Baıanaýyl basynan bult keter me... Taýly ólkedegi týrızm qashan ońalady?

Kelýshilerdiń qynjylysy

Birneshe jyl buryn Jasybaı kóliniń jaǵajaıynda qoǵamdyq dárethana degen úlken másele bolatyn. Moıyndaý kerek, kól­ge túsýshiler sýda shomylyp júrip «qaje­tin ótep» kete beretin. Gıgıenalyq turǵy­dan eshbir talapqa saı emes. Aqyr sońy kópshi­liktiń talap-tilegi bar, kásipkerlerdiń ótini­shi qosylyp, úsh jerden kól jaǵalaýynda dáret­hanalar turǵyzyldy. Bıýdjet qarajatyna salynǵan sanıtarlyq nysandar Tashatova jeke kásipkerligine senimgerlik basqarýǵa berildi. Búginde ol jazǵy týrıstik maýsymda úzbeı jumys isteýge kóshken. Alaıda týrısterdiń kóbi dárethanalardyń jaǵajaıdan tym qashyqta ornalasqanyna jáne olarǵa aparatyn trotýarlardyń joqtyǵyna narazy. Muny óz óńirimizdiń emes, alystaǵy elordadan at terletip kelip, otbasymen tynyǵyp jatqan Sapar Beısenbekov degen azamattyń aýzynan da estidik. Otaǵasy qymbat demalys úıleriniń birine toqtapty. Jaǵajaıda kún qaǵyp, tynys­tap jatqan jaıy bar.

– Jasybaıǵa jyl saıyn kelemiz. Bıyl úı ishimizben bir aptaǵa kelip, demalyp jat­qan jaıymyz bar. Bul jerdiń tabıǵaty asa kórkem, sýy móp-móldir aıdyn kól kóńi­li­miz­den shyǵady. Jyl saıyn eńbek dema­ly­syn alyp, osy jaqqa jetkenshe asyǵamyz. Shúkir, Nur-Sultannan demalys aı­maǵyna deıin sharshamaı jet­tik. Tek bul jerde bizdi qyn­jyltatyny, zamanǵa saı ınfra­qu­rylymdar, sáýlettik nysandar, túrli arhıtek­týralyq músin­der jetispeıdi. Jaǵajaı aına­lysynda qarapaıym trotýarlar joq eken. Jyl saıyn kelemiz. Osy bir kóńilsiz kóriniske tap bola­myz. Kishkentaılarymyz kól basynda dáret­hanaǵa jıi suranady. Tabandaryn talaı ret tas­qa jyryp, shóńge de qadalǵan kúnder boldy. Ári daladaǵy dárethana aqyly. Kólden shyq­qan soń daladaǵy dýshqa shaıynyp alaıyq desek, kisi basy 500 teńge tóleýimizge týra keledi. Biz demalys aımaǵyna kirgende 606 teńge­den ekologııalyq alym tóleımiz. Árbir dema­lýshy sóıtedi. Kúnine birneshe myń adam ki­rip-shyǵyp jatyr. Ulttyq parktiń qazyna­syna túsip jatqan tabys jaman emes sııaqty. Endeshe, onyń óteýi bolýy kerek qoı?! – dep qynjyldy alystan kelgen týrıst.

Baıanaýyl aýdandyq dene tárbıesi, sport jáne týrızm bóliminiń basshysy Zeınolla Tálipovtiń sózine súıensek, trotýar salý máselesi jergilikti bıliktiń nazarynda. Oǵan tıisti konkýrs oınatylǵan. Endigisin jazǵy sýǵa túsý maýsymynyń aıaqtalýyn kútý qajet bolady. Kúzde bul jerde qurylys jumystary júrgiziledi. Tek trotýar ǵana emes, demalys aımaǵynda «Meniń júregim Jasybaı» degen jazýy bar sáýletti stella salý, ózge de abattandyrý jumystary josparda tur.

