Álemdi dúrliktirgen koronavırýs ınfeksııasynan keıin maımyl sheshegine baılanysty jarııalaǵan dúnıejúzilik tótenshe jaǵdaı adamdarǵa áli qatty áser etip jatqan joq sekildi. Áıtkenmen bul dertten qaýiptenýge negiz tabylyp otyr. О́tken aptanyń aıaǵynda birinshi ret Afrıka qurlyǵynan tys elderde maımyl shesheginen bolǵan ólim tirkeldi. Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy onyń sany ósedi degen boljam jasap otyr.
Ispanııa pen Brazılııada juqpaly keselden ajal qushqan úsh jaǵdaıdan keıin Eýropada Densaýlyq saqtaý uıymynyń ókildigi adamzatqa jappaı qater tóndirmese de maımyl sheshegimen baılanysty ólim-jitim sany ósetinin eskertti. DDU-nyń Eýropadaǵy tótenshe jaǵdaı boıynsha bas sarapshysy Katrın Smolod maımyl shesheginiń Eýropada taralýymen birge ólim jaǵdaılarynyń artatyny jóninde málimdeme jasady.
Smolodtyń aıtýynsha, basty mindet ınfeksııanyń Eýropada jyldam taralýyn toqtatyp, aýrýdyń órshýin boldyrmaýǵa tirelip tur. Degenmen kóp jaǵdaıda dert tıisti em qabyldanbasa da jazylyp ketedi eken. «О́limniń oryn alýyna qaramastan ınfeksııaǵa qarsy kúreste úmitsizdik tanytýǵa bolmaıdy. Iá, biz aýrýdyń kóp rette ózdiginen jazylyp ketetinin bilemiz. Biraq túbi baqylaýdan shyǵyp ketip, qaterge uryndyrýy múmkin ekenin esten shyǵarmaý kerek», deıdi ol.
Mamandar maımyl sheshegin juqtyrǵan úsh adamnyń ajalyn osy ınfeksııadan kórip otyr. Sonymen mamyr aıynan beri osy aýrýdan kóz jumǵandar sany álemde 8-ge jetti. Qaıtys bolǵan naýqastardyń beseýi qara qurlyqtan tirkelgen. Infeksııanyń shyqqan jeri, qaınar kózi de Afrıka sanalady. Ol alǵash ret 1970 jyly adamnan anyqtalypty. Ispanııada qaıtys bolǵan ekeý jastar bolsa, Brazılııada 41 jastaǵy azamat kóz jumǵan. Biraq ol basynda basqa bir kúrdeli aýrýmen aýrýhanaǵa túsken eken. Osy rette brazılııalyq dárigerler naýqastyń qosymsha aýrýy bolǵanyn, sondyqtan maımyl sheshegi tikeleı ólimge ákelmese de janama túrde sebepshi bolǵanyn aıtýda.
Endi osy aptanyń basynda Úndistanda osy aýrýdyń sebebimen bir naýqas dúnıe saldy. Ol jýyrda ǵana Biriken Arab Ámirlikterinen eline oralǵan eken. Bul – Azııa qurlyǵynda maımyl sheshegi boıynsha tirkelgen alǵashqy ólim. Úndistannyń densaýlyq saqtaý mınıstrligi ajal qushqan 22 jastaǵy azamattyń maımyl sheshegin juqtyrǵanyn rastady. Biraq bul jaǵdaıda da maımyl sheshegi tikeleı ólimge ákelmegen. Úndistandyq jas bir apta buryn eline oralǵan soń menıngıt dıagnozymen shuǵyl aýrýhanaǵa jatqyzylǵan. Degenmen dárigerler naýqastyń ólimine jańa ınfeksııanyń áseri boldy ma degen kúdikpen qarap otyr.
Elimizdiń Densaýlyq saqtaý mınıstrligi sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq baqylaý komıtetiniń málimeti boıynsha búgingi tańda dúnıe júziniń 87 elinde atalǵan dertti juqtyrýdyń 22 722 jaǵdaıy tirkelgen. Al Qazaqstanda maımyl sheshegi aýrýyna kúdikti jaǵdaı tirkelgen joq. Elimizde Afrıka jáne basqa memleketterden kelgen azamattarǵa erekshe nazar aýdarylady. Qolaısyz elderdiń tizimi únemi jańartylyp otyrady.
Shymkent qalasynyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq baqylaý departamentiniń basshysy Ábdimanap Tólebaevtyń aıtýynsha, maımyl sheshegi – monkeypoxes – MPXV sırek kezdesetin ınfeksııalyq aýrý. Negizgi kózi – jabaıy janýarlar: prımattar jáne kemirgishter (tıinder).
Infeksııa aýrý janýardyń qanymen nemese onyń bıologııalyq suıyqtyqtarymen baılanysta bolǵan kezde, sonymen birge aýrý janýardyń etin jegende juǵady. Jabaıy janýarlarmen baılanysta bolǵanda aýrý juǵady. Naýqas adammen jabyq úı-jaıda birge bolǵanda aýa-tamshy jolymen jáne teriniń zaqymdalýy arqyly nemese naýqastyń bıologııalyq suıyqtyqtary bar zattardy ustaǵanda beriledi.
Klınıkalyq kórinisine kelsek, ınkýbasııalyq kezeńi – 5 kúnnen 21 kúnge deıin. Adamdardaǵy klınıkasy – joǵary temperatýra, deneniń aýyrýy, álsizdik, bórtpe, qusý, lımfa túıinderiniń ulǵaıýy jáne bastyń aınalýy sekildi belgilermen erekshelenedi.Aýrýdyń uzaqtyǵy 2-3 aptaǵa deıin sozylady, kezdeısoq ózdiginen emdelýi de múmkin.
Epıdemıolog mamandar jazǵy kanıkýldyń jáne demalys maýsymynyń bastalýyna baılanysty shetelge shyǵatyn azamattarǵa maımyl shesheginiń órshýi tirkelgen elderge barmaýdy usynady. Sondaı-aq shetelderge saıahattaǵan kezde jabaıy janýarlarǵa jolamaýǵa, stıhııalyq jáne kóshe saýdasy oryndarynda tamaq ishpeýge, tamaqqa tek termııalyq óńdelgen et pen basqa da ónimderdi paıdalanýǵa, adamdar kóp jınalatyn oryndarǵa barǵan kezde jeke profılaktıka sharalaryn orndaýǵa, qol jáne tynys alý aǵzalarynyń gıgıenasyn saqtaýǵa keńes beredi.
Eger sapardan kelgennen keıin 3 apta ishinde aýyrsynýdy, temperatýrany, bórtpeni sezinse, mindetti túrde shetelde bolǵany týraly habarlap, tez arada jaqyn jerdegi medısınalyq uıymǵa habarlasý qajet.
Shymkent