Oqyrmanǵa bári qyzyq. Aqyn-jazýshylardyń shyǵarmashylyǵynan bólek jeke ómiri, kún rejimi, qyzyǵýshylyǵy, minezi, ádeti, kıim kıisi, bári-bári. Jalpy, sóz ónerinde júrgenderdiń lázzaty da, azaby da jazý. Sol jaqsy jazý talant pen sheberlikke ǵana baılanysty deımiz. Ol da ras shyǵar. Degenmen avtordyń kúndelikti qońyr tirshiligi, bolmysy men ómir súrý tártibi qalamyna áser etpeı qoımaıtyny taǵy anyq. Álqıssa.
Sýretshi Lermontov
Lermontovtyń sýretshiligi ámbege aıan. Bala Mıhaıldyń bul qabileti sýret sabaǵynan bastalmaǵan eken. Ol mektepke deıin de boıaýlardy janymen sezip, ádemi úılestire bilgen. Al Lermontovty beıneleý ónerine alǵash beıimdegen sýretshi Aleksandr Sosnıskıı. Jas talapkerdi Máskeýdegi mektep-ınternatqa daıyndaǵan da osy Sosnıskıı. Keıin Lermontov belgili sýretshi Petr Zabolotskııden sabaq alady. Aıta keteıik, ol aqynnyń 1837, 1840 jyly eki portretin salady.
Lermontov túrli janrda sýret saldy. Peızaj, portret, janrlyq kórinister, áskerı taqyryptar, óz shyǵarmalaryna ıllıýstrasııalar, karıkatýralar. Onyń sátti kartınalary Kavkazda jazyldy. Aıdalǵan kezdegi, tipti odan keıin de ol romantıkalyq saryndaǵy taqyryptarǵa áýestendi. Búginde Lermontovtyń kenepke, kartonǵa jáne aǵashqa maıly boıaýmen salynǵan 13 sýreti, 40-tan astam akvarel, 300-den astam kartına men eskızderi saqtalǵan. Jalpy alǵanda, aqyn da, jazýshy da – sýretshi. Sózben sýret salady. Boıaýdyń ornyna oı qosady, sezim quıady. Asqan talantty Lermontovtyń artyqshylyǵy sol, ol eki ónerdi de meńgergen.
Sol sýretshi aqynnyń shekten tys dórekiligimen hám keleke ázilderimen dańqy shyqqany bar. Osyndaı qııańqy minezinen bolar, aınalasyndaǵylar ony jaqtyrmaıtyn. Tipti nebári 26 jyl ómir súrgen Lermontov óliminen soń peterbýrgtik jurt «Oǵan da sol kerek...» «Onyń orny sol jaqta» dep kúbirlesipti. Iá, «kópte aqyl joq».
Ismer Gogol
Gogol týraly ańyz kóp. Qupııa da az emes. О́mirde birtúrli Gogoldiń oǵash ádetteri men fobııalary adam shoshytady. Sóıtken Gogol yqsham, qaltaǵa sııatyn kitaptarǵa qyzyǵypty. Tipti keıde ózine qyzyqsyz ári oqylmaıtyn kitaptardy syrtqy pishini úshin essiz aqsha jumsap, jınaǵan.
Odan bólek jazýshy qolónermen de aınalysypty. Qyzyq. Gogoldiń ıne sabaqtap otyrǵanyn elestetip, tańǵalasyń. Ol rahattanyp otyryp, batıst oramaldaryn qıyp, óziniń shınelderin jóndegen. Gogoldiń ıne ustaý eptiligi tórt ápkesi Anna, Marııa, Olga men Elızavetadan juqsa kerek. Iá, tiginshilik óner Chehovta da bolǵan. Biraq ol bul isti májbúrlikten úırengen edi.
Gogoldiń óneri bunymen bitpeıdi. Jazýshyńyz tamaq istegendi de unatypty. Ol dostaryn kóbinese qoldan jasalǵan tushparaǵa shaqyratyn.
Aspaz degende Ásemqulov eske túsedi. Talasbektiń tamaqty jaqsy pisirgenin bireý bilse, bireý bilmes. Jazýshy bul kásipti áskerde júrgende úırenipti. Tipti qıyn kúnderde kafege aspazdyq jumysqa kirsem be eken dep te oılaǵan.
Sol Ásemqulov iske jaraıtyn aǵash, temir-tersek jınaýmen de aınalysqan. Birde bireýlerdiń syrtqa shyǵaryp tastaǵan eski dıvanyn baıqap, aǵashtaryn buzyp alyp kelipti. Maqsaty – sheberge berip, dombyra jasatý. Tramvaı buzǵanda da saıman jasaýǵa jaraıtyn temirlerin jınap júripti. Al úıge qonaq kelgende «qundy» aǵashtaryn shkaftaǵy tondardyń ishine tyǵyp qoıady eken. Kóńiljyqpastyq qoı, suraǵan adamǵa joq deı almaıdy.
Nabokovtyń kóbelegi
Nabokov bala kezinen kóbelekterge qumartypty. Bul názik jándikterge degen qyzyǵýshylyq jazýshyny ǵylymǵa alyp keldi. Tipti entomolog-Nabokov ǵylymı maqalalarynda kóbelekterdiń keı túrlerin alǵash ret sıpattady.
Osylaısha, kóbelekter jazýshy shyǵarmashylyǵynyń sımvolyna aınaldy. Zertteýshiler Nabokov óz eńbekterinde bul jándik týraly 570 ret atap ótken deıdi. Al avtor eger Reseıde qalsa, bir gýbernııalyq zoologııalyq murajaıda qarapaıym ǵylymı qyzmetker bolatynyn talaı ret aıtqan.
Nabokov qaı jerde tursa da, kóbelekterdi zertteýmen boldy: Sankt-Peterbýrgte, keıin Qyrymda, keıin Fransııada, Amerıkada da. Nátıjesinde, ol turaqty ómir súrýge Shveısarııany yńǵaıly dep tapty. Nege Shveısarııa? Árıne, onda kóbelek kóp. Jazýshy qýǵyndaǵy ómiriniń 70 jylǵa jýyq ýaqytynda birneshe kolleksııalyq jınaq jınady. Biraq osy kúnge deıin tek amerıkalyq jáne shveısarııalyq kezeńdegi kóbelek túrleri ǵana saqtalǵan.
Kóbelek qýǵan Nabokovty názik dep oılarsyz, bálkı. Joq, qalamger judyryǵy joıqyn boksshy da boldy. Jasóspirim shaqta meńgergen sport túri Nabokovqa kóp kómektesti. Emıgrasııa jyldary kedeılikten qutqardy. Jazýshy sonda tennıs pen fransýz tilinen ǵana emes, bokstan da sabaq berdi. Ári boksty bilý Nabokovqa «Erlik» romanyndaǵy jekpe-jekti jandy sýretteýge de yqpal etti. Qysqasy, qos qolǵaptan Nabokov utylǵan joq.