Jalpy, Baıanaýyl aýdanyndaǵy at­qa­rýshy bılik ókilderiniń aımaqty da­my­týǵa degen qulshynystary taý qoparar­lyq­­­taı. Degenmen «Jomarttyń qo­lyn joq­­­tyq baılaıdy» degen tám­sildiń bıýd­jeti shekteýli óńirge tán eke­nin esker­mes­­­ke bolmas. Týrızm bóli­miniń bas­shy­sy sońǵy jyldary demalys aıma­ǵyn da­mytý úshin memleket te, jeke kásip­ker­­­ler de az qarjy quıyp jat­paǵanyn jet­kizdi.

– Tek bıylǵy jyldyń sońyna deıin jeke ınvestorlar esebinen demalys aıma­ǵyn túletýge 1 mlrd 200 mln teńge qara­jat tartylady dep kútilýde. Onyń 40 mln teńgesi búginge deıin salyndy. Demalys úılerin ustaýshylar óz aýmaq­taryn abattandyrý, kelýshilerge qolaıly jaǵdaılar týdyrý úshin qara­jat shyǵyndaýǵa týra keletinin jaqsy túsinedi. Koronavırýs pandemııasynda demalys aımaǵy jabyldy, odan soń ishinara jumys istedi. Sonyń barlyǵy kásibin júrgizip otyrǵandarǵa úlken soqqy boldy. Demalys úıleri myńda­ǵan týrısten aıyrylyp, mıllıondaǵan teńge shyǵynǵa ushyrady. Áli kúnge pan­demııaǵa deıingi tabysqa jete almaı otyr­ǵandar bar. Sondyqtan týrıstik taýly aımaqty ınfraqurylymdyq ja­ǵynan damytý úshin áli de ýaqyt pen qy­rýar qarjy kerek. Al onyń barlyǵyn memleket óz qaltasynan tóleı almaıtyny anyq. Endeshe, týrısterdiń kóp­tep kelýin tileıtin bıznesmender salaǵa aqsha quıady degen sóz, – deıdi bólim basshysy.

Aıtpaqshy, joǵaryda aıtqan 1,2 mlrd teńgeniń 500 mln teńgesin «Berezovaıa rosha» demalys úıi óz qaltasynan shy­ǵarmaq nıette. Oǵan bıyl kúzde basseıni bar demalys úıi salynyp, keler jylǵy maýsymda jańasha jaılylyqta jumys isteı bastamaq oılary bar. Buǵan qosa «Qarjas» JShS kempıngter turǵyzyp, sporttyq týrızmdi damytýǵa arnalǵan alań ornatýdy kózdep otyr. Ol jerde bolashaqta aımaqtardan sportshylar jınalyp, sporttyq jıyndar ótkizýge múmkindik almaq.

– Baıanaýyl degende kópshiliktiń kóz aldyna áýeli Jasybaı kóli keletinin jaq­sy bilemiz. Sońǵy jyldary sý aıdynyn saıalap keletin týrısterdiń sany artyp, keıbir demalys kúnderi jaǵa­jaı­ǵa adam syımaı qalady. Osyny eske­rip, Baıanaýyldaǵy «Sabyndykól» jáne «To­raı­ǵyr» kólderiniń mańaılaryn abat­­tandyrý, demalys úılerin salý jal­ǵasýda. Máselen, Toraıǵyrdaǵy sý aıdynyna jaqyn jerde qonaqúı, al Sabyndykóldiń ońtústik-batys bóli­gindegi burynǵy «Ogo­nek» demalys baza­syndaǵy 8 gektar jerge «Tulpar 2021» seriktestigi birneshe kor­pýstan tura­tyn demalys úıin salýdy áne-mine bas­tap ketkeli otyr. Olar ashylsa, biraz týrıs­tiń sonda baratynyna daý joq. Osy arqyly kelýshilerdiń Jasybaıǵa túsi­rip otyrǵan júktemesin azaıtyp, eko­logııalyq jaǵdaıdy biraz retteýge múmkindik bar, – deıdi Z.Tálipov.

