Qaterli isikke shaldyqqandar qatary kóp

Oblystyq densaýlyq saqtaý basqar­ma­syn­yń basshysy Ashan Baıdýá­lıevtiń aıtýynsha, keshendi josparǵa sáıkes medısına salasyndaǵy kadr jetispeýshiligin joıý maqsatynda birqatar jumys qolǵa alynyp otyr. Ásirese saladaǵy kadr jetispeýshiligin oń sheshýge basa mán berilgen. Qazir Atyraý ob­lysynda 6 747 medısına qyzmetkeri ju­mys isteıdi. Onyń ishinde 1 515 dáriger, 5 232 orta býyn medısına qyzmetkeri turǵyndarǵa medısınalyq kómek kórsetip júr. Soǵan qara­mastan áli de 201 dáriger jetispeıdi. Aýrýhanalar men emhanalarda, ózge emdeý oryndarynda reanımatolog, akýsher-gınekolog, ınfeksıonıst, jalpy tájirıbe dárigeri, pedıatr sekildi joǵary bilimdi kadrlardyń orny bos tur. Aýyldyq jerlerdegi medısına meke­melerine 40 dáriger qajet.

– Joǵary medısınalyq oqý ornyn bi­tir­gen túlekterdi bilikti dáriger retin­de bilimin odan ári rezıdentýrada jalǵas­tyrýyna jaǵ­­daı jasalyp otyr. Byltyr Aqtóbe qa­la­­syndaǵy M.Ospanov atyn­daǵy Batys Qa­­zaqstan medısınalyq ýnıversıtetiniń óńir­lik fılıaly ashyldy. Qazir basqa óńir­lerden kelgen 35 rezıdent oblystaǵy medı­sınalyq mekemelerde jumys istep júr. Qa­byldanǵan osyndaı sharalardyń nátı­je­sin­de kadr tapshylyǵy byltyr 2020 jylmen salystyrǵanda 11%-ǵa tómendedi. Al jaqynda Atyraý oblysynyń túlekteri úshin S.Asfendııarov atyndaǵy qazaq ulttyq medısına ýnıversıteti 30 grant bóldi. Bul – mektep bitirýshi túlekterge úlken múmkindik. Ob­lystyq ákimdik jyl saıyn Atyraý joǵa­ry medısınalyq kolledjinde bilim alý úshin 70-ten astam grant bólip keledi, – deıdi A.Baıdýálıev.

Onyń málimdeýinshe, keshendi josparǵa sáıkes 14 medısınalyq nysannyń qury­ly­syn júrgizý kózdelgen. Máselen, Atyraý qala­­synyń «О́rken», «Nursaıa» shaǵyn aýdan­darynda árqaısysy 250 kelýshini qa­byl­­daıtyn jańa eki emhana salynady. Jańa emhanalardyń jobalaý-smetalyq qujat­tary jasaqtaldy. Sonymen qatar 250 emde­lý­shige arnalǵan psıhıkalyq densaýlyq orta­ly­ǵynyń qurylys jumystary tórtinshi toqsanda bastalady. Atyraý qalasynda jedel járdem stansasyn 3 podstansamen salý jobasyna túzetý engizildi. Joba ishki aýdıt departamentinde saraptamadan ótki­zi­lip jatyr. Jaqynda qurylysyn bastaý kózdelgen. Al onkologııa dıspanseri mańynan salynatyn radıologııalyq korpýs jobasynyń jobalyq-smetalyq qujaty jasaqtaldy.

Oblystyq onkologııa dıspanseriniń dırektory Elmıra Saparovanyń deregine súıensek, qaterli isikpen aýyratyn 4 509 naýqas tirkeý tur. Onyń ishinde jyl basynan beri qaterli isikpen 241 naýqas tirkelip otyr. Bul ótken jylmen salystyrǵanda 29 naýqasqa azaıyp, aýrý kórsetkishiniń dınamıkasy 11,9 paıyzǵa tómendegenin baıqatady. Qaterli isikke shaldyǵý dereginiń joǵary kórsetkishi Maqat, Qyzylqoǵa, Inder aýdandarynda baıqalyp tur. Statıstıkaǵa qaraǵanda, birinshi orynda ókpe ragy tur. Ekinshiden, sút bezi, úshinshiden, kolorektaldy obyry, tórtinshiden asqazan obyry asqynǵan. Al jatyr moıny jáne sút bezi obyryn anyqtaý úshin áıelderdi skrınıngtik tekserýdiń qorytyndysy 92,0% jáne 94,0%-dy qamtyp otyr. Skrınıngtiń nátıjesinde, sút bezi obyrynyń 26, jatyr moıny obyrynyń 16, toq ishek qaterli isiginiń 5 jaǵdaıy erte satysynda anyqtalǵan.

Atalǵan dıspanser dırektorynyń oryn­basary Rýslan Brıvkovtyń deregine qara­ǵan­da, bas jáne moıyndaǵy qaterli isik aýrýy vızýaldy baıqalatyn isikter qataryna jatady. Alaıda naýqastardyń 60 paıyzy aýrýdyń asqynǵan kezeńinde ǵana dárigerdiń kómegine júginedi.

