sondyqtan soǵysqa baılanysty Reseıge salynǵan sanksııalardyń saldaryn álemniń ózge de memleketteri sezinýde.
«Reseı terrıtorııasy eń úlken qurlyqtyq aýmaqty alyp jatyr. Sol sebepti ol taýarlardyń, jolaýshylardyń tasymalyna aıryqsha áser etedi. Ońtústik Azııanyń Eýropaǵa baǵyttaǵan taýarlarynyń basym bóligi osy terrıtorııa arqyly ótedi. Ony aınalyp ótý óte qıyn. Sol sekildi Eýropadan Ońtústik Azııaǵa qatynaıtyn ushaqtardyń deni Reseıdiń ústimen ushady. Sanksııa salynǵaly beri soltústiktegi kórshimizdiń «aspanyn paıdalaný» sap tyıyldy. Reseı ushaqtary da eshqaıda ushpaıtyn boldy. Osylaısha, Ońtústik Azııadan Eýropaǵa jáne keri baǵytta tasymaldanatyn júktiń kólemi kúrt tómendep ketti. Osynyń bári álemde qalyptasqan logıstıkalyq tizbektiń buzylýyna alyp keldi», delingen J.Qulekeevtiń suhbatynda.