Káriz salý máseleni sheshe me?

Baıanaýylǵa belgili kásipker, ulttyq parktegi ekologııalyq úılestirý keńesiniń múshesi Aspanbek Aǵymbekov Jasybaı jaǵasyndaǵy jerler jergilikti ákimdik pen oblystaǵy týrızm salasyna jaýap­ty basqarmanyń jaýapkershiligine beril­mese, mundaǵy problemalar bir qa­daq ta sheshilmeıdi dep sanaıdy. Sebebi ulttyq parktiń damýyna aqsha salý úshin bul jerdegi ekologııalyq shekteýler belgili bir kólemde joıylýy kerek. Bir ǵana mysal, elektr jelilerine tıip turǵan aǵash butalaryn kesýge ruqsat alýdyń ózi bir mashaqat kórinedi.

– Ekinshiden, Jasybaı kóli jaǵala­­­ýyn­daǵy rekreasııalyq aımaq óte shekteý­li. Oǵan keletin týrısterdiń sanyn azaı­týymyz kerek. Bir aıda shamamen 156 myń adam kelip, kól jaǵasynda demalady degen resmı málimet eshbir shyndyqqa sáıkes kelmeıdi. Týrıster sany odan birneshe esege kóp. Senbi, jeksenbi kúnderi kól jaǵalaýy halyqtyń kóptiginen ybyrsyp, lastanyp ketedi. Munda jańadan demalys úılerin salýdyń eshbir qısyny joq. Baıanaýylda ornalasý reti men kór­kem tabıǵaty jaǵynan Jasybaıdan kem túspeıtin Sabyndykól, Toraıǵyr kóli jáne Birjankól bar. Bulardyń janynda jańadan týrıstik aımaqtar quryp, ınfraqurylym tartýǵa bolady. Ol jerler áli ıgerile qoımaǵany sebepti, sý, káriz jelilerin jyldam tartyp tastaýǵa múm­kindik bar. Jańa qonaqúılerdi sol jaq­­tarda turǵyzǵan abzal. Qonaqúı kó­beı­­se, kelýshiler de kóbeıedi, – deıdi kásipker.

Bir qyzyǵy, qazir týrıstik aımaqta demalys úılerin salatyn ıne shanshar jer joqtyǵyna qaramastan, áldebir ınvestorlar aýmaǵy 4 000 sharshy metr bes juldyzdy qonaqúı turǵyzyp bere­miz, ol úshin kól jaǵalaýynyń biraz bóli­gin bizge berińder dep qolqa salyp otyr­ǵanǵa uqsaıdy. Buǵan ulttyq park­tegi ekologııalyq úılestirý keńesiniń múshe­leri óre túregelip, qarsylyq tanytqan. Qurylysqa ruqsat berilse, dúnıeniń aǵashy kesilgeli tur.

Osy jaz basynda oblys basshysy Ábil­qaıyr Sqaqov Baıanaýylǵa barǵanda, Jasybaıda aýyz sý men káriz júıesin salý máselesi taǵy bir márte kóterilip qalǵan edi. Mamandar júıeni iske asyrýdyń túrli jolyn usynǵanymen, eshbiri kó­ńilden shyqpady. Sebebi qurylys júrse, júz­degen gektar jerdiń oıran-topyry shyǵyp, demalys aımaǵy ár jerden qa­zylyp-qazylyp qalatyny anyq. Qazylǵan orlardyń keıin talapqa saı jabylýy da oılandyratyn másele. Jaýapsyz merdigerler kezikse, demalys úıleriniń shyrqy odan ári buzylatyny aıdan anyq. Búginde Jasybaıdy qoıyp, Baıanaýyl kentindegi sý qubyryn júrgizgennen ke­ıingi jaǵdaıdy kórip, ishiń ashıdy. Eldi meken ishinde jerge kómilgen qubyr­lardyń ústińgi topyraq qabaty áli kúnge durys rettelmegen. Birneshe jyl ótse de, merdigerdiń beıbereket jumysynyń saldary sol qalpy saqtalyp qalǵan. Ásirese shetki kóshelerde úıilgen jal topyraq­tar, qoldan jasalǵan jyralar kólikter­diń júrip-turýyna úlken kedergi keltirip jatyr.