– Jutynǵanda aýyrsyný, tildiń aýrýy, daýystyń ózgerýi, muryn men tamaqtyń tas turǵandaı bitelýi sııaqty qarapaıym belgiler qaterli aýrýdan habar berýi múmkin. Sol sebepten, osyndaı belgiler baıqalsa, dárigerge kórinip, ýaqytynda arnaıy zertteýden ótken durys. Qaterli isikti erte dıagnostıkalaý úshin moıynǵa ÝDZ, MSKT, MRT zertteýleri júrgiziledi. Qaterli dertke kúdik bolsa, bıop­sııa alynady, – deıdi R.Brıvkov.

Dárigerdiń málimetinshe, óńirde 230 adam bas jáne moıyn qaterli isigine shaldyqqan. Erindegi qaterli ózgerisi bar – 31, til, aýyz qýysy jáne jutqynshaq aýrýy – 54, silekeı bezi – 1, ańqa, jutqynshaq (jutqynshaq pen muryn qýysynyń qosylǵan jeri) – 1, aýyzaralyq jutqynshaq – 3, qalqansha bezi 5 naýqastan anyqtalyp otyr. Onyń ishinde 19 naýqas emdelýge jatady. Al 6 naýqas em alý kýrsyn aıaqtaǵan. О́kinishke qaraı, 7 adam emdelýden bas tartypty. Qazir 6 naýqas em alýdy jalǵastyryp jatyr, – deıdi R.Brıvkov.

О́ńirde ehınokokkoz aýrýynyń kórsetkishi tómendegeni baıqalyp otyr. Degenmen ob­lys­tyq sanıtarlyq-epıdemıologııalyq baqylaý departamentiniń bas mamany Jaınagúl О́tepqalıevanyń túsindirýinshe, ehınokokkoz – eń qaýipti parazıtarlyq aýrýdyń biri. Ony ehınokok qurty týdyrady. Bul – adam organızmi úshin óte qaýipti gelmınt. Aýrý ıt tuqymdas qasqyr men shıbóri, sileýsin men mysyqtan juǵady. Ehınokok qurty ıt tuqymdas janýarlardyń ashy isheginde ósip-ónip, solardyń dáreti arqyly sýdy, shópti, jerdi lastaıdy. Ań terisin, ıt pen mysyqty ustaǵanda ehınokokktyń qurty qolǵa jabysady. Qoldy jýmaı tamaq ishkende, lastanǵan ózenderdiń sýyn qaınatpaı ishkende qurt adamnyń asqazanyna túsedi.

– Kóp jaǵdaıda ehınokokkoz isikteri profılaktıkalyq medısınalyq tekserister nemese basqa shaǵymdarmen qaralǵan kezde anyqtalyp jatady. Aýrý juqqan kezden bas­tap, onyń alǵashqy belgileri bilingenge deıin kem degende jarty jyl, al keıde 3 jyldan 10 jylǵa deıin ýaqyt ótýi múmkin. О́tken jyly 9, onyń ishinde 14 jasqa deıin balalar arasynda 2 jaǵdaıy tirkeldi. Al bıyl jyl basynan beri 1 jaǵdaı anyqtalyp otyr. Ehınokokkty emdeý tek qana stasıonarda júrgiziledi. Oǵan halyqtyq emdeý tásilderi kómektespeıdi, – dep túsindirdi J.О́tepqalıeva.

Onyń aıtýynsha, bul aýrýdyń belgisi sary sýly isiktiń ornalasqan jerine, ne onyń aǵymyna baılanysty bolady. Máselen, ­baýyr ehınokokkozynda naýqastardyń ju­mys­qa qabileti tómendeıdi. Jalpy ál­siz­dik, bas aýrýy,­ baýyrdyń úlkeıýi, oń jaq qabyr­ǵanyń asty syzdap aýrýy baıqalady. О́kpe ehınokokkozynda toqtaýsyz jótel, qan túkirý, keýdeniń aýyrǵany baıqalyp, ókpede syryl paıda bolady. Al mıdyń, búırektiń, kókbaýyrdyń, kishi jambastaǵy jáne basqa da aǵzalardaǵy ehınokokkozdyń klınıkasy osy aǵzalardyń kólemdi zaqymdanýy kezinde baıqalatyn aýrý belgilerine uqsas keledi.

– Bıyl óńirde ólim kórsetkishi ótken jylmen salystyrǵanda 8,3%-ǵa tómen­de­di. Densaýlyq saqtaý salasynda keı kór­set­kishterdiń oń dınamıkasy baıqalyp otyr. Atap aıtqanda, týberkýlez dertinen bolatyn ólim 44,4%-ǵa, al atalǵan aýrýmen syrqattanýshylyq 18,5%-ǵa tómendedi. Qater­li isikke shaldyqqandar arasyndaǵy ólim 9,7%-ǵa, syrqattanýshylyq 8,9%-ǵa tómendep otyr. Qan aınalymy júıesi syr­qatymen aýyratyndardyń ólimi 4%-ǵa azaıdy. Alaıda qan aınalymymen syrqat­ta­nýshylyq 12,4%-ǵa ósti, – deıdi basqarma bas­shysy A.Baıdýálıev.

Bul kórsetkishter aýyryp em izdegenshe, túrli syrqatqa shaldyqpaý jolyn tabýdyń qajettigin uǵyndyryp otyr. Teginde «Táni saýdyń – jany saý» degen támsildi umytpaǵan jón-aý.

Atyraý oblysy