Osy tarapta Aspanbek Aǵymbekov taǵy óz pikirin bildirdi. Onyń sózine qu­laq túrsek, demalys úılerinde aýyz sý men káriz júıesine qatysty sonshalyqty problema joq. Ár qonaqúı skvajına qazyp alǵan. Al qaldyq sý arnaıy septıkterge jiberiledi. Assenızator mashınalar shaıyndy sýdy ýaqtyly jınap, belgili polıgondarǵa aparyp tógedi. Káriz júıesine suranyp turǵan – ortalyqtaǵy beıbereket ornalasqan dúkender men dúń­girshekter. Olardyń jumysyna qatysty kelý­shiler tarapynan syn kóp aıtylyp jatady: sanıtarlyq jaǵdaıdy durys saq­ta­maıdy, las sýdy dalaǵa tógedi, taǵy­syn-taǵylar. Endeshe, jergilikti bılik osy shaǵyn saýda núkteleriniń máselesin sheshýdi áýeli qolǵa alýy kerek dep esep­teıdi ol.

Jel tursa, jaryqqa sor

Sońǵy ýaqytta demalys aımaǵynda elektr jaryǵy jıi sónedi. Bul jerdegi kásipkerlik nysandary jazǵy ýaqytqa ǵana beıimdelgenin, demalys úıleri men dúken-dúńgirshekterdiń árqaısysynda ondaǵan tońazytqysh-muzdatqysh ornalasqanyn bilgen abzal. Jaryq ár jalp etken saıyn bıznes ıeleri jandaryn shúberekke túıip, tońazytqyshyndaǵy mıllıondaǵan teńge turatyn taýarynyń buzylyp ketpeýin tilep otyrǵany.

Baqsaq, bul jerdegi jaryqtyń jıi sónýiniń kóptegen sebebi bar eken. Osydan birneshe jyl buryn Toraıǵyr eldi mekeninen qýattylyǵy 35 kılovat­tyq jeli tartylypty. Uzyndyǵy 13 sha­qy­rymǵa jýyq joǵary kerneýli elektr symdary demalys aımaǵynyń dál ortasyna kelip toqaılasyp, shaǵyn stansa salynǵan. Barlyq qural-jabdyǵy men qurylysy aýdandyq bıýdjet esebinen júrgizilgen. Alaıda bul nysan osy kúnge deıin Baıanaýyl aýdandyq elektr jelileri (BAEJ) mekemesine berilmeı kelgen. Jeliler men stansaǵa eshkim qyzmet kórsetpeı, saldarynan jaryq jıi sónetin bolǵan. Aýdan ákimdigi men ulttyq park basshylary jaryq ár jalp etken saıyn BAEJ-ge jaltaqtaıdy. Al monopolıst mekeme jeli olardyń qaraýynda bolma­ǵan soń kómek kórsetýden qashqaqtaıdy. Osylaısha, zardabyn kásip ıeleri tartady. Aýdan bıligi elektr jelilerin taratý kásiporny nysandy óz balansyna alýdan bas tartyp kelgenin aıtady.

Aýdan ákiminiń orynbasary Qınaıat Tálipovpen tildeskenimizde, ol másele­niń sot sheshiminen áne-mine sheshilgeli otyr­ǵanyn habarlady.

– Qolymyzǵa sot sheshimi tıdi. «Alek­sandrovka –Jasybaı» №035 elektr jelisi endi aýdandyq elektr jelileri mekemesi­ne beriledi. Buǵan deıin týrıstik aımaq­ta jaryqtyń óship qalýy jıi tirkelgeni ras. Sebebi elektr symdary qatty jelde ósip turǵan aǵashtardyń butaqtary­na tıip, ýaqytsha tuıyqtalý júredi. Sol sátte shaǵyn stansadaǵy avtomatty saqtandyrǵysh iske qosylyp, jaryq sónip qalady. Áý basta bul jeli ortalyqtaǵy elektr qýatynyń júktemesin jeńildetý úshin salynǵan. Aldaǵy ýaqytta BAEJ nysandy ıelikke alsa, mundaı máseleler tolyǵymen sheshiledi dep úmittenemiz,–deıdi aýdan ákiminiń orynbasary.

Alaıda jergilikti bıliktiń bul úmiti oryndalmaıtyndaı. Baıanaýyl aýdandyq elektr jelileri kásipornynyń basshysy Ardaq Abylǵazın áý basta jeliler men shaǵyn stansanyń qurylysynda kóp kemshilik jiberilgenin aıtady.

– «VL-35» dep atalatyn bul jelide aqaý kóp. «Tamyr» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi onyń qurylysyn saýatsyz júrgizgen. Jelilerdiń basynda arnaıy kontýrlar joq. Odan soń shaǵyn stansada portaldar ornatylmaǵan. Stansadan tórt baǵytta jerdiń astymen júrgizilgen kabelder durys tóselmegen. Kabel salynar aldynda qazylǵan orǵa jumsaq qum tóselip, «jastyqsha» jasalýǵa tıis edi. Qurylys barysynda ol da eskerilmegen. Erteń jerdiń topyraǵy otyrǵanda kabelge kúsh túsip, tuıyqtalý júrýi ǵajap emes. Biz ony qabyldap alýyn alarmyz, biraq jumysynyń turaqtylyǵyna senim joq. Qysqasy, aldaǵy ýaqytta shaǵyn stansada aqaýlar shyqsa, jergilikti ákimdik kináni bizden izdemeýi kerek, – deıdi mekeme jetekshisi.

Al ulttyq parktegi ekologııalyq úı­­­les­­tirý keńesiniń múshesi Aspanbek Aǵym­­bekov Abylǵazınnyń aıtqandaryn joq­­qa shyǵaryp otyr. Kásipkerdiń sózine súıensek, BAEJ-diń qoldanystaǵy qural-jabdyqtary ábden eskirgen. Jańa stansa zamanǵa saı elektrondy quraldarmen, túrli qabyldaǵyshpen jaraqtalǵan. Kásip­orynnyń mamandary ozyq tehnologııamen jumys isteı almaı otyr dep sanaıdy ol.

Park basshylyǵynyń bazynasy

Demalys aımaǵy aıryqsha qorǵa­la­tyn aýmaq bolǵandyqtan tutasymen Baıanaýyl memlekettik ulttyq parkiniń baqylaýynda turǵanyn aıtyp óteıik. Park qyzmetkerleri mundaǵy sanıtarlyq tazalyq pen abattandyrý jumystaryna jaýapty. Ár kelýshiden túsetin eko­lo­gııa­lyq tólemniń teń jartysy osy meke­meniń qazynasyna quıylady. Endeshe, aýmaqty ınfraqurylym turǵysynan damytýǵa park nege múddeli emes degen zańdy saýal­ týyndaıtyny ras. Bul saýaldy mekeme dırektorynyń mindetin atqarýshy Farhat Syzdyqovqa qoıdyq.

– Áldebireýler oılaıtyndaı ult­tyq park mıllıondap paıda taýyp, tabys­qa kenelip otyrǵan joq. Býhgalterlik esepterimiz minekeı, byltyr bizge eko­logııalyq tólemderden jáne demalys úılerine sanıtarlyq aqyly qyzmet túr­lerin kórsetkenimiz úshin 29 mln teń­gege jýyq qarajat tústi. Alaıda bul aq­sha eshbir jyrtyǵymyzdy jama­maı­dy. Mekeme qyzmetkerleriniń eńbekaqy­sy men avtokólikterdiń qosalqy bólshek­terin satyp alýǵa da jetpeıtinin aıtqym keledi. Eger ol aqsha taza paıda kúıin­de kelse, oǵan 2 birlik shaǵyn órt sóndir­gish keshen satyp alar edik. Bizde búginde órt sóndirgish úlken mashınalary­myz jet­kilikti bolǵanymen, shaǵyn ári utqyr kó­likter, patrýldeý mashınalary, motosıklder jetispeıdi. Kóp tehnıkamyz tozǵany sebepti, byltyr esepten shyǵaryp tastadyq. Júrýge múlde jaramaı qaldy. Al avtokólikterge qajet qosalqy bólshek­ter sońǵy ýaqytta tym qymbattap ketken. Keıde park qyzmetkerlerine ana jumysty ýaqtyly aıaqtamadyń dep ursýǵa uıalamyn. Astynda durys tehnıkasy joq maman úlken aýmaqty qalaı tez súzip shyǵady? Osy utqyrlyq jaǵy bizge tejeý bolyp tur, – dep qynjyldy Farhat Rahatuly.

Park basshysy taǵy bir problemanyń tıegin aǵytty. Aıtýynsha, demalys aıma­ǵynda 58 jer paıdalanýshy bar, onyń 44-i – demalys úıleri. Bir qyzyǵy, kásip­kerler týrıstik qyzmet kórsetkeni úshin bıýdjetke aqsha tólemeıdi. Oǵan tarıf belgilenbegen.

«Orman sharýashylyǵy jáne janýar­lar dúnıesi komıtetine osy másele bo­ıyn­sha birneshe márte ótinish jasadyq. Qazaqstandaǵy biz sekildi ózge aıryqsha qorǵalatyn aýmaqtarda 2017 jyly beki­tilgen arnaıy tarıf bar eken. Biraq onyń baǵasy aılyq eseptik kórsetkishke negiz­delmegen ári óte arzan. Sondyqtan Eko­logııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligi aldaǵy ýaqytta barlyǵyna ortaq ári tıimdi tarıf belgileımiz dep ýáde etti. Eger ol qabyldansa, bizdiń qazy­namyzǵa túsetin tabysymyz shamamen eki esege ósip, artyq resýrstarymyz paı­da bolar edi. Nátıjesinde, ulttyq park­tegi abattandyrý jumystaryna zor úlesi­mizdi qosamyz dep oılaımyn», – deıdi F.Syzdyqov.

Demalys úıleriniń aınalasynda soń­ǵy ýaqytta kelýshilerdiń aktokólikteri syı­maı jatady. 9 demalys úıi park meke­­me­­sinen jeke avtoturaq salýǵa ruq­sat su­rapty. Biraq qoldanystaǵy zań men ta­rıf­­tiń joqtyǵy oǵan múmkindik bermeıdi eken.

Aqbettaýda shańǵy tebý – arman

Baıanaýyldy jyldyń tórt mezgilinde de jumys isteıtin týrıstik ortalyqqa aınaldyrý áli kúnge arman. Oblys, aýdan basshylarynyń bul ispenen aına­lys­paǵany joq. Ár jańa ákimniń bul máse­lege kelgende jumystary júrmeı qa­la­tyny bar. Kóbine joba-josparlary taýdaı bolyp kelip, is aıaǵy qyldaı bolyp aıaqtalyp qalyp jatady. Bir ǵana mysaldy aıtyp óteıik, aýdan ortalyǵy – Baıanaýyl kentiniń batys shetinde shańǵy bazasyn salamyz degen jospar búginde saǵyzsha sozylyp, eshbir ákimqara men sheneýnikterdiń tisi batar emes. Oblysty shańǵy sportynan alǵa súırep júrgen maıtalmandarymyz osy jerde qys boıy úlken jarystarǵa daıyndalyp, qysqy sporttan olımpıada medaline qol sozamyz dep armandap, armandap qoıdyq. Bolashaq chempıondarymyz osy jerde jattyǵyp, eldiń sport rezervin qalyptastyrady dep maqtandyq. Saıyp kelgende, jyldan­jylǵa ysyryla bergen bolashaq shańǵy bazasynyń jobasyna qatysty úmit shoǵy sónip bitýge aınaldy.

Áıtpegende, bolashaq shańǵy bazasy úshin tańdap alynǵan aýmaq tamasha-aq jer. Tamasha tabıǵat qoınaýynda ornalasqan. Aqbettaýdy baýyrlaı salynatyn bazada jazǵy ýaqytta shańǵy rollerin teýip, qysta shańǵymen yzǵytý úshin jalpy uzyndyǵy 2,5 km, eni 6 metr­­lik asfaltti joldar bolýy kerek. Oǵan qosa aýmaǵy 1 600 sharshy metr­di quraıtyn, barlyq qajettilikteri qam­tylǵan ákimshilik korpýs ta turǵyzý úlken josparda tur. Shańǵy bazasynyń qurylys jobasy qazirgi jaǵdaımen 1,2 mlrd teńgege baǵalanyp otyrǵan kórinedi. Buǵan qosa shańǵy trassalaryn qysta tegistep, aq ulpasyn nyǵyzdap otyratyn arnaýly tehnıka – «Ratrak» traktory qajet. Onyń quny da az aqsha emes. Osydan tórt jyl buryn Baıanaýyldan 20 shaqyrym jerde ornalasqan «Myrza­shoqy» taý-shańǵy bazasyna satyp alyn­ǵan, ózi buryn qoldanysta bolyp kelgen álgindeı traktordyń baǵasy 32 mln teńgege shyqqanyn estigende, jaǵa­myzdy ustaǵanbyz. Import tehnıka men quryl­ǵy qymbattaǵan qazirgi zamanda onyń da baǵasy aspandap turǵany anyq. Son­dyqtan bul jobanyń da aldaǵy bir-eki jylda júzege asa qoıatynyna kúmán mol.

Baıanaýylǵa ekolog te buıyrmaı tur

Eń sońy Baıanaýylda búginde ekolog joq. Ulttyq parkte jer jaǵdaıyn, kól jaǵdaıyn baqylap otyratyn ekologter árıne bar. Bizdiń aıtpaǵymyz, jergilikti óndiris oryndary men kásiporyndar shyǵaratyn zııandy zattardyń kólemin baqylap, óńirdegi ekologııalyq jaǵdaıǵa baǵa beretin ekologtiń joqtyǵy. Sebebi aýdan aýmaǵy tek ekologııalyq týrızmmen emes, taý-ken ónerkásibimen de tanymal. Munda Maıqaıyń altyn kenishi men kombınaty, Maıkóbe, Taldykól, Sarykól kómir kenishteri, Keregetas áktas kenishi jáne taǵy da basqa qorshaǵan ortaǵa zııan­­dylyǵy joǵary óndiris oryndary bar. Alaıda osy úlken kásiporyndardyń jumy­syn qadaǵalap, olardyń keltirip jat­qan zalalyna dáıekti túrde baǵa bere­tin maman joq. Kezinde shtattan qys­qartylyp ketken. Aýdan ákiminiń orynbasary Q.Tálipovtiń aıtýynsha, ákimdiktiń qazirgi shtatynda ekolog mamany múlde qarastyrylmaǵan. Máseleni bir sheshse, solar sheshedi degen úmitpen oblystyq ekologııa departamentine ótinish aıtylyp, birneshe márte hat ta jazylypty. Biraq bul mekeme de «qarastyramyz» degen nem­quraıdy jaýaptan aspaı otyr.

Syrttan kelýshilerdiń aıtýynsha, taýly ólkedegi energııa keremet. Tek, zamanǵa saı týrıstik qyzmet jetispeıdi. Myńda­ǵan adam ystyqta saıa tabatyn Jasybaı­dyń jaǵasy qashan gúldenedi? Bul saýaldyń ja­ýabyn áli talaı jyl izdeýge týra kele­tindeı.

Murat QAPANULY,

jýrnalıst

Pavlodar oblysy,

Baıanaýyl aýdany